Antropofaxia e sexo inter-especies!

"La bondat del cavallo / vinçiá todo lo al,
nunca en este siglo / ovo mejor nin tal,
nunca fue enfrenado / nin preso de dogal,
mucho era más blanco / que nieve nin cristal.

(...)

Fizol' un elefante / como diz la scriptura,
en una dromedaria / por muy grant aventura;
viniél de la madre / ligerez por natura,
de la parte del padre / fortalez e fechura.

Quando avié el rey / a justiçiar ladrón,
dávalo al cavallo / en lugar de prisión;
ant lo avié comido, /  ¡tanto era glotón!,
que veint e quatro lobos / comerién un motón".

Libro de Alexandre

La garza, las truchas y el cangrejo

Dixo el lobo çerval: dizen que era una garça, et avía fecho su nido en una ribera muy viçiosa do avía muchas truchas. et envegeçió et non podía pescar, et ovo fambre, et trabajóse de engañar a aquellas truchas et aquel pescado, et demostró muy grant tristeza et cuidado. Et viola un cangrejo de alueñe, vinose para ella e dixole -¿qué as, que estás triste et cuidosa?
Dixo ella: - Más mal que bien. Yo solía bevir de las truchas, et acaesçió oy que vi dos pescadores venir a este nuestro lugar, et dixo el uno al otro: «¿Por qué non echamos alguna vez la red aquestas truchas que son en aqueste lugar?»
Dixo el otro: - Mas vayamos a un lugar que yo sé, do ay muchas truchas, et començemos y, et desí vengamos acá et abarrerlas hemos.
Et yo sé que si ellos oviesen ya acabado de pescar aquellas a que fueron, que ya tornados serían, et non fincaría aquí ninguna que las non pesque; et en esto es mi muerte, e mi desfalleçimiento.
Et fuese el cangrejo a todas las truchas et pescados, e fízogelo saber; et viniéronse todas para ella, et dixiéronle: -Venimos nós; para ti que nos consejes, ca el omne entendido non dexa de consejar con su enemigo seyendo de buen consejo, en las cosas que se puede dél ayudar. Et en bevir nós, as tú pro, et bien puedes consejarnos.
Díxoles: - Nós non le podemos contrastar; mas yo sé un lugar de un piélago muy grande, do ha mucha agua et mucho bien. Et, si vos quisierdes, vayámosnos allá, ca en esto vos yace pro et salud.
Dixieron ellas: ¿Et quién nos fará este bien si non tú?
Dixo ella: «Fazerlo he a honra de vos.»
Començó a levar dellas dos a dos cada día, e levávalas a una ribera e comíalas. Et vínose a ella el cangrejo, et díxole: -Yo miedo he en este lugar, et si tú me levares farías bien.
Llevólo fasta que llegó al lugar do las comía, et vido el cangrejo las espinas de las truchas ayuntadas. Entendió que ella las comía et que otro tal quería fazer a él, et dixo en su coraçón: -Quando el omne se falla con su enemigo en los lugares do sabe que lo matará, deve lidiar con él por honra o por guarda de sí, querer vencer o non; et non sele omille nin se le meta en poder.
Et travó con sus tenazas al cuello de la garça, et apretóla tanto que la mató. Desí tornóse el cangrejo a las truchas, et díxoles las nuevas de la garça et de las truchas que levava cada día et las comía, et que la avía muerta, et moráronse en su lugar.

Samuel Johnson e os sinsabores da docencia

"Este traballo foi moi aborrecido para el en tódolos aspectos, e laiouse enormemente del nas súas cartas ao seu amigo, o señor Hector, que agora exercía de cirurxán en Birmingham. As cartas perdéronse, mais o señor Hector lembra que lle escribira nelas que lle describira a monotonía aburrida da súa existencia coas verbas 'Vitam continet una dies' (un día contén o total da miña vida); que era tan invariable coma o canto do cuco; e que ignoraba se lle resultaba máis desagradable a el o esinar ou aos rapaces aprender as regras da gramática"

James Boswell, The Life of Samuel Johnson, LL.D.

Economía política feudal

No passus VI do poema medieval inglés Piers Plowman narrase a chegada dunha presada de peregrinos diante de 'Pedro o Labrego', que se ofrece a guialos polo camiño da Verdade unha vez que remate de sachar o medio acre de terras que ten a carón da estrada. Porén, e coma bo texto medieval, a narración artella a continuación unha alegoría sobre o funcionamento da sociedade europea do século XIV e a percepción dos seus grupos e dos deberes e interrelacións destes.

Nefeito, Piers representa a toda a clase labrega que constitúe o soporte material, co seu traballo agrícola e gandeiro, de tódalas demais clases. E mentres os peregrinos agardan que Piers remate de sachar, non poden ficar de mans cruzadas, poñéndose a traballar do xeito que corresponda. Ante a pregunta das donas, Piers recoméndalles que se poñan a reparar sacos e a tecer panos, roupas e decoracións para a igrexa. Segue un cabaleiro, modesto, que se ofrece a aprender a tirar do arado, mais ao que o campesiño excusa de tal traballo: o seu deber, dille, será o de defendelo dos nugalláns e gastóns e das agresións exteriores. Ao tempo, prégalle ao cabaleiro que sexa indulxente coas persoas ao seu cargo, engadindo como acicate que a morte a a outra vida poden alterar os ordeamentos sociais deste noso mundo, facendo do servo señor e do señor, servo.

A referencia ao terceiro orde, oratores (logo dos laboratores e dos bellatores) é algo máis oblicua: no seu testamento deixa sentado Piers que xa que sostivo á igrexa (e indirectamente, ao clero) co dezmo mentres viviu, correspóndelle a esta velar pola súa alma e rezar por el despois de morto. Excusando, pois, aos que recen e aos que loiten, os demais peregrinos deste mundo terán que traballar: algúns nos seus oficios, e outros na labranza. E Piers porase a dirixir as tarefas e a comprobar a dilixencia de todos.

Entra en acción o parasitismo: pois varios dos peregrinos deixan o traballo a media mañá para adicarse ao canto e á preguiza; estes nugalláns néganse a traballar: os menos ousados finxen enfermidades varias, e os máis atrévense a ameazar ao labrego e a facer caso omiso do cabaleiro. Faise necesario un Deus ex machina que resolva o entorto, e aparece na alegoría do terceiro xinete da Apocalipse: a Fame.

Man de santo: atormentados pola fame, os nugalláns están dispostos a comer do peor alimento (nas verbas do poeta, o que comen os porcos, os cabalos e os cans) e a traballar sen descanso de sol a sol. Mais o agradecido labrego coméntalle á Fame que, cando veñan os bos tempos e as boas colleitas, han ter máis demanda os traballadores da súa man de obra e tornarán arrogantes e non tan dispostos a comer as comidas habituais. Como remedio, a Fame recomenda ir mellorando as viandas dos obreiros segundo as merezan. O que non quita a moi cristiá demanda de axudar, de todas maneiras, a aqueles que realmente o merecen e non poidan vivir do seu traballo.

