As cidades e a memoria. 2

Ó home que cabalga durante moito tempo por terras bravas vénlle o anceio dunha cidade. Finalmente chega a Isidora, cidade onde os palacios teñen escadas de caracol feitas de caracois mariños incrustados, onde se fabrican con arte longavistas e violíns, onde cando o forasteiro dubida entre dúas mulleres sempre encontra alí unha terceira, onde as pelexas de galos dexeneran en liortas sanguiñentas entre os apostadores. En todas estas cousas pensaba el cando desexaba unha cidade. Isidora é, xa que logo, a cidade dos seus soños, cunha diferencia. A cidade soñada contíñao novo; a Isidora chega en idade avanzada. Na praza está o muro dos vellos que miran pasar a mocidade; el está sentado en fila con eles. Os desexos son xa lembranzas.

Kafkiana

Dende logo, palabras como esa naceron para describir o edificio principal da Universidade de París 8 (Vincennes-St. Denis), e iso que un, dende a súa inxenuidade provinciana e periférica, pensara telo visto todo no que se refire a facultades atroces. A entrada no edificio non tiña perda: ficaba xusto enfrente da parada do metro. O problema, nembargantes, non era entrar, senón saír, xa que o labirinto interior desnortaba cunha grande facilidade...

Unha vez no interior da balea de cemento, o primeiro espazo que topabas era un engadido posterior, algo menos feeiro que o resto do edificio, con escaleiras mecánicas de subida, unha biblioteca e un longo pasadizo que che levaba ate a vella facultade. Esta era unha especie de patio interior cuadrangular, con escaleiras rubintes en tódolos currunchos cara quen sabe onde, unha descendente cara espazos sen saída (e o que despois descubriríamos que era o comedor universitario), unha pequena e cutre cafetería xusto no alto, e unha sospeitosa sala con tubos de neón (aínda agora discutimos os seus posíbeis usos, xa sexa 'picadero' oficial, bar ou o laboratorio dalgún inventor tolo...). Seguindo o camiño de cartaces (non baldosas) amarelos, tiñamos que tomar polo pasadizo de fronte, e virar á dereita nunha escalinata que viña precedida por unha fonte 'morisca' (???) chantada no chan, sen utilidade aparente (práctica ou estética) mais de certo uso no mapear destas escaleiras parisinas de Escher. Á dereita e á esquerda atopábamos toda unha galería de portas de latón/aluminio suxo e reflectante e algún que outro televisor abandonado antes de chegarmos á planta darriba, onde (sala 251) tiña lugar o Congreso. Eiquí a xeografía tornábanse un chisco máis humana, co cemento das paredes pintado, un balcón amplo e (despois de moito buscar, que non deron aparecido rápido) algún que outro cuarto de baño, a sala do café (que sistemáticamente remataba cando eu entraba nela, independentemente do momento que escollera para facelo) e unha aula de informática.

Con todo, o espazo préstase algo para os mitómanos, xa que os seguidores do Maio Francés, aquela algaradiña estudantil de fai 40 anos da que non me acordei por eses días (o exabrupto da adicatoria espontánea da miña charla foi para a Comuna de París, que tamén cumpría aniversario en números menos vístosos -137 anos- polas mesmas datas), gustarán de lembrar que a Universidade de Vincennes naceu estreitamente vencellada á frustrada revolución. Rápido tornou acubillo dos estudantes e dos profesores máis radicais, sobretodo no departamento de Filosofía (debía ser unha imaxe pavera a de Foucault e os alumnos guindándolle pedras á policía dende dentro da Facultade); os estudantes recomendábanlle os cursos aos mestres -na maior parte dos caso, con temas de materialismo, dialéctico ou non, e un forte tufo maoísta-, entre os cales descolaban o Foucault xa mencionado, Deleuze, Guattari e a filla de Lacan, Judith Miller -pouco tempo despois despedida e reducida a profesora de liceu polas súas 'actuacións'-. Mais todo isto acounteu noutro lugar, creo: nos 80 a universidade 'relocalizouse' en Saint-Denis, e agora limítase a ser a parte 'Disneylandia' do seu balieue (xunto coa basílica e o concello nos arredores; paseando por eses espazos e vendo as casiñas burguesas e axardinadas, custa lembrar que un está no escenario das máis famosas queimas de coches e motíns urbáns que encabezaban as novas o ano pasado).

Esta foi a pequena tribuna na que pontificamos os días pasados de comezos-mediados de Maio. Mais posto o telón de fondo do edificio, sobre as charlas na aula 251 falaremos noutra ocasión...

Os laios de Don Quixote (I, 5)

Viendo, pues, que, en efeto, no podía menearse, acordó de acogerse a su ordinario remedio, que era pensar en algún paso de sus libros; y trújole su locura a la memoria aquel de Valdovinos y del marqués de Mantua, cuando Carloto le dejó herido en la montiña, historia sabida de los niños, no ignorada de los mozos, celebrada y aun creída de los viejos; y, con todo esto, no más verdadera que los milagros de Mahoma. Ésta, pues, le pareció a él que le venía de molde para el paso en que se hallaba; y así, con muestras de grande sentimiento, se comenzó a volcar por la tierra y a decir con debilitado aliento lo mesmo que dicen decía el herido caballero del bosque:

—¿Donde estás, señora mía,

que no te duele mi mal?

O no lo sabes, señora,

o eres falsa y desleal.

Y, desta manera, fue prosiguiendo el romance hasta aquellos versos que dicen:

—¡Oh noble marqués de Mantua,

mi tío y señor carnal!

