Reseñas - Mirages on the Sea of Time

Mirages on the Sea of Time: The Taoist Poetry of T'sao T'ang

Edward H. Schafer

1985, University of California press

* * * * (bo)

Amenísima e instructiva introdución á poesía taoísta chinesa -e a un dos seus representantes, Ts'ao T'ang- por parte do mestre americano por excelencia de estudos siníticos.

O nome de Edward H. Schafer non é descoñecido nesta casa; con anterioridade teño incluído fragmentos de dous dos seus volumes, que lín con deleite e aproveitamento: Os pexegos dourados de Samarcanda é un estudo sobre as mercaderías exóticas que se importaban baixo a esplendorosa dinastía chinesa de Tang (618-907), e ao mesmo tempo, sobre o imaxinario popular e literario que xeraban os tales produtos. O paxaro vermello do sur estuda tamén imaxes, imaxinarios e produtos da  época en cuestión, mais centrándose agora no que daquela eran os terreos da fronteira sur e tropical do imperio, as actuais terras de Cantón e Vietnam do Norde. En Espellismos do mar do tempo, o profesor Schafer prosegue os seus estudos sobre a cultura e os imaxinaros da China de T'ang, mais ocupándose agora dun terreo, ao seu ver, moi pouco visitado polos especialistas: a tradición poética taoísta.

Parece que alén das manidas reflexións e traducións 'creativas' arredor do Tao Te Ching, a relixión taoísta e os seus textos (sacros, alquímicos e tamén literarios) teñen sido en xeral ignorados tanto pola tradición de estudos chineses occidental como polos propios nativos -neste segundo caso por mor do forte peso do confucianismo entre os intelectuais tradicionais e do comunismo nos contemporáneos-. Contra esta ignorancia érguese o libro de Schafer, que en boa medida funciona como introducción xeral a conceptos básicos do Taoísmo e o seu reflexo na obra dun escritor menor do século noveno cuxos versos están inzados da imaxinería, das divinidades e dos símbolos desta curiosa relixión estremo-oriental.

Quizaves a quintaesencia do Taoísmo estexa na crenza da perfectibilidade do ser humano; un ser humano que, posto en harmonía co cosmos mediante diversas prácticas (rituais, ascéticas, alquímicas, relixiosas), sería quen de prolongar a súa existencia ou incluso de 'trascender' as limitacións do corpo e da mortalidade, para converterse nun ser 'trascendente' (hsien). Este tránsito veríase facilitado coa axuda dun panteón inxente de divinidades, algunhas delas antigos humanos que superaron as limitacións da carne e que agora flotan por numerosos ceos e paraísos privados bebendo estraños néctares e ambrosías e asistindo a festas e convites cos outros seres celestes. Como vedes, e malia a súa venerable antigüidade, o Taoísmo relixioso conecta moi ben co pensamento New Age e cos cultos extraterrestres que fan as delicias dos Jiménez del Óso, von Daniken, Cienciólogos e Raëlitas varios.

Parte deste tesouro de imaxes, conceptos, iconografías, deidades e terras fabulosas explícase en Mirages, xa sexa con explicacións directas do autor ou a través de poemas comentados de T'sao T'ang, especialmente os da súa serie de 'Viaxes Celestiais', nos que aparecen hastiadas divinidades taoístas masculinas e femininas divertíndose nos paraísos e languidecendo por outras divinidades ou mortais ausentes, todo cunha atmósfera moi decadentista e fin de siècle: somentes botamos en falla a presenza dun Oscar Wilde ou un Charles Baudelaire entre as doncelas de xade, os sete realizados, as ameixas-dragón, ou o ministro superior do pilón dourado, percorrendo a carón deles os espazos sicodélicos de pazos e torres no ar de prata, rhodonita e lapislazuli e facendo coqueteos e gracias intelixentes e sisudas entre xardíns minerais e coloreados vapores. Tocando de fondo, xunto aos silfos e ás ninfas e as súas ben temperadas cítaras e frautas, imaxinade a Lucy in the Sky with Diamonds e á banda de corazóns solitarios do sarxento Pementa...  

