Auxilium et consilium

Estes días ando a pelexar de cando en cando cun volume editado por Alex Preminger e T.V.F. Brogan: The New Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics. Estame a resultar moi instructiva, mais boto en falla que sexa, precisamente, un diccionario enciclopédico, e non unha obra máis sistemática e organizada, unha 'poética' á anterga usanza, mais modernizada co moito (ou pouco) que teñan avanzado as ciencias lingüísticas e literarias nos últimos séculos. Botando unha ollada atrás á miña formación académica, tamén boto en falta que non traballásemos nunca con poéticas 'de verdade', e si coas típicas caralladas posmodernas sobre textualidade, xénero, o subalterno, a outridade e demais choqueiradas, entre as que me atrevo a meter o libro de Eagleton, que lonxe de ser o que proclama ser, fica nun mero catálogo de 'escolas de interpretación' vista dende a óptica marxistizant do autor, e mesturado con algúns artigos de interese e boutades que pouco axudan aos que comezan a percorrer estes mares 'denantes nunca navegados' das artes da palabra. O que máis me apetecería ler agora mesmo é un volume, ou unha presada de libros serios, sistemáticos, clásicos e 'fundamentalistas' onde veñan debulladas en detalle cousas coma: definicións en profundidade da literatura e da poesía; relatos detallados das diferentes poéticas occidentais e non occidentais, e a súa evolución; análise, listaxe e explicación detallada dos tropos literarios e de tódolos aspectos relacionados coa retórica literaria e a semántica poética; e análise, listaxe e explicación detallada de tódolos aspectos da prosodia e a fonoloxía poética (metro, rima, repetición, estrofa). Como non dou topando unha bibliografía da que me poida fiar, acéptanse suxerencias (auxilio e consello, á maneira medieval) dos meus escasos mais aprezados visitantes... 

Españois en Herat

Ven a ser noticia nos últimos días que as tropas españolas están a repregarse de Herat, en Afganistán. Para os soldados que a deixan, seguramente non sexa máis que un torrido nesporeiro humano que celebran abandonar; para a maioría dos españois é tan só un significante sen significado, catro letras escuras de molde cuxa circumferencia tan só circumscribe imaxes ailladas de perigos, burkhas e lonxanías. Porén, Herat é moito máis ca iso.

É que a cidade, unha vez alcumada a 'Pérola do Khurasán' ou a Florencia do Oriente, é un dos máis fascinantes teatros do esplendor da cultura clásica de Persia, xunto coa veciña e máis sonada Samarcanda. Patria dunha historia milenaria, as súas orixes históricas asócianse ao Imperio Aqueménida (550-330 a.C.), que a bautizou co nome de 'Auga Dourada'. Pasou logo a circular, coma moeda corrente, por varias mans: as dos macedonios, os sasánidas, os hunos, os árabes e as dinastías locais de Safávidas, Samánidas e Gaznávidas. Mais o seu grande florecemento é máis serodio, e comeza coa chegada das hordas mongolas a Oriente Medio. 

O comezo non puido ser máis desafortunado, xa que as tropas de Genghis Khan arrasaron a cidade e convertérona nun deserto durante décadas. Mais aquilo que che feriu tamén che sanda, como a lanza de Aquiles, e o 'coxo de ferro' Tamerlán, o descendente de Genghis, o destructor das cidades de Persia cuxas riquezas, homes e arquitectos levaba de volta para adornar a Samarcanda -visitada tamén daquela polos españois da embaixada de Ruy González de Clavijo, cuxas aventuras aínda podemos ler en fermoso castelán-; Timur Leng, dicía, e mailos seus descendentes timúridas tornaron a Herat na metrópole das artes e das ciencias, da cultura, dos pazos e das mezquitas; baixo o seu goberno ilustrado, as prazas enchíanse de xardíns adorables, pequenas miniaturas do paraíso, e as rúas inzábanse de tantos músicos, miniaturistas, calígrafos e poetas inspirados que o maior deles, Mir ‘Alī Shīr Navā’ī, gabábase de que bastaba petar no chan para que abrollase uns cantos feixes de alquimistas do verso (tal e como na nosa Galicia contemporánea, anque imaxino que con algo máis de arte). E de Herat procedía tamén o meirande entre os meirandes, o xenio supremio dos mestres iluministas persas: o mestre Kamāl ud-Dīn Behzād, cuxas imaxes aínda causan admiración e estupor entre todos aqueles que as contemplan.

Xa non florecen os versos e rosas nos seus xardíns, nen aqueles deliciosos melóns dos que tiñas saudades o Gran Mongol Babur cando tivo que deixar a terra natal para conquistar o seu imperio na India. A guerra semeou minas e metrallas, e abondosa colleita de opio e de heroína para os mercados internacionais que antes lle mercaban especias e miniaturas. Por iso neste intre de marcha dos cruzados serodios, lamento que a cidade non poida queimar os seus campos de mapoulas e caer  nun soño narcotizado; un soño que non só fique nos esplendores de antano, senón que fora que de tecer un futuro mellor e tan nobre e tan bo para as súas xentes como aquel seu glorioso pasado.