É interesante ler estas visións medievais do mercado laboral en contraste co presente daquela e co de agora: é ben sabido que a mediados do século XIV (época na que William Langland escribiu o Piers Plowman), o continente veuse afectado pola epidemia da Peste Negra, que literamente volatilizou en poucos anos a entre un terzo e a metade da poboación europea. Unha das consecuencias inmediatas (e paradóxicas) da peste sería o de mellorar as condicións de vida das clases baixas que sobreviviran: os señores feudais contaban agora con moitas terras e poucos traballadores, e víanse na obriga de pagar 'altos salarios' aos labregos ou sufrir a súa marcha e conseguinte perda de rendas. A lexislación púxose a andar da mans das reconvencións contra a gula e a preguiza do Piers Plowman: en 1351, el-rei Eduardo III promulga un Estatuto dos Traballadores no que esixe que todos aqueles que estexan libres de compromisos previos teñan que aceptar traballar para o señor que o solicite, e cobrando o mesmo salario que se cobraba unha década atrás. Vamos, o mesmo que hoxe chamaríamos unha devaluación salarial, anque sen a excusa de gañar competividade: a sociedade feudal era máis directa e menos hipócrita nos seus discursos públicos e políticos.

Dante nella Domenica (2)

Seis anos atrás xa vos falaba dos praceres de ler ao alíxero Dante os domingos pola mañá. Daquela estaba co Inferno, e estreando a coidada edición de Maria Chiavacci Leonardi que me trouxera dunha estadía en Bologna cos amigos comparatistas. O curioso é que, coma o bo ateo supersticioso que son, deume naqueles días por establecer unha peculiar correlación entre o texto dantesco e a persoal situación laboral na que me atopaba: a dunha persoa con exceso de títulos e escasas posibilidades de rentabilizalos socialmente a través dun traballo apropiado e cunhas condicións dignas. Imaxinei que o remate do Inferno literario iría da man da fin do inferno do paro e das inseguridades anexas que este provocaba, e os desexos fixéronse realidade coa superación das opos do 2010.

Reanudo agora a lectura co tomo do Purgatorio e con outra superstición autoinducida: a de que o remate da súa lectura irá parello ao do fín deste curso e (temporalmente) da docencia en secundaria que tan ingrata se me está amosando na súa primeira experiencia. Porén, desta volta xogo con ventaxa, xa que sei case a ciencia certa (e depende dos destinos que eu mesmo poña no futuro concurso de traslados) cando e a onde me van a enviar cando chegue o próximo setembro. Entrementras, irei cadrando a lectura, ao ritmo dun canto á semana, para que encaixe o seu remate cos primeiros días do outono, e para engadir outra absurda e entretida fabulación persoal e privada ás moitas outras que xa cultivo, e das que vos irei informando en futuras xornadas. 

Exempli gratia

Ando por estes días tentando explicarlle, na medida en que me deixan, aos meus estudantes da ESO os rasgos máis salientábeis da poesía renacentista, e as súas diferenzas con respecto á lírica medieval. Faleilles do renacer da influencia dos clásicos grecolatinos e das referenzas mitolóxicas, do locus amoenus e a feliz arcadia pastoril, do peso do endecasílabo e da importación de influencias italianas (Dante, Petrarca, o soneto). Mais case sen pretendelo, o azar púxome de novo diante dos ollos un dos poemas do Píndaro cordobés, e penso que estes versos de don Luis hanme servir de mellor exemplificación do anterior que todo un feixe de apuntamentos, esquemas e diapositivas.

EN UNA ENFERMEDAD DE DON ANTONIO DE PAZOS, OBISPO DE CÓRDOBA

Deste más que la nieve blanco toro,

robusto honor de la vacada mía,

y destas aves dos, que al nuevo día

saludaban ayer con dulce lloro,

a ti, el más rubio Dios del alto coro,

de sus entrañas hago ofrenda pía

sobre este fuego, que vencido envía

su humo al ámbar y su llama al oro,

porque a tanta salud sea reducido

el nuestro sacro y docto pastor rico,

que aun los que por nacer están le vean,

ya que de tres coronas no ceñido,

al menos mayoral del Tajo, y sean

grana el gabán, armiños el pellico.

500 - For Hecuba

Se os meus cálculos non me fallan, a entrada de hoxe é a quinxentésima entrada desta bitácora. Se por cada unha delas me dérades un euro, agora podería presumir dun deses billetes púrpura-violáceos de modernista arquitectura e que tan escasos son polos nosos lares, agás nas gavetas de diñeiro negro e contas afincadas en Suíza...

Aproveitando o lecer do nadal estiven a engulir varias das temporadas da serie de ciencia-ficción Deep Space Nine, continuación da franquicia de Star Trek logo da serie orixinal e da súa continuación noventeira 'A Nova Xeración'. Nun primeiro momento só escaneaba capítulos adicados aos klingon, unha etnia futurista que, coma bo friki, constitúe un dos meus hobbyhorses particulares. Porén, cando xe levaría uns doce ou trece episodios, comecei a collerlle vezo á teleserie, e a desexar vela enteira. Tiven tempo para percorrer as dúas últimas temporadas (sexta e séptima) para logo volver á casilla de inicio do taboleiro e comezar por onde se debe. Hoxe comecei a visionar os capítulos da segunda temporada.

Todo isto ven a conto dunha teima moi vella mais que nunca deixa de desconcertarme: vendo algún dos mellores capítulos desta serie, e estando xa familiarizado cos seus personaxes, atópome sentindo as emocións de rigor: empatía, ledicia, tristeza, preocupación... Emocións moi reais suscitadas por personaxes que sabemos son nada reais. É a vella teima de Hamlet (él mesmo protagonizando, como as matrioskhas rusas, unha ficción ennovelada noutra interior) logo de escoitar o monólogo do vello actor: "What's Hecuba to him, or he to Hecuba / That he should weep for her?". Hécuba, Hamlet ou Kor, fillo de Rynar, son as metonimias lingüísticas de seres que nunca foron, nen son, nen serán, mais que para o lector/espectador foron, son e serán moito máis vivos, importantes, emotivos e influíntes que un senfín de persoas reais de carne e óso; compañeiros de aventuras, mentores e mestres, espellos en que mirarnos para imitar, para evitar, para admirar de lonxe. Algo lixeiramente desacougante para unha persoa tan obsesionada pola verdade obxectiva como é o mantedor. Mais quizaves as mentiras da ficción, alén de facer a vida máis interesante ou sinxela de sobrelevar, sexan outro camiño cara a avenida do real; como dí Alan Moore: "Artists use lies to tell the truth. Yes, I created a lie. But because you believed it, you found something true about yourself".

