Libros do Mes

The Most Venerable Book (Shang Shu) de Confucius / Martin Palmer (tr.)

Zero: The Biography of a Dangerous Idea de Charles Seife

Agency de William Gibson

*Historia de la literatura griega de Albin Lesky [E]

*Letters and Epistolary Culture in Early Medieval China de Antje Richter

*Plato de Benjamin Jowett (tr.)

Computer Lost

Pois iso, que levo xa un par de semanas co computador ausente, á espera de que me digan se ten arranxo e canto me vai a custar, e dada a dificultade engadida de escribirvos doce canto en maquinaria allea, ides ter que amosar algo de paciencia, caros lectores. Pensemos que, coma no libro de Milton, esta caída (ou tropezo) será afortunada e dure ben pouco, 

¨...till one greater Man

Restore us, and regain the blissful Seat¨

Mentres agardo o seu retorno do τὰ κατώτατα, o purgatorio do servizo técnico, algunhas ideas para a escrita non me faltan, incluíndo algunha reseña e un espistolario de confinamento ás persoas boas e xenerosas que non podo ver neste Ano da Peste que está a agardar por un Defoe que o vista literariamente.

忠

"Cando Zhu Di, entón príncipe de Yan, accedeu ao trono imperial pola forza co título de Yongle en 1402, pediulle persoalmente ao eminente mandarín Fang Xiaoru e ao vicecensor da capital Lian Zining que o servisen (...). Cando Lian se negou, e rifou co príncipe pola súa usurpación, Zhi Di fixo que lle cortaran a língua para calalo. O príncipe de Yan logo xustificou a súa ocupación da capital imperial e o ascenso ao trono do emperador Jianwen dicindo que 'o meu único desexo era o de emular ao duque de Zhou, que acudiu en apoio do mozo rei Cheng*. Dise que Lian meteu entón un dedo na boca e empregando o seu sangue escribiu no chan a frase 'Onde está o rei Cheng?'.

No caso de Fang Xiaoru, a confrontación coa súa maxestade imperial foi igualmente aterradora. O príncipe de Yan, educadamente nun principio, esixiulle a Fang, que fora confidente do emperador Jianwen e seguramente o último oficial en velo con vida, que redactase o anuncio coa sucesión do príncipe ao trono. Cando Fang se negou e alcumou a Zhu Di de criminal, os dous enleáronse nunha acalorada discusión:

Príncipe: Sigo o modelo do duque de Zhou, que serviu ao rei Cheng; non hai máis.

Fang Xiaoru: Onde está o rei Cheng?

Príncipe: Queimouse a sí mesmo no pazo.

Fang Xiaoru: Porqué non nomeas ao seu fillo emperador?

Príncipe: A nación require dun líder maduro.

Fang Xiaoru: Entón porqué non pos no trono ao irmán menor do rei Cheng?

Príncipe: Estes son asuntos da miña familia; non hai máis que dicir.

O príncipe, axitado, pasoulle un pincel a Fang Xiaoru para que escribise o anuncio da ascensión. Fang guindou co pincel no chan, e chorando e chego de carraxe, continuou coa discusión:

Fang Xiaoru: Se teño que morrer, que así sexa. Non penso escribir o borrador do anuncio da ascensión.

Príncipe (en alto): Como podes agardar que a morte veña tan súpeto? Non che preocupa que vaian morrer contigo os teus familiares ata o noveno grado**?

Fang Xiaoru: Como se o fas cos familiares de ata o décimo grado!

O príncipe de Yan, dándose conta de que Fang Xiaoru -que sabía o que lle acontecera ao emperador Jianwen- nunca o recoñecería coma o novo emperador ordeou aos seus lacaios que lle abrisen con coitelos as comisuras dos beizos de Fang ata as orellas. Logo pecharon a Fang nunha prisión, a onde lle traeron aos seus amigos e seguidores un a un. Cando Fang se negou a velos, matáronos. Dise que Fang agoniou por sete días, e que ata que morreu continuou a burlarse das pretensións de Zhu Di, legando un famoso poema á posteridade".

En A Cultural History of Civil Examinations in Late Imperial China, de  Benjamin A. Elman

*O duque de Zhou fixera de desinteresado rexente para o seu sobriño, o rei Cheng, e abdicara das súas funcións coa maioría de idade deste. Zhu Di era tamén tío do emperador Jianwen, mais o que fixo foi rebelarse contra él e, á cabeza do exercito, conquistar a capital e prenderlle lume ao pazo imperial, onde morreu o seu sobriño.

