sábado, outubro 14, 2017

Reseñas - Hesiod's Ascra

Hesiod's Ascra

Anthony T. Edwards

2004, University of California Press

* * * * * (excelente)

Moi boa monografía multidisciplinar para aprender máis sobre a sociedade e a economía da Asca de Hesíodo e as interpretacións equivocadas arredor desta.


Para os lectores e estudosos da antigüidade, Hesíodo é ben coñecido coma un dos primeiros poetas épicos, algo posterior a Homero e o máximo representante da tradición beocia deste xénero, caracterizado (con base case exclusivamente motivada nos propios textos hesiódicos, os únicos supervivintes antigos del) pola súa temática práctica, didáctica e utilitarista. Ascra, a vila natal do poema, recibe tamén (infame) fama nos seus versos coma "cruel no inverno, dura en verán, nunca agradábel".

Neste estudo, Anthony T. Edwards propón, baseándose nos Traballos e os Días, unha reconsideración sobre o mundo grego do século VII a.C. nesta aldea, rexeitando moitos dos estereotipos e visións que se facían deste texto, dos conflitos que se reflexan nel e da situación social en xeral na transición da época escura á arcaica.

O mythos que o texto propón refutar é o seguinte: nos Traballos e os Días preséntase un conflito entre a voz poética e o seu irmán, Perses, acusado polo autor de preguiceiro e dependente dos 'reises engulidores de agasallos' da veciña polis de Tespias. A crítica tradicional plantexa o texto de Hesíodo como posterior a Homero, e reflexando unha evolución socio-económica moi semellante á que leva ás reformas solónicas en Atenas a comezos da época arcaica, reformas que tentan solucionar o enfrontamento social entre unha élite urbá acaparadora das terras e un campesiñado rural oprimido e sometido á escravitude por débedas. No poema de Hesíodo, os seus laios contra a petición de axuda do seu irmán aos 'reis de Tespias' agocharía o dominio e a tiranía económica destes monarcas sobre o territorio de Ascra. 

A través dun close reading do orixinal e auxiliado polas ferramentas da arqueoloxía, antropoloxía e economía, Edwards chega a unha conclusión moi diferente: Ascra é un territorio socio-económicamente moi atrasado (non un estadio medio entre o mundo Homérico e o de Solón), con moi escasa diferenza de clases, apenas unha élite non estábel de 'labregos ricos' que funcionan como posíbel antecedente para os 'Grandes Homes', precursores de aristocracias e reises que aparecen en sociedades máis desenvolvidas e con maior acumulación de excedente. É só neste escenario de autarquía e desenvolvemento limitado onde colle sentido a mensaxe ideolóxica dos Traballos e os Días, defendendo a 'boa eris' (a emulación mediante o traballo duro) que diferencia socialmente ao labrego acomodado do pobre, e opoñéndose á intrusión e ao poder político (una intrusión que aínda non é un feito na época do poema) duns 'reis de Tespias' que morarían nun espazo máis económicamente desenvolvido e urbanizado.

O libro é enormente ilustrativo e recomendábel para aqueles que queiran coñecer algo máis da sociedade e o contexto da Grecia antiga, aquí maiormente acoutada á Beocia transicional entre o periodo escuro e o arcaico, uns contextos que iluminan a escrita dos clásicos que lemos, e que continúan presentes como case-invisíbel matriz explicativa que enriquece a lectura e a comprensión deses textos fundamentais para a nosa cultura occidental. Nesta liña, é un libro que me lembra, por exemplo, o tamén excelso Troya y Homero de Joachim Latacz.

sábado, setembro 30, 2017

Libros do Mes

La vida íntima de las partículas de Juan Rojo

Poems of the Masters de Red Pine (tr.) [E]

The Cambridge Illustrated History of China de Patricia Buckley [E]

El cerebro y las emociones de Tiziana Cotrufo e J.M. Ureña Bares

Hesiod’s Ascra de Anthony T. Edwards [E]

*The Constants of Nature de John Barrow

*Mathematics and the Search for Knowledge de Morris Kline [E]

*Statistics (3ª ed.) de Freedman, Pisani et Purves

*Matemáticas I (Bachillerato) de J. Colera Jiménez et al.

*Á Estatística ¡en caricaturas! de Larry Gonick e Wollcott Smith

sexta-feira, setembro 29, 2017

O Vernero que foi: Setembro '06

A caída da folla do 2006 daba comezo ao meu derradeiro ano de estudante en Compostela, logo da acumulación dun longo carreiro de follaxe seca; do pequeno tobo do curso previo mudárame a un piso moito mellor situado para os meus estudos filolóxicos, na rúa de Vista Alegre, convenientemente próximo tamén a un par de bares enxebres (Mariñeiro, Mesón do Pulpo) onde comer de cando en cando. O novo local era bastante amplo en habitacións e sala de estar, coa única pexa da cociña, algo diminuta, e o carácter algo destartalado do mobiliario. Compartía o espazo cun dos poetas comparatistas, Noel, e a convivencia diaria víase acompañada de longos debates e entretidas discusións, acompañadas de fondo con boa música (Mourelle, se les isto, aínda has ter os cedés que escoitabamos e que copiaba aos poucos da fonoteca universitaria: Miles Davis, Bach, Kraftwerk, David Bowie, Monteverdi e o Pierrot Lunaire de Schoenberg eran convidados habituais).

Nas lecturas de comezo de curso lembro sinaladamente biografías de Stalin e da Revolución Rusa (Montefiore, Figes), que sempre fan as miñas delicias; tamén algo de Lyotard ou o volume sobre banda deseñada de Scott McCloud.

Na facultade, alén das tristezas e frustracións habituais, había o nostoi, ou retorno dos Erasmus, e moi poucas asignaturas comúns: poucas materias ficaban por superar, a maioría troncais e obrigatorias do último curso, como as dúas gramáticas inglesas, algo menos aborrecíbeis que a primeira...