Y quiso la suerte que, cuando llegó a este verso, acertó a pasar por allí un labrador de su mesmo lugar y vecino suyo, que venía de llevar una carga de trigo al molino; el cual, viendo aquel hombre allí tendido, se llegó a él y le preguntó que quién era y qué mal sentía que tan tristemente se quejaba. Don Quijote creyó, sin duda, que aquél era el marqués de Mantua, su tío; y así, no le respondió otra cosa si no fue proseguir en su romance, donde le daba cuenta de su desgracia y de los amores del hijo del Emperante con su esposa, todo de la mesma manera que el romance lo canta.

Zazie (ou Vernero) dans le metro

Ah, o metro de París... serpe flexíbel, salmántiga envisgada que te acusa, microcosmos subterráneo, panza da balea con monicreces -non de madeira e orellas de burro, senón de carne, ferro e peluxe mol-, tobeira agochada de millóns de homes, ratas e baldosiñas negras de insectos de charol chic rispando xusto detrás dos azulexos brancos. Parafraseando ao poeta, 'o metro é a virxe / dos tempos modernos'.

Debo confesar a miña rotunda simpatía por este medio de transporte, tanto nas súas glorias como nas súas miserias. O metro (e o de París é o que lle puxo o nome en línguas hispánicas ao transporte baixo terra, coa súa auroral Compagnie du chemin de fer métropolitain de Paris, logo abreviado en Métropolitain, e aínda máis recurtado en Métro) é sempre un dos espazos no que máis me fixo cando viaxo a unha grande cidade; e o tempo que paso estudando as liñas de cor fosforescente é simultanamente de descuberta e fascinio. A súa xeografía ecoa as Cidades Invisibles de Calvino, e cada estación é un mundo de diversa tecnoloxía e adorno, mestura do vello e do novo, de graffitti, suicidas e marcas de humidade tocando un coro en Allegro con fuoco para mellor e máis rapidamente mover a inxente e apretada magma dos corpos en movemento. Espazo de tránsito, espazo público intermediario, que é tamén un corte vertical no fresco ou tapiz da sociedade, xuntando en (non tan) leda camaradaxe ás distintas clases nuns tubiños reducidos onde a violencia reprimida e a desigualdade exuda dos poros co aroma acre a suor de tantos membros apiñocados...

O tópico agora sería Pound (At a metro station) ou as bocas infernais do teatro sacro medieval -ou do Greco: véxase 'O soño de Felipe II'-. Mais como xa dixen, para mín o transporte subterráneo é un espazo de exaltación, tan intensa como as cores das súas liñas, que cifran unha escrita oculta de paradas e de números. Cada liña é unha historia coidadosamente trenzada con outras liñas e historias: o ton ven dado pola lonxitude, a cor aguda, o exotismo agochado nos nomes de persoas e de lugares: Place d'Italie en laranxa, liña 5, onde Goethe descende para ver florecer o limoeiro e recender un chisco das flores de azahar e o clima meridional, liberado dunha prisión inexistente (Bastille) e tropezando co nudo, ou escenario para despois dunha batalla: Stalingrad. Dúas portas (All along the Watchtower) pechan a mini-cidade da liña 4, en Morado: da Porte de Orleáns á Porte de Clignancourt. No medio, a transversal que fai de camiño máis curto corta coa liña 12, de intenso verde esmeralda, serpe emplumada, en Marcadet Poissonniers, a unha parada tan só da destartalada Jules Joffrin (e qué historia se agocha detrás dese nome, tan xordo e baleiro significante pra mín coma calquera ringleira de xeroglifos do templo de Luxor?). Logo a longa liña turquesa, entre azul e verde claro, que lambe lixeiramente o terrón de azucre negro das banlieues: 13 -St. Denís -Université, onde cada un dos pasados días tornábamos á luz dunha facultade incríbelmente fea incluso para o padal máis acostumado a certas feísimas construccións compostelás. E máis liñas, e máis cores, e máis nomes, engrandecido simulacro dos cables da luz cos que xogábamos a facer pulseiras, non mapas da gran cidade, nunha idade que xa parece infinitamente remota...

Ei-lo metro, un chisco do seu encanto e unha proposta, derrotada de antemán, dun mapear inmapeábel da cidade amada, soterrada 'sen que fose nunca nosa'. A outros xeógrafos lego a labor imposíbel, mentres eu sigo xogando cos diversos cables -vellos e novos- da nostalxia.

Post Scriptum: Para a miña vergoña e oprobio eterno descubro agora que Jules François Alexandre Joffrin foi un socialista, un dos loitadores desa Comuna de París que tanto admiro e cuxos espazos e restos tanto agocha a grande urbe...

Entremeses varios

[No sentido cervantino, claro. Deixámoslle o podio aos versos de Agustín de Rojas Villandrando cando dicía aquilo de: 'Y entre los pasos de veras /mezclados otros de risa /que, porque iban entre medias /de la farsa, los llamaron /entremeses de comedias']

Na vida, como na escrita, soen alternarse periodos nos que tes moito que contar e pouco que facer, e viceversa (e tamén os peores, nos que non tes nada que dicir nin que facer). Na bitácora alternan os meses de dique seco cos de entradas case a diario. Estes días andan moi revolucionados, pois alén do anecdotario de París e do Montclair teño a ledicia de anunciar que o compañeiro e amigo Manuel Lôpez Rodrígues gañou a XIVª edición do certame de poesía 'Suso Vaamonde' co seu poemario 'Antítese Nativa'. Agardamos poder pasar polo acto público, o 17 de Maio, e festexar a ben-merecida recompensa e publicación da obra, que tamén agardamos estexa nas nosas mans no máis breve tempo posíbel.
E falando de presentacións... a finais deste mismo Maio debera ter lugar a do poemario 'A Árbore Seca' do tamén amigo e tamén premiado David Souto; creo que será o día 30 en Compostela, anque convén ser escéptico coas datas...