**Para certos crimes, era habitual na China Imperial estender o castigo (neste caso a pena de morte) ás nove relacións do criminal (pais, avós, irmáns, primos, fillos, netos, etc...).

Shopping Basket

Libros do Mes

The History and Art of Chinese Seals de Sun Weizu

The Great Conversation de Robert M. Hutchins

The I-li (vol. 2) de  John Steele (tr.) [E]

Greek Iambic Poetry de Douglas E. Gerber

*Plato de Benjamin Jowett (tr.)

*The Practice of English Language Teaching de Jeremy Harmer

*Historia de la literatura griega de Albin Lesky [E]

O Vernero que foi - Marzo '09

Os días marzais deste ano asisten a un andazo epidemiolóxico que difícilmente se podía albiscar non xa no lonxano 2009, senón tan só uns cantos meses atrás, agás nas novelas de William Gibson (a primeira dunha nova xeira, The Peripheral, ten lugar no remol dunha misteriosa catástrofe sanitaria e medio-ambiental alcumada 'The Jackpot' que elimina á grande maioría da poboación humana; nuns días conto con recibir a continuación, que se publicou no último Xaneiro). Once anos atrás o que me desacougaba era a catástrofe política da derrota do bipartito; malia o insatisfeito que estaba coas súas reformas e xestións, non por iso deixaba de ser un xuízo negativo sobre unha xeración (a miña) e unha lousa sobre as súas esperanzas e expectativas de futuro.

A autocrítica pairaba sobre a bitácora, anque lendo as súas entradas penso que faltaba unha pouca máis cara os meus propios esquemas de pensamento. Inxenua (e erróneamente) botáballe a culpa do afundimento á moderación de Anxo Quintana e puña esperanzas (moi traizoadas, por certo) en Xosé Manuel Beiras, cando monsieur Beiras era alguén. Ao tempo, e anque fose con ironía, seguía enguedellado intelectualmente nas redes dun posmarxismo estéril con algúns ribetes posmodernos. A día de hoxe, o pouco que aprezo do horizonte mental do FraVernero daquela é unha certa flexibilidade crítica e predisposta a escoitar as razóns dos Outros, anque os seus grolos fosen amarges e irascíbeis coma os do whisky. Porque vivir na incerteza (tamén a intelectual) é unha tortura de gota fría para unha persoa coma mín, de predisposición dogmática e teolóxica, mais parece un sino imposíbel de fuxir dos tempos posmodernos. Leo recementemente na Historia da Literatura Grega de Albin Lesky unha defensa da sofística, por mín sempre deostada (é o meu insulto favorito para os pensadores posmodernos e post-estructuralistas), e que sería unha sorte de precursora da Ilustración da Europa dezaoitesca. Porén, os relativistas do presente (e os do pasado, alomenos tal coma os pintaba Platón) só parecen habelenciosos nas demolicións intelectuais, e non nas arquitecturas constructivas.

De Garrulitate

O verballoas achégasechelle en todos lados, turrando da túa túnica e barba e petando nas túas costelas coa man coma se se tratasen dunha porta. 

Os pés son o máis valioso entón,

Segundo Arquíloco, e por Zeus, tamén segundo o sabio Aristóteles, pois cando un falabarato o estaba a anoxar e a repetir 'Non é sorprendente, Aristóteles?', retrucoulle 'O que realmente é unha sorpresa é que alguén con pés non escape do teu carón' 

Shopping Basket

O Vernero que foi - Febreiro '09

Botando a ollada atrás, o que máis me chama a atención das entradas do mes da Lupercalia é o meu interese por intelectuais en estremos opostos do arco cromático da política: o doutor Goebbels e Nikolai Bukharin. Deixando de lado o moito que os separa, mesmamente na relevancia e valía especulativa -o alemán é un pigmeo a carón do ruso-, sospeito que o elo que os une no meu maxín, daquela e agora, é a súa voluntaria suspensión da racionalidade perante a Causa e o Grande Líder. Éste é un pecado, unha trahison des clercs, á que son moi dadas as persoas da intelligentsia (o que vos escreve estas liñas estivo nesa poza de cheo). Facendo unha interpretación psicoanálitica (unha pseudociencia na que, polo demais, descreo cordialmente), diría que no fragmentado e incerto mundo da Modernidade, moitos pensadores botaban (botamos!) de menos un asideiro firme que permita construír un fortín contra as relatividades e as dúbidas: These fragments have I shored against my ruins, ou quizaves pensemos nun estadio mental de non-superación daquel mundo reconfortante da infancia onde as cousas son brancas e negras, e os problemas complexos teñen solucións doadas. Sospeito que a maioría dos adultos non espertan deste soño dogmático, e os escritores e filósofos non son tampouco excepción.

