Moitos son os cantos e as personaxes destacadas da Commedia Dantesca. E cadaquén ten o seu episodio favorito. Un dos que máis poder suxestivo ten sobre mín é o Canto XXVI do Inferno, habitualmente coñecido coma o 'Canto de Ulises' por ser a figura destacada que o protagoniza.
O escenario de fondo é oitavo círculo infernal, adicado a castigar os crimes de fraude, o engano consciente aos demais (e polo tanto, na escala medieval un pecado moitísimo máis grave que os de incontinencia ou os de violenza). O círculo subdivídese á súa vez en 10 pequenos foxos, ou bolsas (Malebolge, as malas bolsas), cada unha das cales ocupa un canto (ou ás veces, dous). Fronte a outros espazos do Inferno, a case totalidade dos presos do oitavo círculo soen carecer de dignidade e nobreza: aparecen representados con certa comicidade burlesca (os políticos corruptos, cantos XXI-XXII) ou con desprezo, en castigos degrandantes e empregando para describilos rimas 'ásperas e duras' (celestinos, seductores, afagadores, canto XVIII). Unha notoria excepción será o canto que nos ocupa.
A oitava bolgia castiga en teoría aos 'conselleiros fraudulentos', e polo tanto, aos que fixeron un mal uso da razón humana e da súa intelixencia. Fronte aos brados e berros acostumados, o escenario é de total silencio. Os condenados atópasanse consumidos e agochados por lumes propios, creando un escenario que o poeta compara cos vermes de luz nunha noitiña de verán, ou con Elías arrebatado no carro ardente. O espazo, a visión e as comparanzas son solemnes, a aumentarán cando unha das lapas dobres sexa recoñecida como aquela que acubilla a Ulises e a Diómedes, os heroes clásicos que "dentro da chama así xemen / o engano do cabalo que fixo a porta / por onde saiu dos Romanos a nobre semente. / E chórase dentro a arte pola que, morta, / Deidamia aínda se doe de Aquiles, / e do Paladión tamén se porta a pena".
Segue un impresionante soliloquio de Ulises, emprazado por Virxilio, onde o Laertíada narra o episodio da súa morte e derradeira viaxe, descoñecida nos poemas tradicionais. As lapas collen forma de beizos, e ceivan a historia de cómo o heroe convence aos compañeiros do pequeno barco a sulcar por mares denantes nunca navegados; como cruzan os estreitos de Hércules e por cinco meses percorren as augas extensas ate chegar á vista da Montaña do Purgatorio. O sopro divino afunde entón á nave e o mar péchase sobre as súas cabezas: 'infin che 'l mar fu sovra noi richiuso'.
Os engados do Canto son variados. Un deles é ver a reescritura do mito clásico a través dos lentes escuros e deformantes da visión medieval, moito máis moralista que a grega, e que non é quen de perdoar a intelixencia do heroe. Antes ben, o Ulises dantesco aumenta o delito do fraude e da retórica enganosa co da presunción, rachando cos límites que a Divinidade lle puxo á humana razón. Tal delito é o que parece procurarlle se non a condenación, certamente a morte, death by water.
A imaxe que máis me seduce é, contodo, a da épica da navegación e do periplo mariño, que moitos anos máis tarde retomarían o valor dos lusitanos e os versos do seu mellor poeta. A breve descripción da viaxe, baixo un inmenso ceo nocturno que se confunde co mar, e baixo a única luz da lúa e de estrelas descoñecidas, aparece así nas liñas do Toscano:
e volta nostra poppa nel mattino,
de' remi facemmo ali al folle volo,
sempre acquistando dal lato mancino.
Tutte le stelle gia de l' altro polo
vedea la notte, e 'l nostro tanto basso,
che non surgëa fuor del marin suolo.
Cinque volte racceso e tante casso
lo lume era di sotto de la luna...
O escenario de fondo é oitavo círculo infernal, adicado a castigar os crimes de fraude, o engano consciente aos demais (e polo tanto, na escala medieval un pecado moitísimo máis grave que os de incontinencia ou os de violenza). O círculo subdivídese á súa vez en 10 pequenos foxos, ou bolsas (Malebolge, as malas bolsas), cada unha das cales ocupa un canto (ou ás veces, dous). Fronte a outros espazos do Inferno, a case totalidade dos presos do oitavo círculo soen carecer de dignidade e nobreza: aparecen representados con certa comicidade burlesca (os políticos corruptos, cantos XXI-XXII) ou con desprezo, en castigos degrandantes e empregando para describilos rimas 'ásperas e duras' (celestinos, seductores, afagadores, canto XVIII). Unha notoria excepción será o canto que nos ocupa.
A oitava bolgia castiga en teoría aos 'conselleiros fraudulentos', e polo tanto, aos que fixeron un mal uso da razón humana e da súa intelixencia. Fronte aos brados e berros acostumados, o escenario é de total silencio. Os condenados atópasanse consumidos e agochados por lumes propios, creando un escenario que o poeta compara cos vermes de luz nunha noitiña de verán, ou con Elías arrebatado no carro ardente. O espazo, a visión e as comparanzas son solemnes, a aumentarán cando unha das lapas dobres sexa recoñecida como aquela que acubilla a Ulises e a Diómedes, os heroes clásicos que "dentro da chama así xemen / o engano do cabalo que fixo a porta / por onde saiu dos Romanos a nobre semente. / E chórase dentro a arte pola que, morta, / Deidamia aínda se doe de Aquiles, / e do Paladión tamén se porta a pena".
Segue un impresionante soliloquio de Ulises, emprazado por Virxilio, onde o Laertíada narra o episodio da súa morte e derradeira viaxe, descoñecida nos poemas tradicionais. As lapas collen forma de beizos, e ceivan a historia de cómo o heroe convence aos compañeiros do pequeno barco a sulcar por mares denantes nunca navegados; como cruzan os estreitos de Hércules e por cinco meses percorren as augas extensas ate chegar á vista da Montaña do Purgatorio. O sopro divino afunde entón á nave e o mar péchase sobre as súas cabezas: 'infin che 'l mar fu sovra noi richiuso'.
Os engados do Canto son variados. Un deles é ver a reescritura do mito clásico a través dos lentes escuros e deformantes da visión medieval, moito máis moralista que a grega, e que non é quen de perdoar a intelixencia do heroe. Antes ben, o Ulises dantesco aumenta o delito do fraude e da retórica enganosa co da presunción, rachando cos límites que a Divinidade lle puxo á humana razón. Tal delito é o que parece procurarlle se non a condenación, certamente a morte, death by water.
A imaxe que máis me seduce é, contodo, a da épica da navegación e do periplo mariño, que moitos anos máis tarde retomarían o valor dos lusitanos e os versos do seu mellor poeta. A breve descripción da viaxe, baixo un inmenso ceo nocturno que se confunde co mar, e baixo a única luz da lúa e de estrelas descoñecidas, aparece así nas liñas do Toscano:
e volta nostra poppa nel mattino,
de' remi facemmo ali al folle volo,
sempre acquistando dal lato mancino.
Tutte le stelle gia de l' altro polo
vedea la notte, e 'l nostro tanto basso,
che non surgëa fuor del marin suolo.
Cinque volte racceso e tante casso
lo lume era di sotto de la luna...
