terça-feira, maio 23, 2017

Abschieds-Symphonie

Vai un par de días chegaron á súa fin as sesións lectivas dos cursos de inglés que, por segundo ano, estou a impartir na EOI de Noia. O ano que ven é case seguro que vou estar noutros lares e con outros alumnos. Botando a ollada atrás, podo dicir que este bienio recente foi enormemente satisfactorio a nivel académico e persoal, e que o ei de botar moito de menos, xunto cos seus estudantes, e gardar na memoria xunto aos instantes felices no locus amoenus e paradiso pechado das lembranzas.  

Mais non é aquí o noso sitio, coma dicía Netzahualcóyotl, ou All Things Must Pass, coma cantaba George Harrison, na súa vea de predicación budista. Xuntando fermosura con impermanencia, velaiquí tedes este vídeo encol das Mandalas de Area do Tíbet, que tamén visionamos nos derradeiros minutos da materia...


domingo, maio 14, 2017

University Myths

É un lugar común, no que mesmamente o mantedor mesmo ten caído, o de gabar a vetusta antigüidade das universidades europeas. Porén, e como case tódolos exercicios de interpretación histórica, poñer a énfase no que une ao Studium Generale medieval coas institucións académicas actuais, aínda cando compartan nome, espazo, edificios e carimbos, non deixa de ser unha verdade (ou mentira) a medias.

Igual de lexítimo que seguir a función continua da entidade docente sería verquer a historia en matemática discreta; Dende esta nova perspectiva, poderíamos dicir que as universidades de investigación que nacen, a comezos do XIX, coa Revolución Francesa e as reformas Humboldtiás teñen nada, ou moi pouco que ver, coas súas antecesoras de Antigo Réxime.

Non é que nos seus setecentos anos anteriores o organismo universitario non experimentase mudanzas; é que cualitativamente, a universidade premoderna non presenta rupturas importantes. Entre os cambios habería que citar, quizaves, un proceso lento (moi, moi lento) de superación da máis estricta supeditación a igrexa, e o aumento númerico (especialmente notábel coa chegada do Renacemento) das universidades; No eido da continuidade temos un número de carreiras limitado -coa Teoloxía como raíña, e cos escasas compañeiras: Dereito (nas vertentes civil e canónico) e Medicina-, no pensamento intelectual, un tremendo conservadorismo e reaccionario, ancorándose na escolástica e no pensamento aristotélico, cos profesores adicados a predicar a doutrina dogmática, e en xeral cunha atitude de desdén patricio cara a Revolución Científica dos séculos XVII-XVIII, moitos de cuxos científicos e pensadores buscaron acubillo nas Academias dezaoitescas, auténticos 'laboratorios de investigación' da época. Unha mostra é o xenial Gottfried Wilhelm Leibniz, que antes que enreixarse a ensinar nos muros da mediocre universidade de Altdorf preferiu percorrer media Europa coma mensaxeiro, diplomático e historiador ao servizo dos Electores de Hannover.


sexta-feira, maio 05, 2017

Varys is good for you

Imaxino que para a maioría dos lectores ou espectadores de Game of Thrones, a personaxe máis querida e aprezada é a de Tyrion Lannister, soberbiamente transladado á pantalla por Peter Dinklage. Poida que me equivoque: tal unha xeladería, hai abondosa variedade a escoller e de figuras coas que empatizar na saga de George R.R. Martin: Daenerys ou Arya, por exemplo, para mulleres empoderadas; calquera dos Starks, anque especialmente Jon para os que gustan do heroe nobre, un chisco gótico e atormentado; incluso unha translación nerdy dos lectores na figura de Samwell Tarly. Porén, un que suscita moi pouco amor, é unha mágoa, sen dúbida é o eunuco e mestre dos rumoreos: Varys, a araña.

Os castrados teñen mala fama, e soe ocupar moi frecuentemente o papel de viláns, tanto en obras de fantasía coma nos textos históricos dos mandaríns chineses, onde os funcionarios confuciáns verquen todo o fel, desprezo e pezoña que poden encol dos desafortunados capóns, aos que lles envexan amais o poder que exerceron sobre algúns emperadores. Como noutros casos (pensemos nas narracións de Suetonio e Tácito, tan parciais a prol da élite senatorial), é unha narración interesada e clasista que ignora a medida en que moitos destes pobres mutilados exerceron funcións políticas de alto nivel e con enorme desinterese persoal e altruista. E o maior e mellor historiador de tódolos tempos, Sima Qian tivo que pasar, por motivos inxustos, a súa masculinidade polo gume do coitelo.