Na lealdade ata o derradeiro intre do coxo de Rheydt, ou no sacrificio pola causa do Rubashov de Koestler (trasunto apenas velado do 'fillo predilecto do partido') hai unha luz de nobreza, mais tal luminaria encaixa mal coa vileza dos patróns polos que se sacrifican: o pintor de brocha gorda e o caucasiano do Kremlin respectivamente. Moito mellor neste senso a ofrenda corporal dos mártires cristiáns, que alomenos agardaban recompensa de eternidade no alén e haxiografías e mosaicos dourados desta beira do Leteo. O Moloch totalitario moderno non só devora aos seus fillos, senón que, coma ben reflexionaba Orwell, busca destruír toda traza da súa existencia, e facelos morrer coma bos conversos que aplauden gorentosamente a súa propia eliminación.

Naqueles días ofrecía tamén recompensa de orellas ao que satisfixeran certo meme larpeiro. Penso que non se fixo o pago pertinente, ou sexa que se o gañador/a aínda len estas liñas, están a tempo de reclamar os intereses. Eis unha mostra que fixemos un par de semanas atrás.

Libros do Mes

The Dream Cycle of H. P. Lovecraft de H. P. Lovecraft [E]

How to be a Conservative de Roger Scruton [E]

Zuo Tradition, volume three de Stephen Durrant et al.

* The I-li (vol. 2) de  John Steele (tr.) [E]

*The Great Conversation de Robert M. Hutchins

*The Practice of English Language Teaching de Jeremy Harmer

*Greek Iambic Poetry de Douglas E. Gerber

*The History and Art of Chinese Seals de Sun Weizu

The Fungibility of the Past

Lín estes días un artigo (María Khayutina, 'Western "Capitals" of the Western Zhou Dynasty: Historical Reality and Its Reflections Until the Time of Sima Qian) que me fai cavilar no sinxelo que é esquencer e manipular o pasado en sociedades anteriores á nosa. A esencia do artigo ven a ser que na memoria das xentes da dinastía Zhou Oriental (770-256 A.C.) esluiu algo tan esencial como a lembranza das capitais do Imperio no periodo inmediatamente anterior (e baixo a mesma dinastía) de Zhou Occidental (1045-771 A.C.). Para que vos fagades unha idea, é coma se na Idade Media, os Bizantinos 'esquecesen' que Roma fora a primeira cabeza do Imperio, e pensasen que os Emperadores sempre reinaran dende Constantinopla.

Porén, neste caso non se trata soamente de desmemoria e desleixo: o artigo explica cómo os intereses de diferentes grupos (os reises, sensíbeis a minimizar a derrota e humillación que sufriran diante dos bárbaros en 770, coa perda do oeste e as capitais e a conseguinte debilidade do seu poder; os aristócratas da capital do leste, Luoyi, que non querían teren que compartir terras e privilexios cos exiliados do oeste, e preferían sustentar a ficción de que 'a capital sempre estivo eiquí') levaron primeiro ao silenciamento e logo ao esquecemento de que os monarcas de Zhou tiveran en tempos pretéritos pazos e centros en Qi, Feng e Hao, e reinaran durante séculos no territorio 'dentro dos desfiladeiros'. Mais a pervivencia dalgunhas referencias marxinais en textos clásicos e de certa memoria rexional no territorio orixinario axudarían, moitos anos despois, ao meu moi admirado Gran Historiador Sima Qian a 'redescubrir' e defender polémicamente a verdade sobre ese País Estraño que é O Que Foi.