O metropolitán Dragón de San Xurxo agarda para outro día, mentres evoco, para rematar, os dous iconos característicos da Caverna (nin de Saramago, nin de Platón, nin de certo antro famoso de Liverpool onde se estreaban os Beatles, anque comparta con este último o ser un soto húmido e repulsivo) do Infame Montclair, cuxa especialidade dantesca para atormentar os nosos almorzos consistía no célebre 'Pan de Rato' (un pan duro como unha pedra que imaxinábamos ao St. Denís loitando denodadamente por roer, e que ben pouco se asemellaba a aqueles brioches de María Antonieta) e nunhas bandexas terríbeis, de proverbial pestilencia, que un tiña que recubrir con montañas de papel branco para evitar ata a remota posibilidade de que a comida as tocase. Namentras, a Minotaura do soto finxía refregar nelas, e nós xogábamos un complicado xogo malabar evitando as mesas danzarinas para aproximarnos á cafeteira coa que manternos despertos nas longas, insomnes e divertidas xornadas que xa boto de menos -alén de botar de menos a sobredose de cafeína que inxerín en diversas formas nestes pasados 12 días, en cantidade suficiente para asasinar a un pequeno rabaño de elefantes. A resaca e síndrome de abstinencia maniféstase agora nun andar durmido a todas horas...

Máis sobre París, e sobre os premiados, nas próximas entregas!

A Comuna Montclair e a Hidra de 298 cabezas

Na macedonia de froitas que cociñara antes de marchar xa vos poñía sobre aviso das temíbeis condicións que agardaba topar no Hostel Montclair (alias 'Comuna Dzherzhinsky'). O longuísimo día primeiro de Maio foi un lento transfegar de nervios, premonicións e suores fríos, xogando a Casandra ou Sibila de Cumas na compaña dunha das ponentes; A xeografía de avións lixeiramente destartalados e claustrofóbicos (é o que teñen as aerolíneas baratas, amigos) e de aeroportos surrealistas -Cristal resplandecente, shopping mall no de Barcelona, estraños tubos e pasadizos sci-fi no Charles de Gaulle) eran telón de fondo para a conversa tráxica que xiraba obsesivamente arredor do Hotel, no que xa sabíamos que me tocara unha habitación de 4, con descoñecidos nomes hispanos na maioría, e a ela unha de 6 (!?), con nomes italianos (dende cando os italianos estaban apuntados ao congreso?). Imaxinábamos o peor, e cando nos topamos coa realidade, esta amosou ser un chisco mellor ca iso. Anque non moito, non vos creades...
Por exemplo: o feito de que houbera cuartos de baño nas 'habitacións' (sic...) era moi de agradecer, cando na primeira impresión pensamos que non era así. Certo é, nembargantes, que se trataba duns baños minúsculos, para 4 (ou 6), nos que a auga da ducha saía a presión, fría, carcelaria e inesquivábel, e apagaba despois de exactamente 16 segundos tras premer o botón (chegou a converterse nun exercicio de malabares o contar os segundos e premer o botón novamente no momento exacto).
Tamén tivemos a enorme sorte de que nos tocara en primeiros pisos. Rubir ata o sexto piso pola estreitísima escaleira/navalla de afeitar coma tiveron que facer os estonios é algo que non lle envexo a ninguén. E no caso deles, creo que non tiñan baño no cuarto, e unha soa chave para os tres habitantes da súa comuna...
Tocaría agora asaltar a cova de pedra húmida, abaixo de todo, onde nos daban un peculiar almorzo, e que servía de acubillo para unha familia de ratos cuxo patriarca foi avistado para terror das alemanas (eu propoñía alcumalo 'St. Denis', en homenaxe á universidade á que íamos falar e ao noso rei Cantigueiro; alén, plantexaba a utilidade de entrenalo para que premese as teclas dos nosos powerpoints. E iso sí que sería un verdadeiro 'rato' para o computador...). Mais xa escribín de máis. Sobre o almorzo e a Hidra (que como imaxinaríades, é o Metro de París) falamos noutra xornada...

Il Ritorno d'Ulisse in Patria

Pois iso, que xa estou de volta por terras galicianas, anque o feito de que hoxe durmise 2 horas (e a semana pasada, unha media de 4-5 horas diarias) réstame forzas para empezar a narrar o periplo parisién. Dende alá a cousa estivo algo atravesada para cronicar, dado o moito traballo nos seminarios e nas visitas, o escaso acceso á Rede de Redes e a infernal malevolencia dos teclados franceses. Mais paciencia, que mañá empeza a caixa dos tronos con todas esas anécdotas sainetescas e tráxico-cómicas que tanto gorentan ao meu público eiquí...

Post Scriptum: acabo de ler un textiño pequecho de Deleuze, e topo para o meu estupor que estou totalmente dacordo co que dí. Supoño que será o primeiro síntoma do 'mal francés' que debín de pescar alá polas orillas de Lutecia, no ventre da besta-metro-monstro subterráneo...

Macedonia (V)

Xa levo unha verdadeira dinastía (Antigónida ou Antipátrida, segundo se prefira) deste tipo de entradas 'caixón de xastre'...