Libros do Mes

Indonesia. Peoples and Histories de Jean Gelman Taylor [E]

Tao Yuan-ming, vol. 2 de A.R. Davis

90 Classic Books for People in a Hurry de Henrik Lange [K]

Chámome Vermello de Orhan Pamuk

God is Not One de Stephen Prothero [E]

Li Chi: Book of Rites, vol. 2 de James Legge (tr.) [E]

*The Enchantress of Florence de Salman Rushdie

*The Social History of Art, vol. 1 de Arnold Hauser [E]

*The New Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics de Alex Preminger e T.V.F. Brogan (eds.) [E]

Hausericas notas

Malia ser bastante preguiceiro, ás veces fago o esforzo de tomar notas dos libros que leo, xa que co paso do tempo, decátome do pouco que lembro, alén de xeralidades, de moitos dos libros que lin e cos que aprendín e disfrutei enormemente. Aínda teño por rematar unhas calínicas notas arredor do Contra o posmodernismo de Alex Callinicos, que me fornecía boa parte da munición máis dura para atacar o pensamento posmoderno que tanto aborrezo. Mais vou ir acompañando este 'proxecto inconcluso' (como a modernidade, que diría Habermas) con outra presada de notas arredor da Historia Social da Arte de Arnold Hauser, un proxecto intelectual que tamén reúne moitos elementos para caerme simpático: a temática, a perspectiva do autor (marxista mais pre-68) e o gusto relativamente canónico e conservador do historiador hungarés.

Comezemos, pois, polo primeiro volume da edición de Verso (From Prehistoric Times to the Middle Ages) e co primeiro capítulo.

CAPÍTULO 1: A PREHISTORIA

Comeza Hauser a súa historia cunha distinción histórico-cronolóxica entre a 'Vella Idade de Pedra' ( o que nos chamaríamos Paleolítico e Mesolítico) e a 'Nova Idade de Pedra'. 

1) Vella Idade de Pedra

-económica e socialmente, equivale ao modo de  vida dos cazadores-recolectores, 'parasitarios', que viven de recoller recursos que a natureza da.

-o seu arte é, paradóxicamente, moi naturalista e elaborado, e presenta diferentes estadíos de evolución.

-non é 'racionalista'. Reflexa 'o que se ve'.

-motivacións: seguramente non estéticas (pinturas agochadas nas covas, e repintadas enriba), senón pragmáticas: a pintura dos animais nas covas é parte dunha praxe de 'maxia simpática': pintar a caza do bisonte leva á caza real do bisonte. 

-estatus do artista: é 'un mais' da tribo, anque seguramente con habilidades e habelencias especiais non xeralizadas, e quizaves adica unha parte non trivial de tempo ao seu traballo especializado.

2) Nova Idade de Pedra

-económica e socialmente, equivale ao modo de vida que produce a 'revolución neolítica': nacemento da agricultura e da gandeiría, sedentarismo, primeiras aldeas e poboados. Os humanos xa xeran 'excedentes' e avanza algo máis na especialización laboral e produtiva.

-nova 'percepción do mundo' asociada aos modos de vida. O home sedentario perde habilidades perceptivas necesarias para o cazador, pero gaña en capacidade de racionalización-abstracción.

-o arte de transición é esquemático (cfs. arte levantino da península).

-no canto da 'maxia' case arrelixiosa do paleolítico, agora xurde o animismo e o pensamento dualista: o mundo cheo de espíritos hostís e favorábeis. Separación dos mundos 'visible' e 'invisible'.

-o seu arte é xeométrico e ornamental, esquemático. Diferénciase o arte sacro (en mans de 'magos' e 'sacerdotes', con ídolos e pezas funerarias) do profano (en boa medida, artesanal e doméstico, feito sobretodo polas mulleres e nos periodos de descanso das tarefas agrícolas -inverno-. 

-mais do que en épocas posteriores, é posíbel na prehistoria trazar unha correlación entre produtos artísticos e condicións socio-económicas. Co paso do tempo, a maior complexidade na organización produtiva e a pervivencia ao longo do tempo de estilos e artes anteriores, a correlación complícase

 

Reseñas - Indonesia: Peoples and Histories

Indonesia: Peoples and Histories

Jean Gelman Taylor

2004, Yale University Press

* * * * (bo)

Interesante e alternativa introdución á historia (ou historias) de Indonesia e as súas xentes.

Indonesia é, para a grande maioría de nós, un país descoñecido, alén dalgúns retrincos e retallos que son quen de percorrer a enorme distancia (física e cultural) que nos separa da terra en cuestión. Entre eles poden estar o seu famoso teatro de sombras (wayang kulit), as dagas ondulantes alcumadas kris, ou keris, e que tamén comparten co pobo malaio, as danzas e templos balineses (refuxio xa dende os anos 20 de artistas e visitantes europeos á pescuda de exotismos cos que domear o cabalo bravo do ennui) ou o (re)coñecemento do arquipélago como unha das nacións musulmás máis numerosas do planeta, malia a súa posición 'excéntrica' e periférica a respeito do núcleo duro da terras islámicas, no Oriente Medio. E pouco máis (e xa é moito).