As afinidades electivas

Sendo Santos unha boa data para lembrar os tempos e as persoas de antano, ando a cavilar en dúas novelas das irmás Brontë que lín nos meus días de estudante universitario e que causaron impresións de todo punto desemellantes en mín. Falo de Wuthering Heights, de Emily Brontë, e de Jane Eyre, da súa irmá Charlotte. 

Sendo ámbalas dúas estramadamente populares, cústame entendelo no caso da primeira; ou, por mellor dicir: as personaxes dos ermos de Yorkshire resúltanme tan virulentamente antipáticas, a miña capacidade de empatía tan reducida con respecto a eles que lendo as páxinas da novela, tópome desexando a morte dalgunhas entre grandes sufrimentos. Concretamente, Catherine Earshaw ten o dubidoso honor, xunto con Holden Caufield (anque este por diferentes razóns) de ser a personaxe literaria que máis mal me cae. Resulta dificil facer unha letanía breve das súas maldades, mais velaí vai: é unha nena mimada, indiferente á vida dos seus criados; é a encarnación do egoísmo autocompracente, e totalmente indiferente ao sufrimento que causa nos demais; está namorada de Heathcliff, pero casa con Linton para disfrutar dunha vida mol e burguesa; porén, cando retorna Heathcliff con cartos é incapaz de decidirse, e da comezo a un triángulo de mutuas insatisfaccións, querendo disfrutar das ventaxas dos dous homes nas súas condicións e con total indiferencia ao dano que lles está a causar. Ata despois de morta é un tormento para o heroe byroniano da novela.

Qué diferencia da personaxe principal de Jane Eyre! O contraste resulta sangrante. Jane é unha persoa nobre, madura, intelixente, profundamente moral, cunha enorme dignidade e independencia, unha personaxe que sabe conducirse e navegar entre os escollos e rochas que o destino vai poñendo no seu camiño, e que aprende e madura ao longo da traxectoria novelística. Unha personaxe que esperta o noso aprezo e admiración, e unha xenuina felicidade polo seu triunfo e happy ending co que culmina a súa traxectoria (malia que a tola do ático teña que arder polo medio, mais esa é fariña doutro costal...).

Imaxino, quizaves, que unha personaxe tan racional e controladora dos afectos seguramente casa mellor co meu propio xeito de pensar e de sentir, lonxe dos códigos do amor-paixón tráxicos das Cumes Borrascosas. Porén, navegando pola Rede de Redes, topo que non estou só nos meus gustos. Para os que leades cómodamente na língua de Shakespeare, podedes continuar estas reflexións nesta bitácora, cunhas ideas semellantes ás miñas...

Reseñas - Early Medieval Chinese Poetry

Early Medieval Chinese Poetry: The Life and Verse of Wang Ts'an (A.D. 177-217)

Ronald C. Miao

1982, Franz Steiner Verlag GMBH Wiesbaden

* * * * (bo)

Excelente estudo e tradución dun interesante poeta chinés e do contexto histórico-cultural-literario no que xurde.

 Un dos formatos de libro que máis me gorentan cando se trata de poetas estranxeiros é o da monografía con tradución; o tal formato permite familiarizase cos textos dun autor ao tempo que abrir unha pequena claraboia a outros aspectos contextuais que enriquecen a lectura dos versos traducidos; unha claraboia que se fará tanto máis necesaria canto máis distante no tempo, no espazo e nos aspectos lingüísticos sexa o escritor do que nos ocupamos e a língua na que escribe. Persoalmente, sempre considero que en todo proceso de tradución poética dunha a outra língua, a perda é do 50 ao 100%; notas, contextos e habelencias artísticas do tradutor axudan algo a apuntar para a parte baixa deste ranqueiro.  

Centrándonos no volume que nos ocupa, estamos ante unha adaptación reducida da tese doutoral de Ronald C. Miao arredor dun dos máis importantes poetas chineses anteriores á dinastía T'ang. Wang Ts'an é, xunto co príncipe Ts'ao Shih, a figura máis sobranceira da era de Chien-an. O periodo de Chien-an, que vai dos anos 196 ao 220 da nosa era asiste a unha cadea de mudanzas profundas que alterarán de xeito permanente o mundo chinés: nel é derrocado o derradeiro Emperador da dinastía Han, poñendo fin aos perto de 400 anos de historia unificada do país, e abrindo as portas a un periodo confuso de fragmentación e de guerras que tardaría máis de 350 anos en fechar, cunha nova unificación e o correspondente esplendor político e cultural da dinastía T'ang. Á creba da unidade política (cunha China conformada en tres reinos equilibrados e hostís: Wei, Shu e Chu) séguelle unha bancarrota intelectual e moral: os intelectuais plantéxanse a invalidez das vellas fórmulas de cultura e de goberno, e sobretodo do escolástico 'Confucianismo Sintético' da dinastía Han, anque polo lado positivo, isto lévalles a experimentar con novas ideas, formas de goberno, xéneros literarios e relixións.

No terreo literario, estas novidades van da man da aparición, por primeira vez, dunha poesía individualizada, 'de autor', na que se reflexan as inquedanzas e experiencias persoais do poeta concreto. Abandónanse ou desprázanse antigos xéneros poéticos consolidados (o verso tetrasilábico do Libro das Odas, ou o solemne, xamánico e tristeiro das Elexías do Sur) e escríbese no novo metro pentasilábico, destinado a converterse no máis fértil da poesía chinesa. A temática dos poetas de Chien-an é bastante ousada e directa, incluíndo guerras e matanzas en descripción explícita, a fugacidade da vida e os seus praceres e a separación dos amigos e das parellas, e abusa moi pouco ou nada do formalismo requintado ou do emprego de paralelismos, xogos fónicos e alusións pendantes ás que tan acostumados nos ten a maioría da poesía chinesa clásica..

Ronald Miao infórmanos de todo isto, e algo máis, nos dous primeiros capítulos do seu libro. O primeiro serve de introdución á posición de Wang Ts'an no canon literario chinés, e o segundo fai un percorrido polo periplo vital de Wang Ts'an, en fuga dos saqueos das capitais e ao servizo do caudillo militar máis exitoso do momento (e un non mal poeta, tamén): T'sao T'sao, que reunirá ao seu redor a un grupo de artistas e intelectuais que conforman os 'Sete Sabios do Periodo Chien-an'. Wang T'san é un deles.

O máis interesante do libro ven, porén, nas dúas seccións seguintes, que despregan un comentario e close reading da maioría do corpus poético de Wang Ts'an, dividido entre os seus poemas líricos (shih) e prosimétricos (fu). A análise vai debullando algunhas das características especiais do autor (por exemplo, a interrelación temática nos seus poemas destes dous xéneros, algo que non acontecera ata entón; a absorción productiva de influencias da poesía popular, ou o seu clasicismo, bastante superior ao dos seus contemporáneos) alén de agasallarnos boas traducións dos seus poemas máis sonados., dos que podemos destacar os tres dos 'Sete Laios' (七哀诗), onde contemplamos en escalafriante detalle o saqueo da capital imperial, ás nais que abandonan aos seus fillos polas congostras e os laios do poeta no desterro, en terra estraña.