Voltando a Westeros, Varys amosou de xeito reteirado ser unha das persoas máis íntegras das que circundan o Trono de Ferro, e das máis preocupadas polo benestar do reino e das súas xentes. Agardo con impaciencia velo de novo, dentro duns meses, encarnado na gran laboura actoral de Conleth Hill,  e man a man co meu anano favorito. Namentras, ergo a copa nun brinde pola restauración Targaryen e as historias que ha traer no seu remol.

sábado, abril 29, 2017

Libros do Mes

Leibniz de José Muñoz Santonja

The Survival of the Pagan Gods de Jean Seznec [E]

La Nada o el vacío cuántico de José Ignacio Latorre

Los números primos de Enrique Gracián

Carpe Jugulum de Terry Pratchett [E]

Genes, ambiente y cultura de Mattia Maccarone

The Murmuring Stream (2 vols.) de J.D. Frodsham

*A Game of Thrones de George R.R. Martin

*The New Oxford Annotated Bible with Apocrypha: New Revised Standard Version de VVAA [E]

*Men of Mathematics de E.T. Bell [E]

*Matemáticos, espías y piratas informáticos de Joan Gómez Urgellés

terça-feira, abril 25, 2017

O Vernero que foi - Abril '06

Viaxando nesta peculiar máquina do tempo a Abril do 2006, vexo a miña curiosidade polas ruínas do Palast der Republik, metáfora acaída da fin do Socialismo Real e que antes ou despois desta data tivera oportunidade de contemplar en vivo. A nova Europa posmoderna do pastiche e dos mercaderes paira de novo cos seus guindastres enriba da obra, cun pomposamente bautizado Humboldt Forum  que recreará por fora a codia do pazo dos Hohenzollern e o mal gusto, pesado e hortera, da súa veciña catedral. 

Entre as lecturas (que non anotaba daquela) vexo, alén dunha cita resultona do Barthes, unha de Albert Soboul e do seu 'Comprender a Revolución Francesa'. A Grande Revolución é un eido que sempre me interesou, e do que teño lido unha pequena presada de libros (incluíndo un par deles, en inglés, da biblioteca de Outes). Dentro dos temarios das oposicións de historia, un dos meus favoritos -o 37- ía precisamente arredor da Historiografía (que non a Historia) da Revolución Francesa, e que tería escollido con certo gusto a falta de que caesen os meus temas mellor preparados (os idade media, mundo clásico, historia política moderna e contemporánea e arte). Soboul é un dos maiores representantes da tradición 'Clásica' ou Marxista, xunto con Lefebvre, unha tradición que (talmente o Palast der Republik) os historiadores revisionistas, con François Furet na cabeza, andiveron a derruír.

domingo, abril 16, 2017

Dobre reseña: Los números primos / Un descubrimiento sin fin

Los números primos:  Un largo camino al infinito / Un descubrimiento sin fín: El infinito matemático

Enrique Gracián

2011, RBA

* * * * (bos)

Parella de volumes de matemática divulgativa, obras do mesmo autor, interesantes e asequíbeis. 

Entre os primeiros libros cos que fundei a miña biblioteca actual había tres coleccións de kiosko: Atlas Culturales del Mundo, de Folio (Xeografía e Historia de eras e áreas importantes), Civilizaciones Perdidas, de Time-Life (Arqueoloxía) e unha Historia de España, de Salvat, en 26 tomos. Dende aquela non volvera a recurrir a este formato, mais uns meses atrás, como xa vos teño comentado, suscribinme á colección de Con-ciencia / Materia III 'Descubrir la ciencia'; a día de hoxe, estou apuntado a outras dúas presadas de libros de matemática divulgativa: os das series 'Genios de las matemáticas' e 'El mundo es matemático'.

Son dous volumes desta última dos que vos quero falar hoxe. Cadrou por azar que os dous primeiros que lín dela son obra do mesmo autor, o divulgador e docente Enrique Gracián, do que podedes aprender máis cousas eiquí.

O volume dos números primos, primeiro da colección, aborda un tema que polas súas características o fai especialmente apto nun libro de divulgación: os primos son obxetos matemáticos que descubrimos e cos que comezamos a operar na primaria, e xa que logo, relativamente doados de entender, mais o estudo da súa aparición e posíbel recursividade é un dos temas máis abstrusos e avanzados da matemática máis abstracta e complexa (Teoría de Números). Ao longo das súas 139 páxinas imos vendo os sucesivos intentos por domear este serie particularmente intratábel: o seu descubrimento inicial e cálculo de mans dos gregos e a 'peneira de Eratóstenes', os intentos infructuosos de Mersenne ou de Fermat por atopar algunha fórmula que só producise números primos, as sumas infinitas e a función Zeta de Euler, que se pode expresar coma produto de tódolos números non compostos, a intuición de Gauss para chegar a unha aproximación aos números primos menores ca un certo número x empregando logaritmos naturais, a función Zeta de Riemann... O libro remata cunha sección encol dos usos prácticos destes números (sobretodo, criptografía) e unha panorámica do 'estado actual' da cuestión.