Mañán lisco cara París, como xa vos adiantara, para participar no Congreso 'Urbes Europaeae' baixo o epígrafe xeral 'Crise e reconceptualización da cidade - Vangarda e Postvangarda'. Os curiosos téde-lo programa eiquí (ao picar no cartaz ábrese un arquivo pdf coas actividades). A miña parolada (que por causas que non veñen ao caso está mal titulada e posta o día equivocado...) é 'Mapping the Unmappable: Xiro Espacial, Cidade Posmoderna, Cibercidade', unha 'pequena' aproximación (sen ironía, ou alomenos, sen moita ironía; moi longa non é: só 9 folios, anque supoño que terei que recortar ao besta para que encaixe no máximo de 40 minutos que me serán asignados...) a estes tres interesantes conceptos.

Como de costume -xa sei que sodes uns adictos ao laio e crónica de desdichas que vos agasallara dende Tartu- podedes agardar jocosos sainetes que incluirán -presumíbelmente- arlequíns asasinos, aeorportos-liñas de bus-metros-labirintos do Minotauro, un país de anglófobos furibundos que runcharán o fuciño cando me oian pedir orientacións na língua de Shakespeare e outros accidentes inesperados (a caixa sorpresa!). A estrela polo momento promete ser a que eu xa alcumei a 'Comuna Dzherzhinsky' (moi apropiado o da Comuna, estando en París), nunha residencia con habitacións para 4 e 6 persoas. Ben pensado (e comparando tamén con Kiel e con Tartu), os galegos novos vivimos en luxo asiático, nunhas residencias universitarias que son os 'Hoteis Palace' do mundo do aloxamento estudantil.

Mais se macedonizo esta entrada é porque alén de pre-avisarvos dos meus divinos sainetes parisiéns atopo apropiado pararme nunha noticia que acabo de ler: a descoberta, en Bamyan (onde os Budas aqueles que estouparan os Talibáns, e que nun futuro indefinido van ser reconstruídos polo goberno xaponés) das que probábelmente sexan as máis antergas pinturas a óleo do mundo, un seis séculos anteriores ás europeas. Unha noticia cultural e neutra baixo a que se agocha, claro está, todo o discurso do Orientalismo, da nosa misión rescatadora dunha cultura que eses salvaxes nativos non son quen de entender ou de coidar. O Imperialismo cultural que tan ben resumía a cita inicial (tirada do '18 Brumario', de Karl Marx) no libro de Edward Said: "Non poden representarse a sí mesmos; deben ser representados", e que enceta coas 'misións humanitarias', que é para o que agora serven, ao parecer, as forzas armadas do noso estado, poñendo caraveis nos fusís e bombardeando xoguetes e chocolatinas alá pola Gándara (neste caso, a ironía, moita ironía, está marcada; estou a pensar nun textiño de Hobsbawn sobre o Vietnam, anque é algo que deixarei, como a reconstrucción dos Budas, para un futuro indeterminado).

A Morte de Marat

Riscos e Outeiros: Añón

A semana pasada tivemos na Serra de Outes unhas xornadas (as segundas) adicadas a Francisco Añón, e organizadas pola Asociación cívico-cultural 'Terra de Outes' , acubillo de mandaríns e aspirantes na que estou inserido. Entre as distintas conferencias do programa, unha que motivara a miña sorpresa foi aquela na que aparecía eu mesmo coma ponente, sob o título ' O Humor en Francisco Añón', tema no que nen moito menos me consideraba un experto, mais que coa axuda dunha pequena torre de libros, notas, conferencias manuscritas e a inestimábel axuda de Ramón, rematou cunha charla (adiantada, amais, en 3 días por enfermidade dunha das persoas) na que salvei os mobles con bastante dignidade -ao cal non é alleo, coma sospeito, certo aplomo retórico e rodamento que axuda a transmitir a imaxe de que en realidade sabes moito máis do que dis-.
Canto ás demais paroladas, en xeral estiveron bastante ben, anque co problema inevitábel (escaseza de fontes) de tornarse por veces un tanto repetitivas no material que ían glosando. Podemos destacar a de Ramón Blanco, sobre as edicións da obra do poeta de Outes, ou a de Gonzalo Navaza, que leva anos preparando e sen sacar un monumental estudo literario da poesía de Añón que imaxinamos verá a luz algo ano próximo...
O mal tempo impediu, o derradeiro dos días, levar a cabo un roteiro 'polas terras de Añón'. Mais xa que non escalamos riscos e outeiros, permítome colar aquí un Risco (Vicente) e un O(u)te(i)ro (Pedrayo) describindo levemente á lira quebrada e outense do Pre-Rexurdimento...

"A fronte despexada, moi ancha, da que vai recuando o cabelo, que semella levado pra tras por un vento de treboada -o vento de que foi xoguete a vida do gran romántico, do gran viaxeiro, que foi un piuco com' as follas secas que cantou Castor Elices, ánimo incerto, que loita desespradamente co-a sorte, que é o vento qu' axita ises cabelos, botados pra tras, co ise peiteado que n-aquil tempo chamban à la Robespierre, en consonancia co-as ideas do autor do Himno dos povos, o cual amostra tamén un bigore castelarino, com' as sobrecellas... Añón tiña un dermatoesquelete repubricán..."
Vicente Risco

"Paralelamente ô verso bárdico 'Os tempos son chegados' dixo Añón: 'O tempo s' apresura -Querida patrea, escoita -Ise xemido rouco que racha o aire ván'. Chegaba unha realidade pol-o entón, redentora. Añón no seu cerne vate da Terra cantou o progreso. Viña pra esparexar a morna priguiza anterga. Inda deitaban por riba do verdecer dos liños, sombras abafantes de estreituras noxentas".
Ramón Otero Pedrayo

A room of one's own

O cadelo piloto vai para aquel(es/as) que poida descubrir algún dos libros da miña habitación nesta imaxe difuminada (ou, por defecto, a imaxe dalgunha das estampas aínda máis esluídas...).