Non só estraño, senón evanescente, o pasado existe tan só na memoria das xentes, nos seus restos (pedras, textos...) e na continuidade de costumes, de asentamentos e de prácticas que tecen o elo entre os que viñeron antes e os que viven agora. Mais en sociedades de moito peso da oralidade e do consuetudinario, non é estraño que o fío se torza e se trence de novo, axeitándoo ás necesidades (e aos prexuízos) do presente. Isto podémolo ver como unha caída, un fracaso ou un falseamento, pero é precisamente no que consiste manter unha Tradición viva: o continuo relear entre o Vello e Novo no que algunhas cousas seguen -Esquilo, Shakespeare ou Cervantes-, outras modifícanse, adáptanse, reinterprétanse a teor das esixencias dos vivos -as leis, as monarquías, as interpretacións relixiosas; Paulo de Tarso refacendo o Cristianismo para o mundo helenístico- e outras desaparecen, obsolescentes ou infortunadas, nas areas do tempo -a crenza e culto aos Olímpicos, ou a maioría dos poemas de Safo-. Porque o conservadurismo ben entendido non vai de manter un pasado impoluto e inmutábel baixo unha vitrina de groso cristal, coma as momias embalsamadas de Ramsés II, Mao e Lenin, senón en renovar o diálogo e manter a conversa entre o que fomos, o que somos e o que seremos.

Shopping Basket

Heart-rending

Libros do Mes

Spectacles of Death de Donald G. Kyle [E]

Zuo Tradition, volume one de Stephen Durrant et al.

Zuo Tradition, volume two de Stephen Durrant et al.

*Zuo Tradition, volume three de Stephen Durrant et al.

* The Dream Cycle of H. P. Lovecraft de H. P. Lovecraft [E]

*The Princeton Companion to Mathematics de Timothy Gowers (ed.)

*The History and Art of Chinese Seals de Sun Weizu

O Vernero que foi - Xaneiro '09

Comezaba o 2009 un pouco coma rematara o ano anterior: adicando as vacacións de Nadal a múltiples lecturas e traballos para o máster no que estaba a choiar. Repasando o correo electrónico, vexo dúas presentacións que debín de facer para Cultura de Masas: unha do xogo de computador Civilization III e outra sobre o carácter multimedial da saga do Mundodisco, de Terry Pratchett.

Do máster recibía unha pequena bolsa da consellería (convertida en máis pequena de xeito práctico cando descubrín que non cubría os custes de matrícula), e por estes días comezaba a complementala cos cartiños alemáns que me chegaban pola organización do congreso Urbes Europaeae que ía ter lugar na primavera en Santiago, co que como vedes, tempo non me sobraba. Outra fronte de ingresos e de escrita estaba a comezar, xa que foi en xaneiro do 2009 cando Ramón Blanco botou a andar o suplemento cultural Artes + Letras Galicia do ABC onde tantas reseñas e artigos había de redactar no seguinte par de anos.

Vendo as entradas, o que máis me chama a atención (alén do moito que escribía) é a interesante cita do libro de Anxo Abuín que lín daquela: a cidade posmoderna coma un ente amorfo, desdibuxado e teatro de simulacións, moi na liña dos meus intereses académicos daquela e de agora.

The Quiet Historian

Uns días atrás, cando estaba facendo trámites en Compostela, tiven a oportunidade de toparme cun dos meus vellos profesores, o señorial e moi sapiente Domingo González-Lopo, e de intercambiar unhas breves palabras con el. Vinte anos non pasaron en balde nen para os dous; porén, segue a brillar no profesor a súa delicadeza, amabilidade e tranquilidade beatífica propias dun kuroi arcaico. Dúas décadas despois aínda lembro a súa docencia con agarimo, sinaladamente a primeira desas sesións, cun bisoño FraVernero enfeitizado aínda pola incorporación á Universidade e pola mole pétrea, solemne e anterga da Facultade. Medio anicado nas incómodas (decimonónicas?) bancadas da aula 8, escoitaba con ledicia aquela primeira clase maxistral do profesor Lopo na que nos daba emotiva benvida á institución académica e que comezou cunhas verbas tal que así: 

Como me dijo un profesor cuando comencé la Universidad, yo os digo a vosotros "Bienvenidos a la Universidad".

A calidez pedagóxica e humana do profesor Lopo facía algo máis palatábel a (para os meus gustos) ingrata materia que lle tocaba impartir: a Introdución á Historia Social e Económica; en poucos meses había recoñecer que tal era o hobby-horse que entretiña e marcaba co seu carimbo a tódolos modernistas da Facultade, seguidores de Don Antonio Eiras e amantes da demografía e a Escola dos Annales. O mérito, digo, do profesor Lopo estribaba en facer soportábel o tema, con anécdotas e pequenos xestos como de levarnos, nun dos derradeiros días, ao Arquivo da Catedral para ver os documentos da historia in situ. Esa súa calma impasíbel e o gusto polos abrigos negros e longos, xunto co apelido de resonancias taratinescas ("Son o señor Lobo; soluciono problemas") facía cavilar ao meu malevo maxín, que imaxinaba ao profesor recreando esceas máis propias de Matrix e de Pulp Fiction, entrando na aula con longo gabán, murmurando polo baixo "Son Lopo" e sacando das adentras un par de ametralladoras para, coa mesma face imperturbábel, poñerse a disparar por riba das cabezas dos malpocados estudantes.