Despegaba tamén no 2006 a miña compra de libros por internet, algo que agora me/nos resulta tan habitual que esquecemos o que significaba pillar libros en inglés con anterioridade (prácticamente imposíbel, con escasos e caros paperbacks no fondo de Follas Novas e pouco máis). Naqueles días chegábame unha edición moi asequíbel do Libro dos Pasaxes, de Walter Benjamin, e outra (que tamén pillei para o meu compañeiro de piso) da Grammatology de Derrida; alén da posmodernallada, moitos libros sobre teatro e cine soviéticos, un par deles de Jüri Talvet e unha presada de volumes para o que xa era a miña proto-tese: Philip K. Dick, William Gibson, estudos encol de Matrix, Baudrillard, Zizek...

segunda-feira, setembro 11, 2017

Chutney tasting # 4

Eis o último dos chutneys que fixera nos días folgados de dous anos atrás; nunca fun moi fan dos cabaciños, para mín a quintaesencia da comida san e de dieta: insipida e acuosa, moito mastigar e pouco saborear. O malo é que os condenados danse de vicio, e algo hai que facer con elas. Dado que zugan como esponxas o sabor do que lle botes, algúns empréganos en tortas e biscoitos. Logo de moito buscar unha receita de chutney para eles 'con algo poderoso' que lle metese algo de gusto, topei unha con cervexa negra e fixen a proba...



Por suposto, alén dos dous ingredientes mencionados, había unha boa manchea de aromáticos, allo, xenxibre... o resultado foi o máis escuro e acastañado de todos estes prebes; o sabor segue sendo bastante suave, tirando ao doce.


Ten o apto, anque este ano creo que vou probar cousas máis exóticas, con froitas e herbas aromáticas. E en menor cantidade: aínda teño moitos frascos na despensa coas coccións do verán do 2015...

quinta-feira, agosto 31, 2017

Libros do Mes

Las leyes del azar de Bartolo Luque e Juan MR Parrondo

Descartes de Miquel Albertí Palmer

Statistics for Dummies de Deborah J. Rumsey [E]

*Poems of the Masters de Red Pine (tr.) [E]

*La vida íntima de las partículas de Juan Rojo

*Statistics (3ª ed.) de Freedman, Pisani et Purves

*Matemáticas I (Bachillerato) de J. Colera Jiménez et al.

quinta-feira, agosto 24, 2017

O Vernero que foi: Xullo/Agosto '06

Unha das cousas nas que me ocupaba no verán do 2006 era a lectura do Pericles de Shakespeare; hoxe, coma onte, considéroa unha das obras menos interesantes do cisne de Avon, anque peneirando nas augas dun cauce aurífero, sempre topa un pepitas de ouro. No caso do Pericles, unha escea inicial pinta cabezas cortadas decorando muros ("as yon grim heads do testify"). Na edición que gasto -o Norton Shakespeare- ven unha ilustración do trasunto real desta imaxe: na Inglaterra Isabelina (e na anterior tamén) era moeda corrente o de pendurar as cabezas dos traidores en picas enriba dunha das portas que daba acceso á Ponte de Londres. Séculos despois, George RR Martin faría bo uso desta macabra tradición para ilustrar a xubilación de Ned Stark e o mal gusto de el-rei Joffrey.


Á marxe das cabezas, a mesma Ponte de Londres é un espazo fascinante, parte dun imaxinario irreal de cidades postas enriba das pontes no que me introduciu, como en tantas outras cousas, o novelista de ciencia-ficción norteamericano William Gibson. Sempre ocupado en recrear terras libertarias reais ou virtuais onde 'os de abaixo' acaban organizándose nun caos ética e estéticamente interesante, a súa triloxía da Ponte recrea un futuro distópico onde o Golden Gate transmutou nun espazo anarquizante con gotas de Blade Runner, Hong Kong (sobretodo a Cidade Amurallada de Kowloon) e Zona Temporalmente Autónoma de Hakim Bey.

Uns séculos antes, a Ponte de Londres organizábase coma distrito autónomo, cheo de excéntricas construccións por riba dela que facían o tránsito estremadamente difícil: unha capela á memoria de Thomas Becket, 138 tendas, unha letrina pública e a primeira casa prefabricada da historia: a Nonesuch House ('Casa sen igual'), construída en Holanda en 1578 e montada de novo na capital inglesa para esta precisa localización.




Entre as miñas moitas lecturas pendentes está precisamente unha historia da vella ponte que escribiu Patricia Pierce, e que ha caer algún verán destes...



sexta-feira, agosto 18, 2017

Reseñas - Descartes

Descartes: El desarrollo de la geometría analítica

Miquel Albertí Palmer

2017, RBA

* * (regular)

Biografía matemática escura e difícil de seguir do sonado pensador do 'Cogito, ergo sum'.

Non é a primeira vez que reseño nesta bitácora os libros da colección 'Genios de las matemáticas'. Como xa comentei nalgunha entrega recente, e anque se trata dunha serie de evidente interese, a calidade e a claridade dos volumes que a integran presentan altibaixos que acentúan, para ben ou para mal, algúns dos problemas inevitábeis en publicacións deste tema e formato. Evidentemente, non son libros que se poidan disfrutar coma quen pasa as páxinas dunha novela lixeira ou un libro de relatos: o material é denso e require concentración e atención elevadas. A parte biográfica destes libriños é relativamente doada de escribir e de ler (mellor cando o protagonista ten unha vida novelesca e aventureira, claro está); Porén, é moi difícil negociar o 'nivel' de densidade e dificultade do contido matemático (cal é o lector medio para o que están deseñados estes textos? Un con nivel pre-universitario de matemáticas, por exemplo?), xunto coa adaptación das matemáticas 'históricas' do pasado (con sistemas de anotación e explicacións que nos poden resultar inintelixíbeis sen moita poda e reescrita). Algúns autores conseguen facelo mellor ou peor. No caso que nos ocupa hoxe, o profesor Albertí vai na miña opinión da man dos escritores menos exitosos.