O exemplar arredor do infinito é, malia ser o décimo, o primeiro que lín da colección, xa que toca unha temática que me resultaba moi atraínte, na que xa me introduciran algúns videos de youtube, e  tamén asequíbel e interesante para o leigo en matemáticas. De novo axexamos nestas páxinas unha evolución histórica do concepto de infinitude, presente dende alomenos os antigos gregos (os paradoxos de Zenón, a materia primordial, Aristóteles), anque cunha distinción moi relevante entre o infinito potencial, aceptado por estes e polo noso sentido común, e o actual, co que nos custa aínda entendermonos. Séguese coa descripción co Cálculo polos europeos do XVIII, a ferramenta matemática que permitía traballar co infinitamente pequeno e coa física da natureza; As últimas seccións, quizaves as máis relevantes, xiran arredor de Georg Cantor, o xenio incomprendido que revolucionou a matemática cos seus traballos arredor de teoría de conxuntos e das diferentes clases de Infinitos existentes (hai infinitos infinitos diferentes!) nunha labor chea de dificultades e controversias que o levaron á tolemia, pero tamén a unha eterna fama póstuma.

Os dous libros son moi entretidos e relativamente doados de seguir para persoas cunha formación matemática moi limitada, como é o meu caso -o que non quita que teñan fórmulas e demostracións-, e non podo menos que recomendárvolos se caen nas vosas mans (sospeito que poden estar en non poucas bibliotecas de institutos do país). 

Ends and Means

"Non hai gris, tan só branco que se luxou. Sorpréndeme que non o saibas. E o pecado, meu homiño, é cando tratas ás persoas coma obxetos. Incluíndote a ti mesmo. Iso é o pecado".

Terry Pratchett, Carpe Jugulum 


"Obra de tal xeito que empregues á humanidade, tanto na túa persoa como na persoa de calquera outro, sempre ao mesmo tempo coma fin e nunca simplemente coma medio" 

Immanuel Kant, Fundamentación da metafísica das costumes

sábado, abril 01, 2017

O Vernero que foi - Febreiro/Marzo '06

Estes dous meses de tempo atrás foron moi productivos no que á escrita dixital se refire; entre a presada de 16 entradas topamos un pouco de todo: anacos de libros que estaba lendo, libros que quería ler/mercar, dúas estampas de Kandinsky, un dos meus pintores favoritos de sempre, algunha creación pseudoliteraria...

Creo non ter falado en ningures do nacemento desta paixón polo artista ruso; no remoto 1998 en que estudaba Historia da Arte en COU, o final dunhas fotocopias incluía un comentario dunha pintura do autor -ningunha das súas pezas máis sonadas; pode que fose unha fotocopia en branco e negro da súa primeira acuarela abstracta, de 1910-; o caso é que me plantexei daquela levar a cabo o esforzo intelectual e estético por entender e quizaves aprezar a imaxe, con tanto éxito que as poucos meses xa estaba escribindo artigos encol da abstracción na nosa revista do instituto, e uns meses máis tarde ía ler con devoción as páxinas de 'Do Espiritual na Arte' e dun volume-antoloxía-estudo moi iluminador e colorista da editorial Taschen. Reloxo do tempo acelarado un pouco máis, e temos unha lámina, Amarelo-Vermello-Azul, de 1925 que durante moitos anos adornou a habitación do meu primeiro piso universitario. Porén, na primavera do 2006 estaba acubillado na minúscula cova en Xeneral Pardiñas que foi o meu segundo fogar santiagués, desta volta, sen cartaces nas paredes mais cunha minúscula sala con televexo dende a que vía con interese noticias en inglés e capítulos de House MD.

As citas e fragmentos permítenme unha reconstrucción parcial daqueles libros do(s) me(se)s: algúns eran cousa da carreira, e da última materia de literatura que cursaba (Huckleberry Finn, de Mark Twain, Wide Sargasso Sea, de Jean Rhys); outros, ferrinadas varias (o seu último libro, Contra Maquieiro, que me resultara un chisco decepcionante, e a entretida entrevista con Méndez Ferrín de Salgado e Casado, en Sotelo Blanco, na que se reparte leña a esquerda e dereita); algo de historia colábase tanto na vertente máis clásica (Historia Augusta) coma na posmoderna (O queixo e os vermes, de Carlo Ginzburg), e algún antollo persoal (Os Versos Satánicos, de Salman Rushdie e After Theory, de Tomas Docherty).  

Unha cita de Lord Dunsany lembrando os días con David e Ewa en Compostela conecta cunha compra relativamente recente; é difícil atopar edicións de bo papel e tapas duras deste autor irlandés que tanto me gorenta, polo que me tiven que conformar con esta antoloxía, que agora toca ler; conectan tamén as viaxes oníricas do irlandés coa inminente visita ao compartismo que tiña planeada para a Semana Santa daquel ano en terras italianas...

What keeps me away