O libro é unha lectura moi recomendable, mais non deixarei de mencionar dous dos seus defectos: o maior ten que ver con algo que xa vos mencionei, é que esta obra é unha 'reducción' da tese doutoral a un formato 'aceptable' para unha editorial; como tal, foi feita con moi pouco coidado, estando inzada nos comentarios de repeticións, incongruencias e discontinuidades, con explicacións ou comentarios que fican a medio camiño ou que se volven a repetir sen necesidade. Do mesmo xeito, a 'maquetación' é bastante pobre; a tipografía é de máquina de escribir, e os caracteres chineses están escritos 'a man' sobre as planchas de impresión e ocos deixados ao efecto. Todo isto contribúe a darlle un aspecto moi pouco seductor , máis de 'tese fotocopiada dos 80' que de libro moderno propiamente dito. Por último, o libro non inclúe tódolos poemas de Wang Ts'an, o cal é unha mágoa, e pouco maior número de páxinas tería ocupado das que xa conta o volume.

Sir Gawain

Van alá oito anos, cando inauguraba a miña primeira e efímera bitácora, xa adicaba a primeira entrada, amais de a dar a benvida á Corte de Camelot, a homenaxear unha das xoias da literatura inglesa medieval: o poema Sir Gawain and the Green Knight. Como estes días ando a reler a obra (desta volta, no texto orixinal, un dialecto ben atravesado do Inglés Medio que fai á língua de Chaucer parecer un xogo de nenos), aproveito para inserirvos un anaco e outra imaxe das ilustracións, toscas pero engaiolantes no seu primitivismo, do manuscrito (o Cotton Nero A.x).

 

  

then þay schewed hym þe schelde þat was of schyr goulez 

wyth þe pentangel depaynt of pure golde hwez

he braydez hit by þe bauderyk aboute þe hals kestes

þat bisemed þe segge semlyly fayre

and quy þe pentangel apendez to þat prynce noble

I am in tent yow to telle þof tary hyt me schulde

hit is a syngne þat salamon set sumquyle

in bytoknyng of trawþe bi tytle þat hit habbez

for hit is a figure þat haldez fyue poyntez

and vche lyne vmbelappez and loukez in oþer

and ayquere hit is emdelez and englych hit callen

oueral as I here þe endeles knot

forþy hit acordez to þis kny₃t and to his cler armez

for ay faythful in fyue and sere fyue syþez

gawan watz for gode knawen and as golde pured

voyded of vche vylany wyth verertuez ennourned

in mote

forþy þe pentangel nwe

he ber in schelde and cote

as tulk of tale most trwe

and gentylest kny₃t of lote

(P.S.: E desta vez entendo o texto! Yuhuuuuu!)

Sorpresa, sorpresa

Estes días, entre outras lecturas, estou cun volume do profesor Friedrich Alexander Bischoff adicado ao ciclo de poemas do Pavillón das Orquídeas. Os poemas, acompañados dun famoso prólogo que é unha das obras mestras da arte caligráfica chinesa, son a mostra perdurábel dunha xuntanza de 43 literatos que, aproveitando o festival da purificación da primavera do ano 353, pasaron un serán agradábel compoñendo poemas, tocando música e bebendo viño. Un dos costumes destes cabaleiros (entre os que estaban o xenial calígrafo Wang Xizhi -王羲之-, o estadista e antergo de poetas Xie An -謝安- ou o poeta Sun Chuo -孫綽-) consistía en facer flotar copas de viño sobre os regatos do parque onde repousaban; cando unha copa chegaba ás marxes do río e ficaba queda, o home que máis perto estaba dela tiña que baleirala e escribir un poema. En total, vinteseis dos participantes escribiron os trinta e sete poemas do ciclo.

Ata aquí, todo moi aristocrático e refinado. De feito, a xuntanza do Pavillón das Orquídeas deu lugar ao máis valorado dos rollos caligráficos chineses, e a numerosas pinturas que recreaban o elegante evento. Mais a tese a a tradución que defende o profesor Bischoff destes textos non ten nada que ver con estas lecturas tradicionais: segundo el, a xuntanza consistiu no fundamental nunha orxía gay mística e taoísta; así, a súa tradución do prólogo e dos versos fai lecturas explícitas do que el toma por referenzas indirectas ao sexo anal, a inxesta de seme, a falos e cús e a lecturas verdes, intertextuais e obscenas dos clásicos confucianos. O libro (The songs of the Orchis Tower), porén, fará as delicias dos amantes do homoerotismo e da teoría queer.

Ignoro ata qué grado a orixinal interpretación de Bischoff é realmente defendíbel; na súa contra xoga o recoñecido carácter polémico das súas lecturas, mais ao seu favor que foi un académico rigoroso e de renome, consultando as súas traducións cos maiores e máis reputados especialistas occidentais do momento na lingua chinesa. A poesía chinesa clásica, amais, caracterízase pola súa ambigüidade e carácter elusivo e aberto, sempre esixindo a co-participación do lector na tarefa de forxar significados. En todo caso, serve como testemuño de que, rañando detrás da surficie de cousas e textos, hai moitas voltas océanos soterrados que nada teñen que ver co que agardamos ou con milenarias tradicións de lectura e interpretación textual...

    

Seis poetas en busca de tradutor

No último ano e medio, o meu hobby-horse é a poesía chinesa clásica (sobretodo, a anterior á ocupación de China polos mongois, en 1279). Non se pode dicir que este eido conte con escaseza de tradutores nas linguas europeas: centrándonos tan só en autores da dinastía T'ang, conseguín non menos de 21 volumes monográficos adicados á tradución/antoloxía e/ou estudo de outros tantos poetas da que sen dúbida é a era do seu maior florecemento en sínicas terras.

Nembargantes, a abundancia aumenta -no canto de reducir- a cobiza por aqueles autores albiscados escasamente en volumes colectivos e que malia o prometedores que resultan nesa lectura, non conseguiron espertar a interese de tradutores e editores (bon, ás veces sí dos primeiros, normalmente no seo dunha tese doutoral de estudo de autor e obra, mais como imaxinaredes, as teses moi raramente chegan a libros normais e mercables). Deixo aquí unha pequena lista de 6 poetas clásicos que ben merecen o seu volume, e a esperanza de que algún día topen co seu verquedor ás letras anglosaxonas.

Encabeza a miña lista Liu Yuxi (劉禹錫), un filósofo, poeta e ensaísta de mediados da dinastía T'ang (772-842) e seguramente un dos máis destacados rapsodas do movemento das 'Novas Baladas', un tipo de poesía confuciana crítica e de compromiso social. É coñecida a historia de que por uns versos foi exiliado, e cando retornou, teimudo, escribiu outro poema que continuaba o anterior, gañando con el outro novo desterro. Aproveitando este aloxamento en zonas remotas e entre xentes de etnia diferente, topou a inspiración para un ciclo de poemas folclóricos de moita sona (as Cancións da póla de bambú).    