Quizaves parte da culpa a teña este lector: un tende a pensar que os libros adicados a matemáticos 'antigos' (anteriores ao XIX) deberan resultar asequíbeis incluso na formulación matemática, mais tanto este exemplar coma o de Euclides parecen desmentir o apriorismo (e pola contra, o libro de Gauss, o primeiro que lín, puiden seguilo case sen problemas). O libro de Descartes comeza, logo dunha introducción descriptiva dos anos mozos do pensador de La Haye, con explicacións sobre as súas teorías musicais (fortemente pitagóricas) e con algúns primeiros experimentos mecánicos que van máis alá da xeometría clásica (compás triple, mesolabio). As dúas me resultaron herméticas e difíciles de seguir, mais sobretodo a da harmonía: descoñecer cómo funciona a música (consonancias, oitavas, etc...) é un handicap propio que admito.

Porén, a situación non mellora, senón todo o contrario, no capítulo segundo, onde se expón o nacemento da xeometría analítica. Algunhas partes pódense debullar con relectura atenta; noutras, os exemplos que expón o autor son incompletos (saltan pasos que non son para nada evidentes, e empregan esquemas non o suficientemente claros onde moitas voltas hai confusión de letras). Moitos conceptos (como a 'liña normal' a unha curva) introdúcense sen a menor explicación.

Fícanme aínda dous capítulos por ler (un adicado ás experimentacións coa luz do filósofo-refraccións, arcos da vella-, e outro final sobre a continuación da súa obra por outros matemáticos), anque sospeito que non van alterar para moito mellor a impresión que vou levando deste exemplar. Parte das culpas, insisto, non son necesariamente do autor: quizaves o nivel medio de pensamento e coñecemento matemático da colección son superiores aos meus como lector (moi posíbel), a matemática histórica é difícil de explicar clara e sucintamente en termos actuais (véxase tamén neste senso un libro sobre os logaritmos de Neper que teño agardando na estantería o sono dos xustos). O tamaño limitado (menos de 160 páxinas) obriga a sintetizar moi moito argumentos e temas complexos; porén, fico coa sensación de que o profesor Albertí podería ter feito un libro moito máis perfectible, e que hai moito marxe de mellora nas súas páxinas.

terça-feira, agosto 15, 2017

O Vernero que foi - Xuño '06

Desfollo a árbore da memoria coa canícula do oitavo ano que levaba en Compostela. O 2005/2006 fora un curso solitario e de moitos cambios: a maioría dos colegas comparistas e da carreira estaban de Erasmus polo estranxeiro (eu mesmo estivera a piques de rematar en Roehampton), e o meu familiar tobo e comuna informal do Colectivo Sacou, en Montero Ríos 37, tivo que ser substituído por un pisiño unhas rúas máis adiante, en Xeneral Pardiñas, ao que se ascendía por unha estreitísima escaleira de madeira deseñada nos pesadelos de Escher; compartía as súas paredes cun estudante digno dunha película de terror estadounidense: endexamais saía do seu cuarto, do que saía un cheiro desagradábel e misterioso; ou non tan misterioso, agora que o penso, xa que nunca lle escoitei empregar a ducha nen a cociña; toparíao no vestíbulo un par de veces como moito.

Alén do seu cangrexo ermitán, o apartamento non tiña moito do que vos poida falar: era bastante pequeno, cunha cociña sen forno -o meu odio aos microondas naceu alí o día que tentei facer unha pizza nunha desas máquinas do demo-, un dormitorio onde pasaba a maior parte do tempo, lendo, e unha minúscula sala de estar con televexo onde disfrutaba os capítulos de House MD e as novas de canles estranxeiras en inglés (BBC, CNN).

Botando a maior parte do meu tempo fóra da cova céltica, lembro que cultivaba o hábito de saír a correr tódalas noites que non chovía, facendo un percorrido de varias voltas arredor da Alameda e logo outro máis grande, Galeras arriba, ata Filoloxía, a costa de Vite e baixando por Xoán XXIII; un hábito que comecei practicando con Javier Rodríguez, 'Panero', co que intimei bastante naquel tempo de melancolías, longas conversas encol da vida e a literatura, visionado de películas e xogos vintage de computador (KGB, Centurion: Defender of Rome). Saídas nocturnas tamén, facendo o ganso e con pouco aproveitamento na tebra compostelá.

Outro escravo da escuridade, coa que estreitara lazos naquel tempo fora Tomás, alias 'Tom Bombadil', alias 'o Jebi', alias 'o tolo galaico-finés de clásicas', logo reconvertido en editor e escritor e agora autoexiliado nas Illas Afortunadas. Compañeiro das noites santiaguesas no Serea, mítico pub Independentista-Heavy Metal, e dos días en partidas e asociacións roleiras (Casco Vello, As Crónicas de Gaidil, Runequest) cuxo influxo ía infiltrándose paseniñamente nalgunha das entradas de Xuño do 06....

Eran aqueles tamén os días que coincidía con Cecilia na fonoteca de xornalismo, á espreita da boa música (dende as óperas barrocas a David Bowie) e da que facía de patrona, tirando máis ben cara Cécile Fatiman, a rebelde do Bwa Kayiman do que á virxe e mártir romana? Sospeito que sí, mais eillo preguntar algunha das xornadas futuras cando aproveite para festexar con ela a súa recente entrada no mandarinato...

terça-feira, agosto 08, 2017

Wo die Zitronen blühen

E non só onde florecen, senón onde dan froito. Algo bo nos tiña que ficar aos países latinos do sul que poidan envexar as mentes teutonas...



