Cortezas de Faia (3)

O primeiro, un saúdo cariñoso para o noso Moncho, que fai pouco me recriminou docemente pola miña preguiza e abandono ('Que pasa que hai séculos que non estrebellas no blog?') e que anda polos Madriles, coma Francisco Añón. Agardo que non se contaxie cos pestilentes aires capitalinos, un chisco máis fedorentos ca os dos pantanos da lagoa Estinfalia. Mais el é home san -infusíbel ao soplete, inatacábel aos ácidos- polo que ha de saír ben parado.
(Por certo, aledarache saber que o outro día me lembrei de Vicente Risco, anque a pequecha relectura na biblioteca de Filosofía duns anacos de Mitteleuropa fora a causa de que, despois dunhas risas, comezara a babexar raiba contida en espumiñas brancas pola comisura dos beizos...).
O segundo (na liña das entradas ás que intitulei nun pasado recente con este frontis) é glosar algo dos libros e lecturas cos que estou a pelexar por estas datas. Por correo acaban de chegarme tres novos volumes. Un deles é 'Art of Discworld' de Terry Pratchett e Paul Kidby; trátase dunha peza curiosa que se une ao curruncho dos libriños grandes de arte que teño na parte outa da estantería, e que ilustra de xeito maxistral as personaxes do acervo imaxinativo do Gran Terry (non Eagleton, anque este tamén sí que sabe...). Sendo un libro de arte, puiden lelo bastante rápido, amais...
Un dos compañeiros de viaxe do anterior foi a traducción inglesa do Der Untergeher ('O Perdedor'), de Thomas Bernhard, un autor polo que sinto certa simpatía na que non xoga un papel menor o alcume que se gañou a pulso no seu país natal, que o aborrece: Nestbeschmutzer -un que mancha o propio niño-. O cosmopolita desarraigado que agocha en mín trenza un fío eléctrico de solidariedade. Amais, se se mete moito cos Austríacos, ese verdadeiro país do Mal (1), ten que ser bo á forza.
O libro ten unha pinta terríbelmente artesanal e barateira, mais unha rápida ollada ás páxinas interiores garante que me ha de entreter horrores cando teña un chisco máis de tempo. Como de costume, as apariencias enganan...
O terceiro home de papel e tinta é In Theory, de Aijaz Ahmad, unha colección de ensaios marxistóns e rancios que atacarán sen piedade aos defensores da crítica postcolonial. O Ahmad é un profesor roxo de Nova Delhi que se fixera famoso fai uns anos por unha sonada polémica con Edward Said arredor do tema e do concepto de 'Literatura do Terceiro Mundo' (parte da cal foi incluso publicada en galego, na 'Trabe d'Ouro').
En camiño xa debera estar 'Cyber Cities', de M. Christine Boyer, anque os libreiros non me dan respostado á pesquisa de se mo poderían mandar por correo urxente -faríame falla botarlle un ollo para o Congreso de Literatura e Cidade en París ao que vou a ponenciar dentro de poucos días, e dubido que polo correo normal chegue antes de que lisque-. Polo momento, paciencia...

(1) Necesita de verdade explicarse porqué Austria é o País do Mal? Detrás dos valses vieneses e as tortas de chiculate 'satcher' agroma un malvado pobo centroeuropeo que conseguiu convencer a case todo o mundo de que Hitler era alemán, e Beethoven austríaco. Teñen moi bos escritores, iso sí (que incidentalmente, están sempre a botar pestes sobre o país...). De todas maneiras, e para os curiosos, deixo estas tres palabras/xeroglifo: Heldenplatz, Gusen, Waldheim...

Edward W. Soja - Postmodern Geographies

O reto político para a esquerda posmoderna, tal e como o vexo eu, esixe primeiro o recoñecemento e conseguinte interpretación da drástica e con frecuencia confusa cuarta modernización do capitalismo que actualmente está a ter lugar. Cada vez fica máis claro que esta profunda restructuración non pode ser comprendida política e prácticamente co emprego tan só das ferramentas convencionais e as descubertas do moderno Marxismo ou da ciencia social de matriz radical. O cal non significa que esas ferramentas e descubertas teñan que ser abandonadas, como tantos dos que militaban na esquerda moderna apresuraron a facer. Pola contra, deben readaptarse dun xeito flexíbel para afrontar dun xeito máis efectivo o capitalismo contemporáneo, que á súa vez tamén se está a tornar máis flexíbel e a reconstituírse de xeito adaptativo. As políticas posmodernas reaccionarias do Reaganismo e do Thatcherismo, por exemplo, deben ser confrontadas directamente cunha política posmoderna ben informada de resistencia e desmitificación, unha que sexa quen de arrincar o veos enganosamente ideolóxicos que actualmente están a reificar e obscurecer, en novas e diferentes formas, os instrumentais restructurados da explotación de clase, de xénero e de raza, a perda de poder cultural e persoal, e o deterioro medio-ambiental. Por forza non debemos abandonar o debate arredor dos perigos e das posibilidades da posmodernidade, xa que está en xogo o facer tanto da xeografía como da historia.