Seguen en interese Lu Zhaolin (盧照鄰) e Luo Binwang (駱賓王), ámbolos dous de comezos da dinastía homónima, e ámbolos dous agrupados por parte dos historiadores da literatura chinesa nun grupo de 'Catro Eminencias Literarias de Comezos de T'ang' (初唐四杰). Ao parecer, son moi coñecidos no seu país por un tipo de prosa requitadísima, erudita, rimada e paralelística que chaman bianwen, e que non topa interese algún nos tradutores, mais os seus poemas tampouco corren mellor sorte, agás un par de pezas antologables. Binwang ten sona pola súa participación na revolta contra a Emperatriz Wu, unha das poucas mulleres que foi quen de rubir ao trono do dragón, e contra a cal elaborou un famoso manifesto. Zhaolin esperimentou problemas e dores físicas toda a súa vida, e ten melancólicos poemas onde retrata árbores murchas e paxaros solitarios.

De finais da dinastía é a figura de Luo Yin (羅隱), un xenio satírico físicamente moi pouco agraciado e con ben pouca sorte nos exames dos mandaríns, e que versificou entre outras cousas sobre a vida da aristocracia capitalina, os heroes e homes do pasado, os festivais taoístas e outros fenómenos, sempre dende un gusto orixinal e barroco polo espectral, o irónico e o funerario.

Por último, mencionarei a unha parella de monxes poetas: Guanxiu (貫休) foi un grande pintor e calígrafo, amais de monxe e poeta, sendo o autor dunha obra mestras das artes plásticas chinesas nun conxunto de dezaseis arhats, logo copiado noutras épocas e países. Os seus versos inclúen un percorrido pola linguaxe da ilusión e da alucinación elegante, como reflexan os paraísos minerais dalgúns dos seus poemas. Polo que toca a Qíjǐ (齊己), este foi un amante das terras acuosas e das lagoas do sur de China, e refractou os temas e imaxes tradicionais a través da dogmática budista da transitoriedade e carácter ilusorio das cousas, superando o recurrente memento mori cunha resignación e ecuanimidade tranquilas. 

  

Reseñas - The Songs of the South

The Songs of the South: An Anthology of Ancient Chinese Poems by Qu Yuan and Other Poets

David Hawkes (tradutor e anotador)

2011, Penguin books (reimpresión)

* * * * (bo)

Excelente edición e traducción da segunda antoloxía máis antiga da poesía chinesa clásica.

A tradición literaria chinesa é moi descoñecida no mundo occidental, agás algúns dos poetas máis destacados da dinastía T'ang, coma Li Po ou Tu Fu. Nembargantes, cando estas e outras luminarias fixeron primeiro acto de presenza e de escrita, o chinés literario xa contaba con arredor de dous mil anos de práctica escrita; e as futuras manifestacións, nunha lingua moi semellante, continuarían de xeito ininterrompido ata comezos do século XX.

A primeira antoloxía poética desta língua que se conserva é o Libro das Odas (Shih Ching), do que xa temos falado algo nalgunha ocasión. A segunda máis antiga estivena a ler estes días pasados: é o Ch'u Tz'u (ou na moderna transcripción pidgin, Chu Ci), traducido habitualmente coma 'Poemas do Sur', ou 'Elexías de Chu'.

O reino de Chu (楚國) era un dos 7 grandes estados que se repartían o territorio chinés na época dos Estados Combatentes (475-221 a.C.). Asentado nas ribeiras dos ríos Yangtzé e Huai, presentaba unha cultura con rasgos que o diferenciaban dos demais reinos chineses máis ao norde, nas cuncas do ríos Wei e Amarelo. O chamanismo, por exemplo, era a relixión oficial, e éstes adicábanse á práctica de 'viaxes astrais' e chamamentos das almas fuxitivas como prácticas habituais.

Entre finais do século IV e comezos do III a. C. fai acto de presenza no reino que nos ocupa o nobre, cortesán e poeta Ch'ü Yüan (pidgin, Qu Yuan), que logo de ser desterrado da corte polos marmuradores e por criticar as políticas erradas de el-rei Huai, compón o longo e orixinalismo poema Li Sao ('Atopando tristeza') para logo suicidarse nas augas do Mi-Luo. En Li Sao, o poeta inspirábase na tradición chamánica para recrear as súas desventuras logo de verse desterrado: comeza describindo a súa orixe e as súas virtudes, representadas por unha exótica imaxinería floral, e a mediocridade dos 'aduladores' cortesáns que forzaron o seu desterro; continúa cun catálogo erudito de exempla de bos e malos reis e conselleiros do pasado, e remata cunha viaxe astral nun carro tirado por dragóns e escoltado por varios deuses e constelacións.

Este poema (e as tradicións orais nativas que mesturaban tamén a lírica e o chamanismo) darían lugar nos séculos seguintes a unha tradición poética, alcumada 'sao' que, alén de por formas métricas determinadas, se definía pola temática (o bo ministro desterrado e choroso, as viaxes sobrenaturais e a imaxinería vexetal e animal). Tras varios procesos de recopilación e engadidos, pasando polas mans de alomenos tres editores-poetas (Liu An, Liu Xiang e Wang Yi), a antoloxía adoptaría a súa forma actual e definitiva trala acción do derradeiro destes, a mediados do século II da nosa era, e case 450 anos despois da escrita de Li Sao. Outras pezas destacadas da colección son o Tian Wen ('Preguntas Celestiais'), unha especie de enciclopedia chamánica arredor da mitoloxía chinesa, o Jiu Ge ('Nove Cancións'), invocacións chamánicas a varias divinidades empregando un formato de viaxe-relación amorosa, o Jiu Zhang ('Nove Pezas'), que inclúe un lamento pola caída da capital de Chu a mans inimigas,  ou o Zhao hun ('Invocación da Alma'), no que a voz-poética/shamán realiza un ritual de chamamento á alma fuxitiva do rei para que retorne ao seu corpo, describindo os horrores do mundo exterior e as delicias da vida cortesá.  

A traducción íntegra desta secuencia é mérito do finado profesor inglés David Hawkes, anque algúns dos mellores versos da antoloxía xa foran obxecto de aparición noutras antoloxías ou de estudo doutras traductores (coma Arthur Waley, o decano e maior luminaria dos estudos siníticos do século XX). A súa edición, longamente descatalogada, retorna afortunadamente ás librerías na edición que nos ocupa. É unha edición anotada coidadosamente, e que contrastada con outras traduccións, amosa unha enorme lucidez estética e poética que acompaña o seu ton académico, e unha grande claridade nas escollas (algo moi complexo ás veces na translatio a linguas occidentais da poesía chinesa clásica, onde polas características da língua, hai frecuente elisión de suxeitos e indeterminación de tempos verbais, pronomes e enunciadores).

