Breakneck: China’s Quest to Engineer the Future, de Dan Wang. É un libro curto —algo máis de 200 páxinas con letra grande— que atopei despois de escoitar ao autor nun podcast que sigo. A idea central é sinxela e convincente: China representa o que Wang chama un “estado controlado por enxeñeiros”, mentres que os Estados Unidos representan unha “sociedade rexida por avogados”. A maior parte do libro desenvolve ese contraste e as súas implicacións.
Por “estado de enxeñeiros”, Wang refírese a un sistema cuxas elites gobernantes son maiormente titulados en enxeñería, con experiencia práctica e a correspondente mentalidade á hora de afrontar o mundo e os seus problemas. Desde a era de Deng Xiaoping e aínda máis baixo Xi Jinping, o Politburó chinés pasou a estar dominado por enxeñeiros que pensan en termos de construír, infraestruturas, industria pesada e “facer as cousas”. Isto explica o afán chinés e a efectividade con que o estado constrúe ferrocarrís, pontes, redes fabrís e ecosistemas industriais completos, a miúdo con impulso implacable e pouca tolerancia para os atrasos.
O contraste é cos Estados Unidos, que segundo Wang están dominados por avogados. Os avogados son bos defendendo dereitos individuais, demandando ao Estado e facendo cumprir normas ambientais e procedementais, pero a desvantaxe é a estancamento e a inactividade que semellantes incentivos xeran na sociedade que dirixen. Wang cita o proxecto do tren de alta velocidade de California, eternamente adiado e xa moi por riba do orzamento inicial, e o (mal)gasto en infraestruturas do presidente Biden, que absorbeu cantidades enormes de diñeiro e produciu moi escasos resultados. A impresión é dun sistema lento, litixioso e regulado ata a parálise, que pode protexer dereitos mais non é quen de construír.
O libro céntrase logo no lado chinés: como funciona realmente o estado dos enxeñeiros. O autor describe a capacidade de China para erguer infraestrutura masiva e desenvolver industria pesada e a escala. Rebate con forza o cliché americano de “os americanos inventan, os chineses copian”, algo ao seu xuízo totalmente desfasado. China converteuse no obradoiro do mundo, especialmente en lugares como Shenzhen, onde densas redes de fábricas, cadeas de subministración e traballadores cualificados permiten iteración rápida en múltiples sectores —teléfonos, drons, vehículos eléctricos e máis. O recurso clave non é só o capital, senón o coñecemento práctico, acumulado porque as fábricas están alí e os traballadores migran entre empresas levando a experiencia con eles. Mentres tanto, os Estados Unidos desindustrializáronse e perderon ese coñecemento tácito.
Hai matices: Wang tamén critica as campañas periódicas de Pequín contra empresas de servizos e internet, que destrúen sectores emprendedores por razóns políticas. Pero no conxunto estes capítulos presentan unha China dinámica, industriosa e capaz de superar aos Estados Unidos en industrias estratéxicas. Os vehículos eléctricos son o exemplo estrela: China efectivamente dominou ese mercado.
Despois chega o lado escuro do estado enxeñeiro, e estes capítulos son duros de ler. Wang analiza a Política do Fillo Único, concibida nun momento de suposto consenso científico arredor da superpoboación (pénsese en The Population Bomb, etc.). O Estado chinés abrazou esa idea con confianza tecnocrática e logo executouna coa brutalidade comunista que era de agardar no país do Gran Salto Adiante e da Revolución Cultural. O capítulo é arrepiante: esterilizacións forzadas, coerción, consecuencias demográficas enormes. Aquí é onde a mentalidade enxeñeira se fusiona co autoritarismo.
O capítulo sobre a política de COVID zero foi novo para min. Sabía que China se confinara con dureza, pero non cales foron os resultados. O primeiro ano funcionou ben: control estrito, poucas mortes, demostración da capacidade estatal. Pero despois COVID-Zero converteuse nun obxectivo inasumible e fracasado. Cando chegaron as seguintes ondas, China duplicou as medidas con confinamentos durísimos —en lugares como Shanghai— con consecuencias brutais para a xente común, sen de todos xeitos ser capaz de deter a expansión do virus. É outro caso de confianza tecnocrática que remata en sobrepasamento autoritario.
Un capítulo posterior, “A Fortaleza China”, analiza a desvinculación e o novo equilibrio hostil entre os Estados Unidos e China. A administración Trump impuxo aranceis e controis de exportación para danar a fabricación chinesa de microchips, mais Wang sostén que esta política resultou contraproducente, ao acelerar o desenvolvemento das capacidades domésticas chinesas: as empresas chinesas que antes dependían de chips importados cambiaron a provedores locais, fortalecendo a autonomía industrial chinesa. Mentres tanto, China fíxose máis proteccionista, menos aberta e profundamente hostil cara ás humanidades e ciencias sociais. Xente creativa e con pensamento independente marcha do país. Mesmo os empresarios ricos son vulnerables a purgas políticas repentinas, cando o Estado decide esmagar un sector enteiro da noite para a mañá.
O libro remata argumentando que ámbolos dous países poderían beneficiarse adoptando algo do outro. Os Estados Unidos poderían usar máis do espírito construtor de China; China podería debera permitir máis dereitos, pluralismo e apertura cultural ao estilo americano. O autor pensa que é pouco probable que China substitúa totalmente aos Estados Unidos, non porque careza de poder industrial, senón porque case ninguén quere vivir baixo o modelo político chinés, se poden evitalo. Aínda así, agarda que China domine certas áreas industriais importantes a menos que os Estados Unidos cambien de rumbo.
En conxunto, Breakneck lese case como unha novela. É informativo, áxil e cheo de exemplos impactantes. É só o meu segundo libro do ano, pero sospeito que vai acabar sendo un dos meus favoritos de 2026.
No que atinxe a traducións: é un libro recente (de finais do ano pasado). Penso que non hai nada aínda en español, e obviamente, tampouco en galego.
Sem comentários:
Enviar um comentário