Mínima

Ben... despois dunha prolongada estadía lonxe do teclado por razóns que non veñen ao caso, será cousa de ir voltando un chisco, e non deixarvos de todo punto abandonados, non?

Máxime cando dentro dunhas semanas me poño camiño a París, no post-ludio daquel congreso de cidades europeas en Kiel que tanto xugo me dou fai agora algo máis dun ano, e do famoso curso de verán Dorpatense. Os graciosos sainetes glosados coa ironía e humor negro cortesía da Casa repetirse han na capital do século XIX (ma non troppo, agardemos...).

Como brevísimo preludio, tivemos o xoves pasado á Doutora Bischoff and her merry men, vestidos de estudantes cansos da Universidade de Paderborn, rematando o camiño de Santiago e escoitándome a mín e a María López Sández (se les isto, felicidades de novo por todo, libro e fillo) parolando sobre a literatura galega. No caso de María, un percorrido xeral. No meu, unha lectura comentada da poesía galega do século XX (paradiando ao Ferrín, diríamos: 'De Cabanillas a Noel Blanco'), cunha pequena guía posterior pola Cidade de Pedra e Auga (máis auga que pedra desta volta, e as persoas epicúreas e comodonas preferimos ver a chuvia dende outra perspectiva -unha xanela nunha habitación seca e caldeada, e con outras persoas mollándose-).

A noticia, nun ton algo menos jocoso tédela tamén na bitácora do extinto Colectivo Sacou. Nada máis por agora. Tede paciencia, e seguide á espreita...

Música e Poesía

Fai uns días chegoume por correo un pequeno libro editado pola Universidade de Tartu e por Jüri Talvet: unha escolma bilingüe (inglés-estonio) do poeta nacional Juhan Liiv baixo o título "Meel paremat ei kannata / The mind would bear no better". Neste pequeno teatro pseudopolinesio que montamos arredor do intercambio de escritores de prestixio, a mín tocoume exportar ás terras do Báltico un exemplar, pequeno e verde, do 'Herba aquí e acolá' de Álvaro Cunqueiro.

Malia os enormes paralelos e semellanzas das literaturas periféricas, faiseme difícil topar un paralelo noso de Liiv, un poeta pobre, atomentado e enfermizo, en dura loita coa enfermidade mental e a melancolía. Hoxe, o premio nacional de poesía máis importante de Estonia leva o seu nome (un premio curioso, amais, xa que somentes é premiado un único poema por ano).

Eis unha mostra, nun pequeno poema que os traductores titularon 'O meu psalmo'. Na lectura que fixen esta tarde do libro, topei un perfecto acompañamento e contrapunto no disco de John Cage 'In a Landscape', que tece un fermoso e lene ruído fragmentario, minimalista, oriental, que vai engarzando moi ben coas imaxes do poeta estonio. Alomenos, esa é a recomendación que vos fago e á que alude o título desta entrada.


Tule, öö pimedus,
võta mind sülle!

Minu päike ei tunne mind,
öö jäänd mulle.

Ainust tähte sääl pole,
minul on kole.

Varja mu üle.


Ven, escuridade da noite,
cólleme no teu colo.

O meu sol non me recoñece,
a noite é o que me queda.

Non hai unha soa estrela,
Teño medo.

Goréceme.

Só un pequeno poema chega para que vexades a inmensa riqueza vogálica do estonio, que ten sido obxecto de fascinación para os lingüístas debido aos seus tres grados de lonxitude fonémica (breve, longo e extralongo), alén de contar cunha vogal tan curiosa como é a súa õ, que me botei a metade do verán tentando promunciar. Unha língua doce que tamén me namorou a mín, atrapándome nas súas redes sinuosas de xeos e ámbares inmensos. E que me serve de metáfora incompleta, case alegoría, desa Doncela de Xenxibre que brevemente voltei a ver o outro día...

Kasimir Malevich

O Suprematismo abriu novas posibilidades para o arte creativo, xa que debido ao seu abandono da mal chamada "consideración práctica", agora podemos transportar ao espazo o sentimento plástico que se reflexa no lenzo. O artista (o pintor) non está xa cinguido e limitado ao lenzo (o plano pictórico), e pode trasladar as súas composicións do lenzo ao espazo.

De Gripatore

Non é que vos teña esquecidos, oh. Máis ben é que a gripe triunfa estes días sobre a miña feble resistencia, cunha implacábel labor de zapa e minas soterradas contra as torres da miña saúde. Na fase actual pasou o peor das dores de cabeza e da conxestión, e loito coa flema na gorxa e a total insensibilidade do nariz (o que inclúe na morte nasal a do senso do Gusto, o segundo efecto colateral que máis aborrezo da enfermidade).
Neste escenario, volto a rescatarvos un pequeno texto retórico que me encargaron para a editorial do nº 1 de 'Terra de Outes', que acaba de saír (e que malia o nome, é o segundo exemplar da revista). Igual que a gripe, tendo a detestar os encargos e as súas limitacións. Neste caso, o que me interesa suliñar non é a (dubidosa) calidade do texto, senón o estraño efecto de escrita automática que tiven durante a súa composición. Ese xeito polo que as imaxes e as ideas parecen fiarse soas e ordenar ás palabras en ríxidos renglóns militares, cun teclear ausente por parte do escritor ao que sorprende o texto final tanto coma se o fixese outra persoa...