Novamente, dicíavos, puiden parolar un chisco con el; lembrábase de mín (non penso que eu teña memoria tan boa para lembrar nun futuro a alumnos meus vinte anos despois!) e fixo algunhas inquisicións e os comentarios de rigor encol do pouco formados que chegan hoxe os discentes á Santa Casa na que me aleda saber que segue a impartir docencia, cariátide educativa que enaltece os seus muros mellor que as estatuas de Lope Gómez de Marzoa, Juan de Ulloa, Álvaro de Cadaval e o conde de Monterrey no alto da entrada. E coma eles, que sexa por moitos anos máis.

Shopping Basket

Libros do Mes

Pacioli de Gustavo Piñeiro

The Science of Discworld III – Darwin’s Watch de Ian Stewart / Terry Pratchett / Jack Cohen

Logic, A Very Short Introduction de Graham Priest [E]

Se o vello Simbad volvese ás illas de Álvaro Cunqueiro

A Hundred and Seventy Chinese Poems de Arthur Waley [E]

*Zuo Tradition, volume one de Stephen Durrant et al.

*Lenguaje matemático, conjuntos y números de Miguel Delgado e Mª José Muñoz

*The Princeton Companion to Mathematics de Timothy Gowers (ed.)

*The History and Art of Chinese Seals de Sun Weizu

*The Foundations of Mathematics de Ian Stewart e David Hall

O Vernero que foi - Decembro '08

As vacacións de Nadal non soen prolongarse máis alá das  dúas semanas; porén, un sempre ten a falsa sensación, e planifica unha cantidade imposíbel de lecturas e traballo para o tempo en cuestión. Antigamente, cando estudaba, esta planificación non era tan absurda, xa que era que de adicar oito horas diarias (ou máis!) á lectura.

No Nadal do 2008 plantexábame a lectura de nove libros, e bastante grosos ademais. En xeral penso que aquel esforzo veuse coroado polo éxito, pero tamén se me plantexa outra incógnita, que é unha das razón tamén polas que agora levo unha listaxe das miñas lecturas mensuais: en qué medida os libros que leo acaban deixando pegada en mín? Qué lembro da súa lectura anos despois de tela realizado? Fagamos, pois, un percorrido por esta enéada de papel impreso:

Fiction 2000, Cyberpunk and the future of Narrative de George Slusser and Tom Shippey: é un dos que conseguín completar nas vacacións. Lembro a súa portada (un Frankenstein pixelado) e moi pouco dos seus contidos, que eran unha colectánea de reflexións académicas sobre o xénero literario cyberpunk. Non son consciente de ningunha influencia reseñábel del no meu pensamento, agás da medida en que contribúa aos humus compartido das miñas ideas sobre o xénero.

Cyberspace, cyberbodies, cyberpunk de Mike Featherstone e Roger Burrows: non me lembro de nada; penso que sí o lín, e que había de afondar en cuestións de corpos híbridos e outras teimas posmodernas que me chistan pouco.

Cyberspace, first steps de Michael Benedikt: lido; anque se trataba dun dos 'clásicos' e primeiros estudos teóricos do ciberespazo, o máis que lembro é que fora unha lectura tremendamente aburrida, con moitos dos seus artigos enfocados a cuestións técnicas de programación.

The Virtual Community de Howard Rheingold: éste era un libro en plan 'abuelo cebolleta' en que o seu autor, que fora un dos primeiros en ocuparse das comunidades virtuais, contaba as súas experiencias. Lido, e dos que levamos falado é do que máis me lembro -estaba bastante ben escrito e era moi lexíbel. Entre as cousas das que falaba estaban os MUDs, cousas ben retro nas que o mantedor ten gastado tempo considerábel.

