Manrique xa non lles dí nada aos adolescentes

... por non falar xa do meu adorado Juan de Mena. Do marqués de Santillana só asimilan, cun xesto de desprezo, que as Serranillas son patriarcais e machistas, e incompatíbeis coa sociedade (pos)moderna (e o mantedor pensa "máis que as letras do reguetón?").

Tampouco é cousa de idealizar a nosa propia xuventude (como, a nuestro parecer / cualquier tiempo pasado / fué mejor), mais alomenos no meu caso particular, os temas, ou teimas, da chegada inevitable da morte, do ubi sunt, do homo viator, da vita flumen ou da vanitas vanitatum, todo aderezado coa sinxela linguaxe manriqueña e o ritmo atraínte da copla de pie quebrado, tocaban unha fibra sensible, cunha réplica iconográfica perfecta no cadro O triunfo da morte de Pieter Brueghel o Vello, que sempre me causaba un arreguizo de terror cando o topaba entre as páxinas da Crónica da Humanidade ilustrando a entrada sobre a Peste Negra...

Pieter Brueghel o Vello: A caída dos anxos rebeldes

[Un vicio privado no que, amais, coincido con Castelao...]

Mary Magdalene

Ésta é a María Magdalena que imaxinou o pintor prerrafaelista Anthony Frederick Augustus Sandys. Visto o visto, calquera non deixaría que lle untase de aceite os pés (e masaxe gratuíta deses cabelos alaranxados...)

Fernand Léger - Les Loisirs sur fond rouge

Goréntame moito Léger desque o descubrín, case de sorpresa, nunha das salas do Pompidou, fai uns meses atrás. Non é que non tivese lido algunha cousa sobor del, ou ollado algunha lámina no correspondente libro de arte, mais como pasa con case tódolos cadros, a experiencia do directo (alén das mistificacións da aura das que falaba Benjamin) non ten nada que ver co pracer que se saca da mellor das fotografías. Os cadros de Fernand que tiñan no museo parisino pertencían á súa etapa do 'Olimpo Proletario', con escenas populares e carnavelescas debuxadas en trazos grosos e con adorábeis e intensas manchas de cor monócroma inscritas por enriba e creando un particular arco da vella. Visto o cal, resulta doado entender como todo o mundo pode e pretende apropiarse ao pintor de Argetan, dende os marxistas máis rancios ata os posmodernos bakhtineiros...

Marc Chagall

Dende que teño memoria, é un pintor que sempre me gorentou moito. E cando era máis novo, non é só que me gustase: é que representaba para mín o modelo ideal do artista. Daquela estaba moi influído polas ideas sobre arte da Xeración Nós, e Chagall encarnaba físicamente para mín o proxecto, a ansiada fusión, da que sempre andan a parolar Castelao, Otero e Risco entre o raibosamente nacional (no seu caso, a cultura yiddish do leste de Europa, que para mín colleu corpo e vida a través dos seus cadros e das novelas e relatos de Bashevis Singer) e o cosmopolitismo e a vangarda (Chagall foi dos inquilinos de Montparnasse e dos cafés parisiéns, amigo e co-artista de xente coma Apollinaire, Léger e Delaunay). Xa sabedes, 'Galicia, célula de universalidade'...

Visto en perspectiva, o artista de Vitebsk tiña moitos outros tesouros e xoguetiños cos que engaiolarme. A intensísima e atraínte cor das súas pinturas resultábame moi seductora (niso non sei se o inflúe máis o fauvismo ou a tradición dos lubok e dos iconos). As súas composicións soen ter un forte compoñente narrativo (coma 'o soldado bebe'), simbólico e lírico, o que fai que resulten máis atractivas para un lector impenitente e textocéntrico coma mín (cos tics que iso xenera e que transladamos ao consumo das outras artes). Poderíase dicir que fai poemas con imaxes (ao revés que os imagists anglosaxóns, que facían imaxes con poemas), nas que sobre o telón de fondo dunha cidade rusa nevada aparecen violinistas de cara verde, vacas voadoras en vermello ou violeta, reloxos, candeeiros para Hannukah ou o Sabbat, galos e noivas, a torre Eiffel...

Do mesmo xeito que outro dos meus ídolos artisticos primeirizos (Kandinsky), Chagall colaborou por pouco tempo cos bolcheviques. O goberno nomeárao comisario de arte para a súa rexión natal, onde fundou escola e decorou os tellados das casas coas súas vacas e violinistas de múltiples cores. Moi cedo chocou coa hostilidade dos novos vangardistas (Malevich, Lissitsky) do UNOVIS ('Campións do Arte Novo') e marchou para Francia, onde densenrolaría boa parte da súa producción serodia, entre a que destacar os frescos na Ópera, en París, ou certas vidreiras para a ONU e para a Sinagoga do centro médico Hassadah, en Xerusalén. Estas últimas lémbrame moito a algunhas das cartas do Tarot de Aleister Crowley...

Kasimir Malevich

O Suprematismo abriu novas posibilidades para o arte creativo, xa que debido ao seu abandono da mal chamada "consideración práctica", agora podemos transportar ao espazo o sentimento plástico que se reflexa no lenzo. O artista (o pintor) non está xa cinguido e limitado ao lenzo (o plano pictórico), e pode trasladar as súas composicións do lenzo ao espazo.

Gustav Klimt / Friso Beethoven

Gústanme moito Gustav Klimt e o Sezessionsstil vienés. Eis o 'Friso Beethoven' que acompañou, na decimocuarta exibición da escola, a unha estatua do Compositor feita por Max Klinger.
No friso representanse moitas cousas, mais a sección que nos interesa hoxe é a que figura ás Forzas Inimigas do artista: as tres gorgonas, fillas do xigante Tifón, e detrás, a enfermidade, a loucura e a morte. O ser goriliforme que aparece no medio é o mesmo Tifón. Á súa dereita, a voluptuosidade, a impudicia e a intemperancia (que son a tríada de mulleres da imaxe superior -morbosos e decadentes detallistas podedes inspecionalas nesta imaxe).
Para ter unha vista de conxunto do panel descrito, ollade eiquí.
Noutra táboa tedes ao home na pescuda da felicidade, tema no que aparece un cabaleiro inspirado segundo os críticos en Gustav Mahler, un compositor tamén moi da miña predilección...

Caravaggio - Cabeza de Medusa

[a explicación, cando os comentarios xa estén botados a andar]

Kandinsky

"O punto xeométrico é unha cousa invisíbel. Polo tanto, debe ser definido como unha cousa incorpórea. Considerado en termos de sustancia, equivale ao cero […]. Deste xeito, vemos un punto xeométrico como a derradeira e máis singular unión do silencio e da fala. Ao punto xeométrico ténselle dado a súa forma material, en primeira instancia, na escrita. Pertence á linguaxe e significa silencio." (Punto e liña sobre plano)

Savonarola