Tamén pomelos, pero eses amoreábanse ao lado nun caldeiro menos estético ca unha cesta...

segunda-feira, julho 31, 2017

Libros do Mes

La proporción áurea de Fernando Corbalán

¿Es posible frenar el envejecimiento? de Salvador Macip

Infinitesimal de Amir Alexander [E]

Euclides de Josep Pla i Carrera

Osman’s Dream de Caroline Finkel [E]

*Statistics (3ª ed.) de Freedman, Pisani et Purves

*Statistics for Dummies de Deborah J. Rumsey [E]

*Las leyes del azar de Bartolo Luque e Juan MR Parrondo

sábado, julho 29, 2017

O Vernero que foi - Maio '06

Nas vacacións da Semana Santa do 2006 aproveitei que os compañeiros comparatistas estaban de Erasmus en Bolonia para facer unha pequena escapada ao norte de Italia, a segunda visita que facía á bota europea (a primeira, uns anos antes, fora cunha excursión de arqueoloxía, centrándose en Roma, o museo arqueolóxico de Nápoles, Pompeia, Herculano e Paestum). Daquela estadía gardo memorias entrañábeis e -por desgraza- poucas fotos. Mirando atrás vexo que prometía cronicar a estadía, e como tantas outras promesas virtuais, non cheguei a cumprila. A día de hoxe, a memoria, que sempre é mala historiadora, de seguro me falla se desexo exercitala nisto...

Lembro, por exemplo, unha certa estupefacción que me causara o aeroporto de Forlí, ao que cheguei nun voo barato de certa infausta compañía irlandesa que comezaba a coller sona daquela. A sorpresa viña tanto do nome e localización do aeroporto (Bolonia-Forlí sería un equivalente noso de, digamos, Santiago-Serra de Outes) como polo seu aspecto (unha escasa parede de cemento e pouco máis separaba a zona de aterraxe da rúa exterior). 

Chegado a Bolonia en transporte público, lembro tamén o desacougo da estación metropolitana, tan desleixada e acompañada de figuras sospeitosas como soe acontecer nestes non-lugares. Mentres agardaba que os poetas galaicos me viñesen buscar, pousei unha ollada máis grata na Porta Galliera que abre o camiño ao casco vello da cidade e á Via Indenpendenza. Chamárame poderosamente a atención a súa maxestade barroca, reminiscente dun Arco de Triunfo, cunha xigantesca tiara, escudo e chaves papais facendo de recordatorio e memoria pétrea do control que os Sumos Pontífices exerceron sobre a cidade, mal que lle pesase a esta, ao longo da maior parte da súa historia. Os outeiros dos Chigi, grandes banqueiros sieneses ao servizo da Santa Sede, coroaban as esquinas superiores e repetíanse no escudo cos carballos dos della Rovere: as armas de Alexandre VII, que fora legado reticente na paz de Westfalia, bautizador de Cristina de Suecia e aceptábel mecenas e xestor, hoxe soterrado na espectacular tumba que lle fixo Bernini...


quinta-feira, julho 20, 2017

καὶ σὺ, τέκνον

"... e no oitavo ano da era 永工作, ao Mandarín Marabilloso foille asignado o posto permanente de Maxistrado do condado de Dunhuang, no remoto Norde, anque polo tempo presente, renovóuselle por un ano a súa estadía e goberno temporal da prefectura de Lang-chou. Asemade, o seu dilecto colega 白 忠告 'O Alto' superou ese ano o Exame de Talentos Florecentes, e foille concedido desempeñar de xeito permanente a posición que xa viña disfrutando de Cabaleiro Gardián das Portas de Oricalco".

dos Anais Básicos do Mandarín Marabilloso



domingo, julho 16, 2017

Reseñas - Euclides

Euclides: La definición de los axiomas de la geometría

Josep Pla i Carrera

2017, RBA

* * * (regular/ben)

Interesante anque algo hermético volume divulgativo encol dos fundamentos da xeometría grega.

Conta a anécdota que el-rei Tolomeo, intimidado pola ximnasia mental que require o pensamento xeométrico, preguntáralle ao seu matemático Euclides se non había algún atallo para aprender esta ardua ciencia, ao que o sabio lle tería respostado que "μή εἶναι βασιλικήν ἀτραπόν ἐπί γεωμετρίαν", ou en román paladino "que non hai camiño real para a xeometría". Lendo o pequeno volume do señor Pla, o mantedor sentiuse un chisco coma o faraón exipcio; nas seguintes liñas explicaremos porqué.

O libro pertence á colección 'Genios de las Matemáticas' á que estou suscrito, e como tódolos exemplares da colección, ten que axustar a un formato limitante (menos de 170 páxinas) e a uns contidos de matemática divulgativa que xiran arredor do biográfico (normalmente, a parte máis lixeira e anecdótica da lectura) e o matemático, sempre cun carácter divulgativo e que lle resulte intelixíbel a un lector medianamente culto. Cada exemplar persegue a súa peculiar singladura entre estes atrancos, e dependendo da pericia do seu escritor/capitán e das dificultades consustanciais de cada biografiado e das súas matemáticas, o resultado é máis ou menos satisfactorio.

No caso do exemplar de Euclides, unha dificultade non trivial xurde do pouco que sabemos arredor da figura histórica deste matemático alexandrino: todo o que se coñece (e boa parte disto, anecdótico e pouco fiábel) reduciría o libro a un par de páxinas. Isto obriga ao profesor Pla a transformar a obra máis ben nunha introducción á matemática grega, centrándose, claro está, na obra cume dos Elementos de Xeometría dos que Euclides foi co redactor/sintetizador; unha escolla que determina de xeito inevitábel a maior densidade matemática do volume por comparanza con outros exemplares da serie.