O volume que nos ocupa pode axudar a ampliar estes trazos case que de guía turística e fornecer unha visión en conxunto anque sintética (malias as súas máis de 400 páxinas) dun escenario laberíntico e complicado. Aprendemos con Gelman que Indonesia foi ao longo da súa historia máis ben unha área cultural do que un imperio ou estado unificado; unha area que presenta rasgos comúns (etnias austronésicas dominantes, caracter comercial, absorción cultural de influxos primeiro indios, logo chineses e finalmente islámicos) mais tamén enormes diverxencias (carencia, agás episodios breves e semi-lexendarios, de unificación política; variedade relixiosa e étnico-cultural enorme; divorcio entre as zonas costeiras e centrais -'civilizadas' e máis abertas ao mundo- e o interior e as illas afastadas -cunha economía agrícola rudimentaria, recolección de sustancias dos bosques e animismo, etc...).

É interesante subliñar que non estamos perante unha historia ao uso, como ben se ve dende o seu título. Gelman pretende encetar, dun xeito bastante posmoderno (no mellor senso da palabra, que é un senso que case nunca emprego) un mosaico de diferentes historias e voces, suprimidas nas interpretacións históricas máis canónicas de obras máis convencionais e que xiran arredor de dous grandes paradigmas: o da historia colonial de Indonesia (país creado como unidade, ao fin e ao cabo, e nas súas fronteiras actuais, tan só polo dominio colonial holandes) e o da historia nacionalista post-independencia. Ámbolos dous modelos crean visións simplificadas da realidade que ignoran e eslúen numerosos episodios, grupos e feitos (como a colaboración imprescindíbel e constante das élites locais no mantemento dun sistema colonial con moi escasa presenza dos holandeses, as historias locais á marxe de Xava, a 'Castela' do arquipélago, ou as mulleres significadas que non encaixan nos moldes e nos prexuízos dos historiadores nacionalistas ou coloniais). Estas diferentes historias entretécense coa trama narrativa principal a través de cadros de texto insertados no decurso desta e cando mellor encaixan con ela.

Indonesia: Peoples and Histories é un libro interesante que non deixo de recomendarvos, anque seguramente o voso coñecemento da zona e dos seus labirintos gañe moito se o acompañades dunha obra máis convencional e voluminosa arredor do que, malia o seu carácter actual de estado-nación, é en realidade un universo en miniatura, cunha riqueza e diversidade sorprendentes.

 

Ding-Dong! The Witch Is Dead

Frivolitas

Estou aproveitando os días ociosos da Semana Santa para toparme de novo cunha serie verdadeiramente retro que xa descubrira anos atrás, alá polo 1991, nas altas horas da madrugada da grella británica: Mahabharat é unha serie da India na que, ao longo dos seus 94 episodios, se glosan as aventuras e desventuras do máis famoso dos poemas épicos do subcontinente. Podédela disfrutar gratuitamente en youtube.

Daquel primeiro visionado parcial a verdade é que lembro ben pouco, porque os ingleses emitíana no orixinal hindi sen subtítulos (si presentes noutra serie histórica hindú que tamén emitían: A espada de Tipu Sultán). O posterior coñecemento das lendas e narracións narradas permíteme recoñecer nos currunchos da memoria dúas esceas da serie: a conquista de Draupadi por Arjuna, e a humillación de Draupadi, evitada por Sri Krsna.  

Alén de para familiarizarse cun clásico da literatura universal, o certo é que a serie ten un elemento, diríamos, choqueiro, polo rudimentario dos efectos especiais e o ton de telenovela que se da por certos intres. Mais o que me fixo estoupar en homéricas gargalladas foi un comentario dun trasno malevolente ao capítulo noveno da serie: "Dhrtarashtra looks like ron jeremy, he trully is the king".

En efecto, como poderedes aprezar se mirades o capítulo (por exemplo, no minuto 6.18), o rei cego de Hastinapur, Dhrtarashtra (o actor é Girija Shankar) garda un parecido máis que razoábel co célebre 'porcoespiño', actor e pianista de Nova Iorque...

Libros do Mes

The Grand Scribe’s Records, vol. 7 de Ssu-ma Ch’ien / William Nienhauser (ed.)

The Book of Incense de Kiyoko Morita

The Cambridge History of Ancient China de Michael Loewe e Edward L. Shaughnessy (eds.) [E]

Confucianism, An Introduction de Ronnie Littlejohn [E]

Tao Yuan-ming, vol. 1 de A.R. Davis

*Tao Yuan-ming, vol. 2 de A.R. Davis

*Indonesia. Peoples and Histories de Jean Gelman Taylor [E]

*Chámome Vermello de Orhan Pamuk