Só teño palabras de louvanza para esta magnífica obra, que lle recomendo a tódolos meus lectores. A única eiva é, quizaves, a pobreza do formato da edición (unha edición en tapa branda de Penguin en papel de escasa calidade).

Reseñas - Sunflower Splendor

Sunflower Splendor: Three thousand years of Chinese Poetry

Wu-chi Liu e Irving Yucheng Lo (editores)

1990, Indiana University Press

* * * * * (excelente)

Unha magnífica antoloxía coa que introducirse na poesía chinesa clásica.


O noso canon é, por forza, eurocéntrico. Nesta ocasión non o formulo como crítica, senón como recoñecemento obxectivo de feitos. É unha tendencia que, en contra das apariencias, seguramente seguirá indo a mais, xa que cada vez hai máis textos no mercado e menos tempo para lelos todos. Esta é unha das razóns polas que os lectores europeos agradecemos a existencia de grandes antoloxías que abarquen toda unha tradición literaria e lingüística; malia as innumerábeis limitacións e simplificacións, permítennos contar cunha brúxula de textos traducidos que fan de primeiro chanzo na escalinata ascensional cara outros e lonxanos mundos das artes e das letras.

Sunflower Splendor é unha lectura obrigada dentro destas antoloxías. Ao longo das súas máis de 500 páxinas, o lector en lingua anglosaxona pode familiarizarse cos 3000 anos de tradición ininterrompida da poesía chinesa. O corpus é por necesidade bastante amplo, incluíndo autores de tódalas épocas, e a colaboración conxunta de máis de 50 traductores. Unha labor titánica cuxa lectura nos deixará un esquema co que orientarnos e unha mostra suficiente de textos e estilos diversos a excitar o padal a anos luz daquelas escuálidas antoloxías de poesía da época T'ang que son do pouco que chega ás nosas mans nas librerías destes lares. Descubriremos a poesía antiquísima e paralelística do Libro das Odas, o exotismo chamánico da poesía sao, as baladas e versos cortesáns do periodo da desunión, o bucolismo de T'ao Ch'ien e Hsieh Ling-yün; por suposto, e en extenso, os 'novos poemas' da dinastía T'ang, o verso lírico (tzu) das casas de pracer e que florece na dinastía Song; as arias teatrais (chü) da dominación mongola e os requintados esforzos neoclásicos da escrita poética dos séculos posteriores. É un fresco extenso, rico e variado, onde resulta difícil non atopar cadeas e cadeas de magníficos poemas.

A antoloxía carece de defectos serios dignos de mención. Podería ser máis extensa, atendendo á cantidade de tempo que ocupa e a calidade de autores que produciu o Reino do Medio, mais supoño que os editores xa toparon con ímprobos problemas á hora de convencer á editorial para publicar 500 páxinas de poesía oriental. A participación de tantos traductores xera, tamén, estilos de traducción moi desiguais, e con diferente grado de éxito. Mais é algo inevitábel e doado de perdoar, a teor dos méritos probados da obra global.

Só me fica recomendarvos a obra encarecidamente se queredes ter unha visión algo sólida da poesía chinesa. Seguramente complementan esta obra, se vos metedes máis en labor, The Art of Chinese Poetry, de James J.Y. Liu (estudo teórico sobre as características de escrita chinesa, da língua, da súa poesía, xéneros e reflexións teóricas arredor desta) e a Columbia Anthology of Traditional Chinese Literature de Victor Mair (se queredes, xunto con poemas, ver unha perspectiva da prosa, da ficción e do teatro).

I would have to take the Englishman

Comenta Harold Bloom que cando lle preguntaron a James Joyce qué libro levaría a unha illa deserta, este respostou que 'Desexaría responder que Dante, mais tería que levar ao inglés, porque é máis rico'. O 'inglés' é, por suposto, Shakespeare, e a ironía e a tristeza de tal recoñecemento polo irlandés, eterno sometido ao Imperio ata nos falares, sinxelamente reafirma de xeito incontrovertíbel para Bloom as virtudes inmortais do cisne de Avon. Ao fío disto pensaba eu na miña peculiar constelación de afinidades electivas, que na literatura castelá xiran no eixo da tradición esteticista, latinizante e escura que agroma a cabeza na cuaderna vía, prosegue a súa marcha triunfal con algúns adubíos italiáns e alegóricos en Juan de Mena e toca o seu celme no Barroco culteranista e noutro poeta cordobés: Luís de Góngora y Argote. Estes días de tórrida canícula transládome a outro verán ardente (Salamandria de sol, vestido estrellas, latiendo el Can del cielo estaba...) mitolóxico e sicilián, e abrolla en mín un intenso aprezo polas arquitecturas do Píndaro andaluz, e un desexo de compartilo e aprezalo con outras persoas...

Ma non troppo. Porque hai outro contemporáneo deste home que leva a palma da miña rendida adoración. Falo do 'inglés' John Milton, o xenial autor de Paradise Lost, e que se en metáfora e hipérbato, no latinismo xeralizado e no traballo formal pouco lle ten que envexar a don Luís, supera amplamente a este na profundidade da súa épica, na súa trascendencia e creación de herdeiros, e aínda moito máis, na pulsión ética. A risco de caer no biografismo que tanto me teñen criticado algúns amigos meus, recoñézome incapaz de esquecer que Milton é o valeroso home xusto que publica panfletos no século XVII a prol do divorcio e da liberdade de pensamento, que se pon á cabeza da Revolución e xustifica en perfecto e pulido latín o corte das cabezas reais cando éstas amosaron incompetencia. É o poeta cego e perseguido cando retornan as perrucas piollentas dos Estuardo e o país vai esquecendo The Good Old Cause...

Por iso á famosa illa (no noso caso, o máis perto serían as Cíes, a de San Brandán ou aquela adicada a Santa Tecla que fabulou un monxe medieval galego na 'Viaxe de Trazanzonio') levaría ao inglés; de feito, xa o levei a Estonia, como lembraredes. Mais confeso sentir un chisco, minúsculo, de remorso; despois de todo, como dicía Marx, os homes fan a súa propia historia, mais non poden escoller as circumstancias que lles veñen dadas. Na 'Castilla miserable / ayer dominadora, / envuelta en sus andrajos / desprecia cuanto ignora' da Contrarreforma e dos Austrias Menores, abondo fixo Góngora en semear bolboretas en cinza desatadas que, moitos séculos despois, habían atopar acubillo nos poetas da Xeración do 27, nos meus dilectos comparatistas e na miña modestísima persona...

Lotería

O dous (General theories on learning and acquisition of a foreign language. The concept of Interlanguage. The treatment of error).