Por outro lado, e dado que a xeometría euclidiá é a mesma que aprendemos na escola, sería de pensar que este feito faría o material máis accesíbel; isto é así no caso das proposicións e teoremas máis sinxelos, mais non así en moitos outros dos que inzan estas páxinas. Amais, hai que ter en conta que o concepto e as limitacións matemáticas do mundo helenístico (os gregos non tiñan o 0 nen un sistema posicional, nen un bo sistema de notación; descoñecían os números enteiros, e desconfiaban dos irracionais) volven herméticos certos postulados e ideas. Quizaves, tamén, a necesidade de ser sintético obrigou ao escritor a apurar e sintetizar cousas e pasos que non lle resultan tan claros a un lector leigo, e levan a que un non sexa capaz de seguir moitas veces o fío e o argumento que se expón (por exemplo, no método de exaución, na explicación do Algoritmo de Euclides ou da independencia da unidade de medida).

Cos seus defectos, o libro non deixa de ser unha lectura instructiva e interesante, que seguramente se poida completar de xeito satisfactorio cun bo (e algo máis extenso) manual. 

segunda-feira, julho 10, 2017

Ad vocatio

Poucas verbas suscitan maior rexeitamento e suspicacia no mantedor que a de 'vocación'. Unha parte seguramente se deba ás súas asociacións relixiosas, anque unha parte maior se debe ao emprego interesado e torticero que se soe facer do termo: co gallo de que algunhas profesións teñen supostamente caracter vocacional, algúns non se cansan de pontificar que en tal caso, un debe estar contento de facelas cobrando a metade de soldo e traballando o dobre de horas, coma se o traballo fose unha labor misional ou unha especie de hobby; e non o é: eu no meu tempo libre adícome a ler libros (e ás veces, a comer xeados), e desafortunadamente, aínda non cavilei no xeito da conseguir que me paguen por calquera desas dúas cousas*. Cando se fala da docencia estes abusos do termo fanse aínda máis sangrantes e por iso, tal Goebbels, cada vez que escoito o palabro infausto boto man de xeito inconsciente cara unha imaxinaria pistola. 

Vaia por diante que eu pásoo moi ben no meu traballo, e que como calquera persoa de ben, tento levalo adiante do mellor xeito posíbel (mais iso chámase con outros termos: profesionalidade, seriedade, bo-facer, autoestima, dignidade e respecto cara un e cara os demais); o que non quita que se me deixasen de pagar por el ou empeorasen sustancialmente as súas condicións, buscaría adicarme a outra cousa. E o que tampouco quita que seguramente habería traballos nos que disfrutaría máis, globalmente (e moitos outros nos que disfrutaría moitísimo menos, ou nada).

Porén, do que quería falarvos de verdade é do carácter evanescente, impreciso, azaroso dos intereses académico-laborais que nos levan a escoller unha posíbel profesión fronte a outras, e que tamén constitúen a 'vocación' nun sentido máis laxo. Co paso dos anos voume dando conta do abismo que medra entre o que pensas que che gusta e o que, cando te ves no allo, realmente che gusta facer. 

Parte da culpa dos problemas neste terreo é que como adolescentes inmaduros temos que facer escollas académicas que abren e pechan portas de xeito case definitivo. A falla de guías claras, o máis probábel é que vaias percorrendo un camiño a base de afinidades e antipatías nas materias do bacharelato; no meu caso, con 13 ou 14 anos tiña clarísimo que adoraba unha disciplina académica por riba de todas (a Clío -non a cadela, senón a Historia con maiúsculas) e que pensaba gañarme a vida dun xeito ou doutro con ela; felizmente ignorante dos traballos reais (se teñen sorte) nos que soen caer a maioría dos seus licenciados, ignoraba tamén a miña habelencia ou interese para facelos -pero é que un dos moitos vicios e parvoices da adolescencia é  pensar que es especial e moito máis listo do que verdadeiramente es, e que as regras, limitacións e probabilidades que pairan sobre os demais non foron feitas para tí.

Do mesmo xeito que vía prístina e brillante a senda do historiador, non se me pasaba nen remotamente pola cachola que puidese rematar dando aulas de inglés - e disfrutándoo. Para o caso  no que agora me movo, nen sequera sabía qué era iso dunha 'Escola Oficial de Idiomas' ata que comecei a traballar nunha.

É que Deus sí que xoga aos dados, e debe disfrutar do xogo coma un anano. Noutras entradas quizaves vos debulle o auxe e caída das miñas sucesivas vocacións, e de cómo fun descubrindo os adoquíns debaixo de cadanseu espellismo da praia paradisíaca...   


*Acéptanse suxerencias e propostas laborais ao respecto!

domingo, julho 02, 2017

Gesuiti euclidei

Como na célebre canción de Battiato, estou a ler estes días (en Infinitesimal: How a Dangerous Mathematical Theory Shaped the Modern World de Amir Alexander) sobre a afición dos xesuítas coa xeometría euclidiá, ao tempo que o seu odio visceral pola 'moderna matemática' que xurdía coa Revolución Científica en Italia e que ben se ocuparon de soterrar no seu país natal. A tese do autor ven a ser que a Sociedade de Xesús, coma brazo armado e militante da Contrarreforma católica, e imbuída dunha filosofía neomedievalizante, dogmática, autoritaria e xerárquica, acabou aceptando a Xeometría de Euclides como parte básica do seu currículo educativo ao entender a matemática antiga (formulada rigurosamente dende axiomas, ideal -no senso de ignorar ou minisvalorar a información empírica-, elaboradora de verdades irrefutábeis e incuestionábeis) coma un instrumento útil na súa reconquista do mundo para a autoridade católica e papal (e ben exemplificada na sonada reforma do calendario -ao noso moderno Gregoriano- que levaron a cabo). Enténdese entón que reaccionasen tan mal á nova matemática do Renacemento que, posta ao servizo da ciencia física, conduciría mediante as súas aproximacións ao infinitamente pequeno, ao moderno Cálculo de Newton e Leibniz, e á nosa modernidade científica, económica e filosófica.