En definitiva: Mirages on the Sea... é un delicioso parcours por uns versos fermosos e requintados da man dun excelente e moi entretido académico (cousas que rara vez van xuntas) e unha pequena xanela a uns tesouros intelectuais e estéticos que a boa man dalgúns tradutores e expertos vai poñendo diante dos nosos ollos. O mellor pago que lles podemos facer polos seus traballos é ler libros coma estes para aprender e disfrutar a un tempo e viaxar, nós tamén, ás illas dos inmortais no estremo leste, en P'eng Lai ou Fu Sang:

The wine exhausted, the incense wasted away - the night wills its own midpoint;

Blue Lad salutes - asks after the Lord of Purple Solarity.

The light of the moon is soft and still - syrinx and song recede;

The silhouettes of horses, the sounds of dragons - they are homeward bound through the Five Clouds.

A anterga Cantón

"No século oitavo, Cantón tiña unha poboación de arredor de 200.000 habitantes. Era unha cidade cosmopolita cunha enorme clase mercantil, fundamentalmente de orixe indochinesa, indonesia, india, cingalesa, persa e árabe. Este próspero porto sufriu dunha variedade de calamidades endémicas. Unha destas era o lume, que de cando en cando asolagaba as construccións de madeira, bambú e palla ata que en 806 un gobernador obrigou á poboación a instalar tellados de tella. Outra das pragas era a piratería: un asalto feroz de árabes e persas en 758, seguramente dende unha base na illa de Hainan, arruinou o comercio da urbe, mais Cantón recuperouse a comezos do século noveno, e mántívose bastante próspera ata que Huang Ch'ao, o heroe dos campesiños, a saqueou, conseguindo deste xeito rematar cunha importante fonte de ingresos para a corte imperial. A terceira praga da cidade era unha oficialidade corrupta, que aparecía con monótona regularidade mais a intervalos imprevisibles. Malia todo isto, a cidade sempre pareceu dar mostras de poder resucitar das súas cinzas. Mais a pesar da súa riqueza e importancia, parece que non foi ata que Liu Yen fundou a nación Viet (máis adiante alcumada Han) en 917 cando Cantón comezou a amosar algo da apariencia dunha sofisticada metrópole. Co renacer do comercio baixo ese monarca, as riquezas das Indias comezaron a fluir de novo, e foi quen de construír pazos e edificios gubernamentais dignos da súa nova dignidade. Cóntasenos, por exemplo, que un dos salóns reais estaba 'decorado con prata, con auga corrente por debaixo, e imaxes do sol e da lúa en cristal e ámbar enriba de dúas torres'. Os arqueólogos farían ben en buscar por reliquias do século décimo aquí".

Edward H. Schafer, The Vermilion Bird. T'ang Images of the South  

Pedra de mel

Unha das formas nas que o zucre se preparaba para o consumo diario era a través de pequenos bloques ou paneis que pasaban baixo o nome de 'mel de pedra'. Estes facíanse en Tongking en data tan temperá coma o século terceiro a partir do zucre que se obtiña de secar o zume de cana ao sol. De cando en cando, dábanselle formas de homes pequenos, tigres, elefantes e cousas semellantes. Os 'leóns de zucre' da dinastía Han Oriental son un exemplo destas figuriñas doces, mais non é seguro que o zucre que contiñan viñese da cana sureña. Na dinastía T'ang, este 'mel de pedra' elaborábase en varias vilas; os paneis de zucre destinados á mesa imperial viñan de Lu-chou, no sureste de Shansi, que os enviaba en dirección ao norde xunto con ginseng, liño e tinta; viñan tamén de Yüeh-chou, no norte de Chekiang, xunto con cinabrio, porcelana e telas adamascadas, e de Yung-chou, no sur de Hunan, xunto coa planta rubidoira kudzu, barras de frecha e fósiles interesantes.

Edward H. Schafer, The Golden Peaches of Samarkand