Prosthetic Territories, Politics and Hypertechnologies de Gabriel Brahm Jr. e Mark Driscoll: o mesmo que da colectánea de Featherstone; penso que o lín, pero non lembro nada, e a día de hoxe, o seu discurso encol da corporeidade posmoderna habíame chistar moi pouco ou nada.

How we became Posthuman de N. Katherine Hayles: deste xa non estou seguro de que o lese, e tampouco lembro nada. 

La vida en la pantalla de Sherry Turkle: Lido, penso; o mesmo que dicía sobre o anterior.

Escenarios del caos de Anxo Abuín: Lido; lembro bastantes cousas, anque era un libro moi episódico, con pequenos capítulos de 2-3 páxinas sobre temas/teimas diversas; porén, parte da razón de que a memoria funcione con este é que as aulas de Anxo tocaban moitos destes paus (cousas de Laurie Anderson, de performance, de literatura electrónica e aleatoria, etc...).

Sexual Dissidence de Jonathan Dollimore: deste lembro ben que non tiven tempo a miralo.

Como vedes, 'Leí mucho, no recuerdo nada', coma dicía Panero. Anque parte da culpa tena o feito de que eran lecturas 'mercenarias' e académicas para o máster, empatizando moi pouco cos meus intereses e curiosidades máis sentidas.

O Vernero que foi - Novembro '08

Ollando para as entradas do decimoprimeiro mes do 2008, véxoas moi coloreadas polas lecturas e traballos do máster de Teoría da Literatura co que pelexaba naqueles días. Non comezara aínda o meu costume de  anotar as lecturas mensuais, mais seguindo o novelo das verbas idas, é obvio que me relambía cunha das pequenas tartas de nata de Jorge Luis Borges (concretamente, Otras Inquisiciones nunha edición pequeniña de Alianza decorada con esceas de Brueghel). Relía o Criticón de Gracián (que xa debe de ir pola terceira volta a estas alturas) e un estudo encol da 'Arte do Século 20' en dous volumes que me agasallaran os Comparatistas polo meu natalicio e que lembro coma lectura agridoce, bon correlato dos textos filosóficos posmodernos discutíamos con paixón; en ámbolos dous casos esforzábame eu por empatizar (en parte por modestia, en parte por un exercicio de abrir a mente) con teses antagónicas ás miñas, uns esforzos aos que xa vai tempo que renunciei; o soterrado conservadurismo que medra cos nosos anos facilita que me sinta cómodo a día de hoxe ignorando os postulados intelectuais e estéticos do que pasaba por arte no que xa é o século pasado. 

Moi enfocados cara a cibercultura estaban o Hipertexto de Landow (reseñado na entrada do 9/11) e La narración como realidad virtual de Marie Laurie Ryan. Das promesas vangardistas do primeiro (unhareiteración don lugar común da forma 'tal innovación tecnolóxica / moda literaria é o correlato exacto de tal moda intelectual') poderíase dicir hoxe o mesmo que Cervantes daquel bravucón que aparece no seu "Al túmulo del rey Felipe II en Sevilla":

"Y luego, incontinente,
caló el chapeo, requirió la espada,
miró al soslayo, fuese, y no hubo nada".

Do libro de Ryan creo lembrar unha portada de cores algo psicodélicos coma de cóctel tropical; alén do anecdótico, creo lembrar que foi a lectura máis interesante e formativa destes textos pra cursos, introducíndome aos temas/teimas e conflitos de ludólogos e narrativistas e da literatura como xogo e/ou inmersión. As súas ideas sobre o cinema interactivo, a partires da experimental 'I'm your man' déronme o ponto de partida para unha ponencia sobre o cinema hipertextual de Peter Greenaway que no seu día levei á Cidade Condal e que durme o sono dos xustos agardando un outro día en que pula e poña por escrito aquelas notas e as publique decentemente nun artigo. Deixáronme tamén as páxinas de Ryan unha lectura pendente do novelista Neil Stephenson (do que xa disfrutara da quijotesca e postcyberpunkarra Snow Crash), The Diamond Age, ou o soño dun libro interactivo e inmersivo, que agardo por fin poder levar a bo porto no 2020. É Stephenson escritor curioso que merecería unha entrada, e ten a habelencia de sempre ir tocando paus que por absoluta e non premeditada coincidencia conectan con vezos e intereses en diferentes intres da miña. Por exemplo, cos intereses matemático-filosóficos do meu presente habíame gorentar a súa Anathema máis do que calquer outra lectura. Veremos se topo o tempo de probar con as dúas...