Encol deste cambio fulcral na disciplina tamén fun lendo anacos e retallos nas lecturas dos días atrás; na biografía de Fermat de Luis Fernando Areán Álvarez explícase cómo no século XVI conflúen no pensamento dúas tradicións matemáticas antagónicas: dun lado está a tradicional, herdada dos gregos e practicada polos xeómetras, e doutro a matemática dos cosistas: 'práctica', 'aplicada', filla da álxebra dos árabes e dos cálculos comerciais dos mercaderes italianos, un eido máis interesado en resultados que funcionen, anque non estivesen rigorosamente fundamentados; entre os militantes desta última fornada temos aos 'duelistas' italiáns en concursos de ecuacións: del Ferro, Tartaglia, Cardano; o alxebrista e criptógrafo François Viète, Cavalieri, Torriceli... 

Malia que nos países católicos se impón o cerrollo e a fogueira, exemplificados na condea e arresto domiciliarios de Galileo, nos países protestantes a nova matemática abrollará con forza, levando, como dicíamos, á invención do Cálculo e ao desenrolo da Revolución Científica; tamén a unha mutación na disciplina matemática: aos longo dos séculos XVII e XVIII triunfa o modelo 'aplicado', e só logo dunha longa e paciente labor no século XIX, ornada de nomes famosos coma os de Gauss, Cauchy e Weierstrass, se consegue poñer a Análise nunha base tan sólida, ou case, como a da anterga Xeometría, e parcialmente pechar este cisma tan parello ao da ruptura da unidade relixiosa de Europa.

A día de hoxe, quizaves, son precisamente os estudosos doutra disciplina (os físicos) os que poidan en certa medida actuar coma os cosistas de tempos pasados: eles tamén traballan con matemáticas avanzadas e con certo desleixo á demostración rigurosa en tanto as súas ferramentas 'funcionen' e describan e predigan de xeito efectivo a realidade material. Ao respeito resulta moi interesante a entrevista recente ao físico Robbert Dijkgraaf onde se apunta precisamente nesta dirección.     

sexta-feira, junho 30, 2017

Textos censurados - Elección de Ferrín coma presidente da RAG

Entre os textos para a prensa que me rexeitaron non só hai reseñas; cando Xosé Luis Méndez Ferrín foi elixido presidente da Real Academia Galega compuxera isto para o suplemento cultural no que traballaba, supoñendo que a noticia era o suficientemente relevante para merecelo; porén, non tiven en conta a furibunda antipatía que xa daquela, antes dos ruxerruxes mediáticos, inspiraba o poeta. As instruccións 'de arriba' eran tallantes ao respeito: nen pan, nen sal, nen espazos para el.

XOSÉ LUIS MÉNDEZ FERRÍN : VOCE NA NÉBOA

Con la reciente elección de Xosé Luís Méndez Ferrín como presidente de la Real Academia Gallega, dicha institución consolida con broche dorado una doble trayectoria: la que por un lado continúa el carrousel de presidencias recientes que han aumentado el estatus de la institución, incluyendo historiadores de peso, como el saliente Barreiro Fernández o el polímata Fernández del Riego, encarnación de continuidad en la cultura gallega desde los años 30 al presente; por el otro, la que narra el ascenso del escritor de Vilanova dos Infantes al máximo reconocimiento institucional, cuando ya había conquistado el Parnaso galaico de las letras como su escritor más prestigioso y su reiterado candidato al Nóbel.
La crónica vital y personal de Méndez Ferrín sirve de fresco y tapiz descriptivo de los cambios y crecimientos de la literatura gallega contemporánea, muchas de cuyas tendencias el es el encargado de inaugurarlas. Tal perspectiva resultaba lejana de prever cuando comienza a dar sus primeros pasos en una lejana Compostela del año 1955, posteriormente convertida por éste en las imágenes de papel y tinta de No ventre do silencio. Joven estudiante de raíces orensanas y viguesas y clase media, su inmersión en la nueva estudiantina lo pone en contacto con la cultura galleguista que sobrevive en los años grises del franquismo, arrimado al proyecto de la Editorial Galaxia, Ramón Piñeiro y un Otero Pedrayo guía magistral y profesor admirado, casi en exclusiva. Son estos dos los que reciben la dedicatoria de su primera colectánea de relatos, Percival e outras historias. Inaugura también el Percival un río subterráneo de escritura alegórica y evocativa que convivirá, mejor o peor, con las otras inquietudes del momento, cifradas sobre todo en el existencialismo sartreano, mejor plasmado en otros textos contemporáneos de Ferrín como su poemario Voce na néboa (1957) o las novelas O crepúsculo e as formigas y Arrabaldo do norde (1964). Todos los textos testimonian también, más allá de su voluntad intergenérica (que el autor ha seguido cultivando hasta el presente, aunque con una posición cada vez más central para su poesía) al esfuerzo renovador de las letras gallegas que representó la Nueva Narrativa Gallega. Los aires venían de Europa, y los jóvenes proclamaban su rebeldía y su militancia en las filas de Faulker, de Joyce, de Kafka y los escritores del Noveau Roman y la generación beat.  
La reivindicación literaria va pareja de la política, constituyéndose en una mitad del famoso binomio de pólvora y magnolias que han hecho característico e inconfundible el estilo de Xosé Luis, y dado título a su poemario más famoso. La fundación del grupo Brais Pinto y de la UPG se compagina con versos de tono combativo y civil (como la poesía completa de su heterónimo, Heriberto Bens, o el Sirventés pola destrucción da Occitania). Precisamente la escritura de una novela dedicada a los maquis gallegos llevará sus huesos a las cárceles de la dictadura, pasando por Vigo, Coruña y el Penal del Dueso. De la estancia carcelaria sacará, en palabras propias ‘una mayor compresión hacia las miserias humanas’ y el borrador mental de la fábula-relato Retorno a Tagen Ata, otra pieza más de lo que ya se está convirtiendo en sus obras en prosa en la gigantesca red intratextual de un mundo tan propio, personal, poético y significativo como la Tierra Media de Tolkien.
La tormenta e impulso de la Transición no alteran rumbos ni objetivos en Xosé Luis, aunque los progresivos desengaños y desencuentros políticos, que no minan (y sigan sin minar casi treinta años después) su militancia y sus postulados ideológicos se van alternando en mayor grado con su creciente centralidad literaria. La segunda mitad de los setenta y la década de los ochenta ven salír de su pluma el poemario Con pólvora e magnolias, fusión del esteticismo formalista y del panfleto político que inaugura el tono culturalista de la poesía de los 80. Crónica de Nós, Amor de Artur y Arrianos testimonian un creciente dominio maestro del relato corto, al tiempo que Bretaña Esmeraldina pasa a ocupar discutiblemente el trono por excelencia entre las novelas de la Nueva Narrativa.   
Y es que los trabajos y los días de los últimos años no han hecho más que consolidar su posición canónica como centro de lo que Bourdieu teorizó como Campo Literario. Escritor ‘para escritores’ con fama de difícil, sus libros siguen marcando y cambiando tendencia (es el caso de su poemario Estirpe, del año 94). Su incorporación al máximo sitial de Tabernas, 11 promete abrir un nuevo escenario en el que verter su incombustible fuego y pasión por la lucha y arte entre los oscuros nubarrones de un presente incierto.     