Eis a Alba no mencer do día: a ledicia e o traballo común que forxaron este pequeno milagre, a delicada arquitectura dun novo exemplar da ‘Terra de Outes’ que novamente poñemos nas vosas mans, e ofrecemos á ollada e á reflexión dos nosos veciños. A mañá do astro-rei que quenceu os eidos e transmutou as raiolas do ouro dourado na máxica alquimia do gran, do trigo ou do millo florecente, logo moído e cocido en permuta de pan quente, tamén operou en nós, derretendo o xeo das ideas acumuladas, en rápidos regatos de ideas, auga cristalina que esvarou en tinta, papel abaixo, ata formar os meandros das letras que agora ledes, nesta caligrafía que nos tira do peito co orgullo doutro número máis, doutro adianto nesta Nave común de esforzos e de desexos. Ou Catedral de Verbas, dentro da cal habedes topar seguro o voso espazo e tema de interese, xa sexa nos labirintos da mitoloxía ou nos xardíns eruditos e rigorosamente cultivados da economía e da historia locais, como no delicado labor (tal as vidreiras) de luz sobrenatural que agochan os textos creativos e a literatura desta nosa terra sempre fértil en poetas, co ollar disposto cara ese Añón fundador que aínda respira nos libros e no busto inxel e impasíbel a carón da Casa do Concello. Os artigos de opinión disfrazan habilmente en bóvedas de crucería, co incisivo enxeño que agurgulla neles como metáfora incompleta dun ronsel de nervios de pedra e redes de tracería debullando un espazo de arcos oxivais. Qué mellor que a imaxe do templo para unha obra común e colectiva na que cada peza do quebracabezas se amosa imprescindíbel, o ton medido para o equilibrio da escala, a cor exacta que rime coa das páxinas que a arrodeen, onde a pedra dos sillares agocha mellor nas verbas desta nosa lingua que latexa e agarda iluminar ao pobo, como orgullosa menorah dourada, ou candeeiro, por outras mil primaveras máis...

Alba do mencer frío, o segundo exemplar chega a vós dende os linteis aterecidos da xiada constante: o nivoso do Calendario Republicano. Un ano novo agárdanos, no que esperamos levar adiante unha manchea de proxectos culturais e cívicos dos que vós, os nosos lectores, sodes artesáns e colaboradores imprescidíbeis. Na vosa axuda contamos para seguirmos adiante coa obra, e para que a semente gardada en pesadas tullas ou huchas de madeira nos tempos de inverno agrome nunha riqueza sen par, no tapiz a tecer a historia común na pescuda da felicidade e dun mellor coñecemento de nós mesmos e do noso entorno, nesta danza arredor de si na que coñecer o mellor de Outes é a clave e a chave que descifra o mellor de nós como galegos e como cidadáns da Cosmópole e da República Universal dos Homes.

O dito: con vós contamos. ‘Roubáronnos o sol’, dicía o poeta, e tal é o rapto que dura o tempo cifrado dos meses invernais. Mais o sol retorna, non só no globo radiante que escala ás mañás o Tremuzo con botas de sete leguas: o sol retorna, brillando, con cada gran de interese, esforzo e laboura colectiva que nos xunta nunha angueira e casa común na que todos sodes convidados a forxar o voso espazo e a tecer os vosos soños e inquedanzas cos nosos. Eiquí agardaremos por vós.

Cortezas de Faia (2)

Leo demasiado, o cal está ben para moitas cousas, anque non (quizaves) para a miña vida social...

Fóronme chegando tamén os libros encargados. Varios xa están dixeridos e compartimentados nalgún curruncho da rede neuronal. Os que aínda se fan de rogar son 'Count Zero' e Persépolis (este ten excusa, xa que non o encargei ata polo menos o 26 de Decembro. Un mes é o tempo mínimo cando chos mandan dende o Imperio ou Nova Zelanda).

Gloriana repousa na estantería, a carón dos outros de Moorcock e perto de Mervyn Peake, autor ao que admira e ao que imita-homenaxea nesta obra (a Peake a ao mundo Isabelino, claro). Na portada gasta un debuxo atraínte da raíña Bess, un famoso retrato no que acariña un armiño. Non vos enganedes co oropel da imaxe: a edición é ben barata -75 céntimos de dólar, oferta!. Sospeito que languidecía nos húmidos e enormes corredores dalgunha nave industrial, almacén de torres papeleiras que farían as delicias e imaxe paradisíaca para moitas especies de insectos.

Ravensbruck xa tiven tempo de lelo (como viña de Inglaterra, chegou en tempo récord de 5 días; os mesmos que lle levou a un encargo de última hora que engadín o 2 de Xaneiro, e que xa chegou e foi lido: Wyrd Sisters, de Terry Pratchett). Estremecedor e detallado, comparte espazo no estante coa desventuras dun tal Prisciliano no pesadelo de Mauthausen. Eivos meter algún fragmento de calquera dos dous un día destes. Pratchett tamén estivo ben, anque me gorentan máis os libros que adica aos Magos que os das Bruxas...

O do Hipertexto, pola contra, xa o devolvín á facultade, polo que non vos podo agasallar un anaco. Anque estando na sección de frecuentes, debe ser bastante popular e accesíbel de todas maneiras. Tamén me gustou moito, anque noutro orde da palabra gusto: é deses libros cos que me atopo discutindo en alto con el mentres o estou a ler, ao tempo que a discusión me leva a aporrear a mesa cunha man marmurando 'Ximnosofista!! Razón Ilustrada, Razón Ilustrada!!'. Sir Gawain, que foi un equivalente destes libros feitos carne, pódevos dar descripcións algo máis detalladas destas tertulias que acontecían no noso piso Compostelán.