O cinco (Oral communication. Elements and rules governing oral discourse. Everyday routines and formulaic speech. Specific strategies in oral communication)

O cincuenta e sete (Great Britain in the inter-war years and during the Second World War. Most representative authors)

O sesenta e un (The impact of cinema on the diffusion of literary works in the English language)

O sesenta en tres (British Institutions. The Parliament. The government. Political parties and electoral system. The Monarchy).

Coma dirían os Beatles, 'Well, I can't complain...'

Comunista do mes: José Saramago

A noticia de hoxe é a inesperada morte (alomenos, para min) de José Saramago, que ao parecer levaba tempo sufrindo unha enfermidade crónica. O obituario non é o meu xénero preferido, mais considero unha obrigación moral a de homenaxear ao grande escritor, inmensa persoa e fidel militante que dende hoxe ascendeu ao ceo comunista, onde os compañeiros militan no sorriso...

Faise innecesario tecer algunhas liñas de perfil biográfico, xa que Saramago non era ningún descoñecido. Á notoriedade do nóbel (o primeiro portugués na categoría de literatura) sumaba na península unha faceta pública ben visíbel e un ronsel de novelas interesantísimas, no peculiarísimo estilo alegórico que o caracterizaba. Fica pendente neste casa unha reseña sobre A viagem do elefante, e o recoñecemento que, entre outros volumes, ten A Caverna nas miñas disquisicións académicas. E por suposto, lembrar as horas de pracer e de aprendizaxe que me proporcionaron libros coma Memorial do Convento, O Ano da Morte de Ricardo Reis, História do Cerco de Lisboa ou Ensaio sobre a Cegueira...

Dicía que non gusto dos obituarios e haxiografías, polo que non me resisto a engadir, xunto ás innúmeras virtudes persoais e literarias de Don José, a miña discrepancia con algunhas das opinións do finado, ou coa instrumentalización da súa persoa, que non estaría de máis citar. A caída do socialismo real non deixou de afectar e de confundir algunhas das súas declaracións (bastante duras, por exemplo, coa situación cubana), e a monumental estupidez e idiocia dos sectores conservadores lusitanos privounos do seu mellor escritor, amplamente seducido polos cantos de sereia iberistas e polos mimos con que sempre o trataron na España, onde remataron case por converterlo nun escritor propio, e darlle pé en moitas ocasións a desafortunadas proclamas unitaristas...

Deixamos a (escasa) sombra para lembrar tamén o anecdotario persoal do Colectivo Sacou, imbricado, fío de prata mediante, co escritor de Azinhaga; fai moitos anos que don José parolou en Compostela por mor dun premio (no Rosalía de Castro) e recibiu daquela en agasallo a Caramuxa 0.1, aínda sen ilustracións. Era o ano 1999, e os xogos da memoria aínda me poñen diante dos ollos con total lucidez a conferencia e as verbas de Saramago, agora que o tempo ficou en soño evanescente e a carne súa nunha futura presada de cinzas que terán sentido, coma dicía o poeta, e que seguirán a telo mentres duren os seus libros e as inquedanzas e ideas que fixeron o humus do que éstes agromaron.

Diario de Murasaki

Estes días ando moi liado, polo que non teño moito tempo para ler. Rescato entón esta lectura relativamente recente (farán 2 meses desque me chegou e lin o libro) doutro clásico da literatura xaponesa, que sabedes me gorenta moito...

A dama Murasaki é seguramente a escritora máis famosa das letras niponas, ás que contribuiu a Novela de Genji (Genji Monogatari), discutíbelmente a primeira novela da historia (e certamente, a primeira do Xapón). Menos coñecidos son o seu diario e memorias poéticas. Non se trata dunha notoria inxustiza, xa que ámbolos dous, conservados en estado fragmentario, non chegan ao nivel da novela, mais non por iso deixan de ter interese, tanto estético (pola calidade dos versos e das imaxes) e biográfico (aumentando nalgo o escasísimo caudal de información que temos sobre a vida, carácter e pensamentos dunha grande escritora).

O diario (nikki) consiste nunha serie de notas breves e algo deslabazadas, co engadido de poemas 'de ocasión', que Murasaki Shikibu escribiu básicamente nos dous anos en que estivo ao servizo da Emperatriz Shoshi, no Pazo do Tsuchimikado. O episodio principal (que se narra con bastante detalle) é o nacemento dun herdeiro imperial, o príncipe Atsunada, que á súa vez era neto por vía materna do todopoderoso ministro e rexente Fujiwara no Michinaga, o verdadeiro gobernante do Xapón da época. O diario detalla o nacemento e as diferentes cerimonias que o acompañan, constituíndo un fresco bastante detallado das costumes cortesás no século XI da nosa era.

Un dos aspectos máis chamativos é o enorme contraste entre a realidade da vida cortesá Heian e a imaxe idealizada que da mesma dera Murasaki na Novela de Genji. No diario, a realidade aparece sen pós de ouro ou adubíos de seda: os cortesáns son seres toscos, maleducados, luxuriosos e borrachíns; as doncelas rexoubeiras, sempre falando mal das rivais, e en estadio de constante aburrimento, apenas interrompido por ocios artísticos (lectura de novelas, práctica de música e de regueifas poéticas) e cerimonias, como as danzas Gosechi no Pazo Imperial.

Nembargantes, a man xenial de Murasaki non deixa de abrollar na calidade de moitos dos poemas que acompañan o discorrer cotián da escuma dos días, e na descripción e ambientación de esceas concretas. Seguramente a mellor sexa a primeira do libro, onde aparece descrito o Pazo do Tsuchimikado en outono, onde mesturan a beleza das augas do lago cos cánticos dos monxes no serán.

A antoloxía poética (kashū) garda semellanza co diario e co formato destas antoloxías, nas que se inclúe sempre un pequeno parágrafo de texto explicando o contexto inicial en que cada poema foi xerado (os cortesáns da época estaban moi entrenados na produción regular de verso 'espontáneo' para as ocasións), e constitúe unha boa mostra da técnica de Murasaki, caracterizada polo emprego de fenómenos naturais coma metáforas directas de persoas e das súas emocións, xunto co caracter pouco concreto e suxerente dos seus prefacios. Vexamos un exemplo:

Unha vez atopeime con alguén ao que coñecera de nena, pero foi un instante breve, e apenas recoñecín á persoa. Era o día dez do décimo mes. A persoa liscou axiña, coma se competise coa lúa:

Meguriaite

Mishi ya sore tome

Wakanu ma ni

Kumogakurenishi

Yoha no tsukikage

Encontro breve:

Atopámonos, ou agachouse

detrás das nubes

antes de que recoñecera

a face da lúa de medianoite?

Badaladas

Parece que Suso de Toro acaba de dar unha ben sonada, que sumar a 13 das anteriores. Ao seu anuncio explosivo de abdicación da escrita profesional e retorno á docencia en secundaria seguiulle outro artigo no País onde explica algo máis pormenorizadamente as causas que o levaron a tomar esta decisión.