Libros do Mes

Cuando las rectas se vuelven curvas de Joan Gómez Urgellés

Men of Mathematics de E.T. Bell [E]

Entre ondas y partículas de Matteo Cristiani

Fermat de Luis Fernando Areán

A Game of Thrones de George R.R. Martin

The Math Book de Clifford A. Pickover  [E]

*Infinitesimal de Amir Alexander [E]

*La proporción áurea de Fernando Corbalán

*Statistics (3ª ed.) de Freedman, Pisani et Purves

*The Constants of Nature de John Barrow [E]

quinta-feira, junho 22, 2017

Flocos de neve de Koch

"Os flocos de Koch son habitualmente un dos primeiros obxectos fractais aos que son expostos os estudantes, e trátase tamén dun dos primeiros obxectos fractais descritos na historia das matemáticas. A complexa forma aparece na publicación de 1904 do matemático sueco Helge von Koch "Encol dunha curva continua sen tanxentes, construíbel a partir da xeometría elemental". Un obxecto relacionado, a curva de Koch, comeza cun segmento de liña no canto dun triángulo equilátero no mesmo proceso que se emprega para xerar a curva.

Para crear a enrugada curva de Koch, podemos alterar de xeito recursivo o segmento de liña, contemplando a súa xeración dun número infindo de bordes no proceso. Imaxina dividir unha liña en tres partes iguais. A continuación, substitúe a porción central por dúas liñas, as dúas da mesma lonxitude das tres primeiras, de tal xeito que formen unha cuña en forma de V (os bordes superiores dun triángulo equilatero). A forma agora consiste en catro liñas rectas. Para cada unha destas liñas, repite o proceso de dividir e formar cuñas.

Comezando cunha liña de arredor dunha pulgada de lonxitude, a lonxitude desta curva que medra no punto n do proceso será de (4/3) elevado a n pulgadas. Despois duns centos de iteracións, a lonxitude da curva torna máis grande que o diámetro do universo visíbel. De feito, a 'derradeira' curva de Koch ten lonxitude infinda e dimensión fractal de arredor de 1.26, xa que parcialmente enche o plano 2-D no que se debuxa.

A pesar de que o borde dun floco de neve de Koch ten lonxitude infinda, pecha unha área finita (2 por raiz de 3 por s ao cadrado, e todo isto dividido por 5), onde s representa a lonxitude orixinaria do lado ou, de xeito equivalente, a área é simplesmentes 8/5 veces a área do triángulo orixinal. Tede en conta que unha función non ten unha tanxente definida nunha esquina, o que significa que a función non é diferenciábel (non ten derivadas únicas)  nas esquinas. A curva de Koch non é diferenciábel en ningures (porque é tan afiada!), malia que se trata dunha curva contínua".

Cliff A. Pickover, The Math Book 


sábado, junho 03, 2017

Unreasonable practicality

Case medio século atrás, o físico Eugene Wigner preguntábase, nun sonado artigo, arredor da irrazoábel eficacia das Matemáticas á hora de describir o mundo físico, facer prediccións empíricas de sorprendente precisión ou abrir novas liñas de investigación científica. Diferente anque tamén sorpresiva é a irrazoábel practicalidade das Matemáticas; é certo que hai casos concretos onde se desenvolven eidos da disciplina específicamente para acadar resultados efectivos (por exemplo, o invento do Cálculo por Newton e Leibniz para dotar de sólidas ferramentas matemáticas á nova Física da Revolución Científica); máis curioso, porén, é cando investigacións na matemática máis pura e trascendente rematan por ter (e non moito despois do seu desenrolo) aplicacións utilitarias sorpresivas; Isto venme ao maxín pensando en lecturas recentes sobre o cálculo matricial dos británicos Cayley e Sylvester (fundamental, entre outras cousas, para os gráficos e a ilusión de  movemento en computadores), os números primos e aritmética modular (piar básico da criptografía e, polo tanto, da privacidade das mensaxes en internet) ou as xeometrías non euclídeas (a ferramenta chave detrás da Relatividade de Einstein e do GPS).