Moito librocentrismo. Se queredes algunha reseña detallada dalgúns dos libros, podo esquivar a miña eterna preguiza e facelo. Mais en caso de que vos empachase a tinta virtual de tanto texto, podedes guindar (tamén virtual e metafóricamente) a presada deles a esta fogueira, tirada do cadro de Berruguete no que Santo Domingo discute cos Cátaros...

Fernando Solanas sobre Bos Aires

Con perdón de Débora, e antes de comentarvos os libros que estiven a ler e que mencionara na entrada anterior, non me resisto a colar esta sátira incisiva de Fernando Solanas que aparece, acompañada de compases barrocos e imaxes monumentais, na primeira parte de 'La Hora de los Hornos' (máis concreto, na sección 4. La Ciudad Puerto). O texto é despiadado, cómico e rancísimo...

Buenos Aires, epicentro de la política neo-colonial. Ciudad blanca de una América mestiza. Ciudad crecida a expensas del país. 7 millones de habitantes, 1 millón de extranjeros. La mayor ciudad de habla hispana y de América Latina. La quinta ciudad del mundo. Buenos Aires, ciudad-apéndice de las grandes metrópolis. Aquí un gaucho es tan exótico como en París, Londres o Nueva York. Ciudad de funcionarios, profesionales, administradores de colonos, intermediarios de colonos, capataces de colonos. Cuna de la gran clase media, el ‘medio pelo’, hasta ayer instrumentalizada y protegida por la oligarquía, hoy debatiéndose en el mayor desamparo de su historia. La pequeña burguesía: eterna llorona de un mundo perturbado. Para ella el país es intolerable pero, a la vez, inmutable; el cambio necesario, pero a la vez, imposible; cuidadosa del estatus, del prestigio, de las ilusiones vanas. Atenta para informarse y copiar la última moda europea; solazada por discursos edificantes: psicoanalistas, tele-teatros con moraleja. Buenos Aires: ciudad de espaldas al país abierta hacia el gran río. Aquí las estatuas merecen más desconfianza que respeto. Sede del gobierno, de la bolsa, de la curia, de las agencias informativas, del comando en jefe del ejército, y del 80% de las bandas de delincuentes. Aquí está la vida intelectual del país, aquí se levantaron monumentos a quien dijo “Estas provincias desean pertenencer a Gran Bretaña, recibir sus leyes, obedecer su gobierno, vivir bajo su influjo poderoso”: Carlos María de Alvear.

Cortezas de Faia

A última entrada do ano (non segundo o calendario do que xa vos falei, claro, e segundo o cal estaríamos a 10 de Nivoso, Ano CCXVI...) vai adicada aos libros, esa alquimia que me resulta tan grata de pasta de papel e tinta, ás veces coiro, vitela e varas de bambú. É curioso que a palabra inglesa que os designa proveña do inglés antigo 'bōc', á súa vez da raíz xermánica '*bōk-', cognado de 'Faia'. Algúns especulan que os primeiros 'libros' dos xermanos facíanse coa corteza desta árbore...

Cabalgando a maré das Ondas Virtuais, teño varios exemplares que me veñen de camiño. Un deles é Count Zero, de William Gibson, que se pode entender como unha continuación de 'Neuromancer' -a súa obra máis famosa, e iniciadora do Cyberpunk- e o termo medio da triloxía do Sprawl. Xa o encargara o 4 de Novembro, mais debeu de perderse, e a librería envíame outro exemplar que debería estar aquí polo 9 do mes que ven...
Tamén de camiño están o 4º exemplar de Persépolis, de Marjane Satrapi (xa resulta inatopábel por eiquí dende que sacaron de novo a obra en só dous volumes), Gloriana, de Michael Moorcock, e Ravensbruck: Everyday Life in a Women's Concentration Camp 1935-45, do profesor Jack G. Morrison. Este último é un estudo bastante exaustivo dun dos campos nazis que tiña como elemento característico a exclusiva presenza feminina. Leva tempo a comerme a orella, e por fín me decidín a mercalo cando a Xunta me ingresou (por fín!) os cartos da viaxe a Estonia...
Do libro de Moorcock só mencionar que é unha reconstrucción en mundo alternativo dunha tola e luxuriante Inglaterra Isabelina, que me chamou sobre todo polo baixo prezo (menos dun dólar, ao que temos que sumar os gastos de envío, claro) e pola presenza da personaxe do poeta Ernest Wheldrake, que xa paseara por unhas das mellores novelas de Michael: 'The Revenge of the Rose'. Teño tido malas experiencias coas novelas 'raras' deste autor (non me gorentou moito 'Bizantium Endures', ou a recopilación 'Earl Aubec' de relatos e novelas curtas que pillara por error), mais correrei de novo o risco.
Nas librerías de eiquí só rescatei, como auto-agasallo de Nadal, o tomo dos Konemann adicado ao Arte Gótico (as oposicións danme unha boa excusa para telo como obra de consulta); e nunha pequena visita á facultade atrapoume o 'Hipertexto', de George P. Landow, co que discrepo moitísimo máis que me está a resultar unha lectura amena (e quizais, incluso útil á hora de preparar cousas para as unidades didácticas e o emprego das novas tecnoloxías). Cando o remate, xa vos colarei algún fragmento na bitácora.
E iso é todo polo de agora. Que teñades unha boa entrada no 2008!