É innecesario engadir que a tal nova non é certamente positiva. Persoalmente, apenas me conto entre os lectores de Suso, que nunca me gorentou moito. Iso non quita que non considere que era unha figura (e que cumpría unha función) necesaria de normalización: a do escritor profesional galego, por contraste co tradicional modelo diletante e voluntarista ao que estamos acostumados. O seu fracaso, se como tal se pode considerar, non é só seu, e deixará un pésimo ronsel de inseguridades e dúbidas para aqueles galegos que queiran seguir un camiño coma o seu.

Poderíamos falar dos seus papeis como enfant terrible, ou conselleiro áulico de Zapatero; mais o que me chama a atención neste momento son os seus argumentos elexíacos sobre a desaparición de autores e autoridades dentro da literatura en xeral.

Digo que a postura de Suso me chama a atención, e aquí permitirédesme insertar unha anécdota persoal. Fai uns anos, en Berlín, tiven ocasión de falar brevemente co escritor que nos ocupa, co gallo dun congreso sobre literatura e cidade ao que asistía. No vestíbulo dun famoso youth hostel de Charlottenburg, escoltado por sex shops, cheiro de tallaríns e a grande estrela no edificio da Mercedes, parolábamos sobre a novela. Para o meu estupor, Suso insistía en que Joyce era, para el, un fracaso, ao tempo que andaba ás reviravoltas coa preocupación que lle producía a escasa venda da súa última novela. No seu momento, considerei a conversa un tanto cómica, mais visto en perspectiva, estaba por primeira vez diante dun escritor galego que realmente vivía dos libros que vendía (e que era lóxico que se preocupase polas vendas), e non diante dun profesor de instituto que se permitía o luxo nos seus intres libres de escribir algún que outro volume destinado á inmensa minoría (e aos almacéns da Xunta, claro). Tempo despois descubrín que Suso eran profesor en excedencia (ou sexa, deixara os liceos para vivir dos libros), e iso fixo bastante para aumentar o meu respecto por el (respecto que anos atrás collera un mal pulo inicial cunha pésima montaxe teatral de seu, 'Unha rosa é unha rosa'; mais diso xa falaremos noutra ocasión...). Mais agora parece que o Mr. Hyde docente tornou a apoderarse do Doutor Jekyll escritor...

Mais volvendo aos estados de shock, unha parte dese estupor berlinés vóltame agora cando leo a Suso queixarse do auxe e caída do intelectual-escritor, e da tiranía de mercado e espectáculo nos lares literarios. O asunto non é novo: alomenos dende o Romanticismo e o nacemento do 'escritor profesional', é unha figura que sempre pareceu estar en crise, anque ao longo do século XIX gozou de certos éxitos e prestixios, coma o seu posicionamento coma 'voz crítica' e autorizada da realidade. Do mesmo xeito, as fronteiras entre a alta e baixa cultura, e os perigos da súa disolución tamén parten daí, mais a derrota é neste caso, do XX, cando a sociedade aristocrática que instrumentalizou para sí a 'alta cultura' desaparece, cando as vangardas fracasan no seu plan alternativo de mesturar arte, vida e revolución, e cando o mercado capitalista e o Pop Art se converten en ultima ratio regum...

Meditar sobre os aspectos positivos e negativos que trouxo a democratización (que dos dous hai, anque con isto me arrisque a que me consideredes un snob ou un pedante) é de interese, mais escapa por completo as posibilidades deste formato e momento de escrita. Do mesmo que parolar sobre os problemas endóxenos e esóxenos que afronta un escritor en língua galega (isto, quizaves, para a próxima entrada). Fique só a cinza branca dun pequeno incendio: o das dúas revelacións inesperadas de Suso -a do mercado de antes, a do clasicismo de agora- sobre o fondo dunha vaga, difuminada tristeza. A musa literaria das nosas terras fai de modelo para o gravado da Melancolía de Durero. Aliás, sospeito que Suso non atopará nos institutos aos que torna modelos máis estables de autoridade e certidume, alén da estrictamente material para o docente (que non é pouco).

And the winner is...

Hoxe, como posíbelmente saibades, van fallar o premio Nóbel de Literatura para este ano. Ábrense cábalas e apostas, que en poucas horas han topar resposta e caladoiro definitivo (alomenos, ate o ano que ven).

A peculiar institución sueca merecería un estudo detallado e particular do seu ser, do seu papel canonizador, evidente dende xa fai moitos anos, de certas lóxicas de escolla. Moito choveu dende as instancias testamentarias do dinamiteiro ("para a obra máis destacada de tendencia idealista"), e coma outros clubes canónicos privados, foise abrindo co paso dos anos, ata o extremo de que moitas das escollas das primeiras décadas resultan difícilmente explicábeis, alén de ter pasado ao esquecemento; nomes coma (o Mantedor pide perdón por adiantado se algún furioso lector da bitácora e destes autores ten a ben rescatalos en ardente resposta) os de Jacinto Benavente, Echegaray, Sully Prudhomme, Bjørnstjerne Bjørnson, Selma Lagerhöf, Henrik Pontoppidan, Frans Eemil Sillanpää, Winston Churchill (sic...) ou Pär Lagerkvist.

De certo que non pasa desapercibida a altísima presenza de escritores escandinavos nas fornadas iniciais (lóxicamente, os académicos poden abandeirar libros cuxas línguas puidesen ler, ou que contasen con oportunas traduccións. Isto é algo que conseguiron mellorar moitos nos últimos anos). As ausencias tamén son tan elocuentes como as presenzas, destacando as frecuentemente mencionadas (nas zonas de fala hispánica) de Cortázar ou de Borges. Un persoalmente tende a subliñar o feito de que con anterioridade a 1989, o número de premiados comunista é virtualmente inexistente: están Sartre, que con toda coerencia, rexeitou o premio, e Sholokhov, o autor canónico do Realismo Socialista; o feito de que os restantes rusos escollidos fosen todos persoas con (no mellor dos casos) 'conflictivas' relacións co poder soviético resulta moi significativo. Tendo en conta que xa non existen os Premios Lenin da Paz (que viñan a ser un laxo equivalente soviético, e que lista algúns rancios moi do gusto do Mantedor: Yannis Ritsos, Bertold Brecht, Jorge Amado, Nicolás Guillén, Mahmoud Darwish ou Faiz Ahmed Faiz), un alédase de que dende a caída do Muro algúns destes foran topando nicho (xunto cos escritores post-coloniais no mundo anglofalante, ou propostas arriscadas e polémicas, como a de Jelinek...).

Apenas acabo de escribir estas liñas cando vexo nas novas virtuais cal é o gañador deste ano: Jean-Marie Gustave Le Clézio, autor, segundo a Academia, de "novas saídas, aventura poética e éctase sensual, explorador dunha humanidade máis alá e por debaixo da civilización actual'. Facía moito que non llo daban a un francés (anque Gao Xinjian creo que escribía nesa língua).