E non nos enganemos: de non seren polas aplicacións, e malia a súa profundidade, sorpresa, lóxica e beleza, as mates estarían na mesma miserábel posición que as Humanidades, obxetos de escarnio e maldizer nos nosos tempos utilitarios...

quarta-feira, maio 31, 2017

Libros do Mes

Matemáticos, espías y piratas informáticos de Joan Gómez Urgellés

Hacia las estrellas de Carlo Davide Cenadelli

The Science of Discworld de Ian Stewart / Terry Pratchett / Jack Cohen

Las teorías del caos y la complejidad de Sergio de Régules

*Cuando las rectas se vuelven curvas de Joan Gómez Urgellés

*A Game of Thrones de George R.R. Martin

*The New Oxford Annotated Bible with Apocrypha: New Revised Standard Version de VVAA [E]

*Men of Mathematics de E.T. Bell [E]

*Matemáticas I (Bachillerato) de J. Colera Jiménez et al.

terça-feira, maio 23, 2017

Abschieds-Symphonie

Vai un par de días chegaron á súa fin as sesións lectivas dos cursos de inglés que, por segundo ano, estou a impartir na EOI de Noia. O ano que ven é case seguro que vou estar noutros lares e con outros alumnos. Botando a ollada atrás, podo dicir que este bienio recente foi enormemente satisfactorio a nivel académico e persoal, e que o ei de botar moito de menos, xunto cos seus estudantes, e gardar na memoria xunto aos instantes felices no locus amoenus e paradiso pechado das lembranzas.  

Mais non é aquí o noso sitio, coma dicía Netzahualcóyotl, ou All Things Must Pass, coma cantaba George Harrison, na súa vea de predicación budista. Xuntando fermosura con impermanencia, velaiquí tedes este vídeo encol das Mandalas de Area do Tíbet, que tamén visionamos nos derradeiros minutos da materia...


domingo, maio 14, 2017

University Myths

É un lugar común, no que mesmamente o mantedor mesmo ten caído, o de gabar a vetusta antigüidade das universidades europeas. Porén, e como case tódolos exercicios de interpretación histórica, poñer a énfase no que une ao Studium Generale medieval coas institucións académicas actuais, aínda cando compartan nome, espazo, edificios e carimbos, non deixa de ser unha verdade (ou mentira) a medias.

Igual de lexítimo que seguir a función continua da entidade docente sería verquer a historia en matemática discreta; Dende esta nova perspectiva, poderíamos dicir que as universidades de investigación que nacen, a comezos do XIX, coa Revolución Francesa e as reformas Humboldtiás teñen nada, ou moi pouco que ver, coas súas antecesoras de Antigo Réxime.

Non é que nos seus setecentos anos anteriores o organismo universitario non experimentase mudanzas; é que cualitativamente, a universidade premoderna non presenta rupturas importantes. Entre os cambios habería que citar, quizaves, un proceso lento (moi, moi lento) de superación da máis estricta supeditación a igrexa, e o aumento númerico (especialmente notábel coa chegada do Renacemento) das universidades; No eido da continuidade temos un número de carreiras limitado -coa Teoloxía como raíña, e cos escasas compañeiras: Dereito (nas vertentes civil e canónico) e Medicina-, no pensamento intelectual, un tremendo conservadorismo e reaccionario, ancorándose na escolástica e no pensamento aristotélico, cos profesores adicados a predicar a doutrina dogmática, e en xeral cunha atitude de desdén patricio cara a Revolución Científica dos séculos XVII-XVIII, moitos de cuxos científicos e pensadores buscaron acubillo nas Academias dezaoitescas, auténticos 'laboratorios de investigación' da época. Unha mostra é o xenial Gottfried Wilhelm Leibniz, que antes que enreixarse a ensinar nos muros da mediocre universidade de Altdorf preferiu percorrer media Europa coma mensaxeiro, diplomático e historiador ao servizo dos Electores de Hannover.


sexta-feira, maio 05, 2017

Varys is good for you

Imaxino que para a maioría dos lectores ou espectadores de Game of Thrones, a personaxe máis querida e aprezada é a de Tyrion Lannister, soberbiamente transladado á pantalla por Peter Dinklage. Poida que me equivoque: tal unha xeladería, hai abondosa variedade a escoller e de figuras coas que empatizar na saga de George R.R. Martin: Daenerys ou Arya, por exemplo, para mulleres empoderadas; calquera dos Starks, anque especialmente Jon para os que gustan do heroe nobre, un chisco gótico e atormentado; incluso unha translación nerdy dos lectores na figura de Samwell Tarly. Porén, un que suscita moi pouco amor, é unha mágoa, sen dúbida é o eunuco e mestre dos rumoreos: Varys, a araña.

Os castrados teñen mala fama, e soe ocupar moi frecuentemente o papel de viláns, tanto en obras de fantasía coma nos textos históricos dos mandaríns chineses, onde os funcionarios confuciáns verquen todo o fel, desprezo e pezoña que poden encol dos desafortunados capóns, aos que lles envexan amais o poder que exerceron sobre algúns emperadores. Como noutros casos (pensemos nas narracións de Suetonio e Tácito, tan parciais a prol da élite senatorial), é unha narración interesada e clasista que ignora a medida en que moitos destes pobres mutilados exerceron funcións políticas de alto nivel e con enorme desinterese persoal e altruista. E o maior e mellor historiador de tódolos tempos, Sima Qian tivo que pasar, por motivos inxustos, a súa masculinidade polo gume do coitelo.

Voltando a Westeros, Varys amosou de xeito reteirado ser unha das persoas máis íntegras das que circundan o Trono de Ferro, e das máis preocupadas polo benestar do reino e das súas xentes. Agardo con impaciencia velo de novo, dentro duns meses, encarnado na gran laboura actoral de Conleth Hill,  e man a man co meu anano favorito. Namentras, ergo a copa nun brinde pola restauración Targaryen e as historias que ha traer no seu remol.

sábado, abril 29, 2017

Libros do Mes

Leibniz de José Muñoz Santonja

The Survival of the Pagan Gods de Jean Seznec [E]

La Nada o el vacío cuántico de José Ignacio Latorre

Los números primos de Enrique Gracián

Carpe Jugulum de Terry Pratchett [E]

Genes, ambiente y cultura de Mattia Maccarone

The Murmuring Stream (2 vols.) de J.D. Frodsham

*A Game of Thrones de George R.R. Martin

*The New Oxford Annotated Bible with Apocrypha: New Revised Standard Version de VVAA [E]

*Men of Mathematics de E.T. Bell [E]

*Matemáticos, espías y piratas informáticos de Joan Gómez Urgellés