Escola 0.0

"Hai moitas cousas na internet: por exemplo, o 50% do seu contido é pornografía, como sinala Hedges, o que responde a unha certa demanda do mercado e cumpre unha función ao servizo da sociedade. Na internet están as revistas científicas, que non se poden consultar gratuitamente, senón a prezos desorbitados impostos polas tres multinacionais que controlan ese tipo de mercado, e na internet tamén hai miles e miles de libros. Un libro é un libro, xa estea gravado en pedra, arxila, pergamiño, papel ou nun soporte electrónico. Un libro é un texto máis ou menos longo e complexo que esixe un esforzo de lectura e comprensión, xa sexa segundo un relato, un argumento, un discurso ou unha demostración matemática. O desprezo cara os libros que se está implantando en España dentro do chamado "proceso de Bolonia" non pode ser un desprezo ao papel imprenso, senón que en realidade é un desprezo ao pensamento.

No uso da internet, como analizou Nicholas Carr, pódese caer baixo o dominio da superficialidade. Os programas informáticos facilitan a procura de datos previamente recistrados e detectables mediante programas de procura (os non rexistrados nin detectables pasan simplemente a non existir), polo cal quen controla o rexistro e o patrón de procura controla e crea a realidade. Nunha procura de datos de tipo x cun programa e, todos os usuarios acaban por atopar os mesmos datos, razón pola cal a internet pode ser un instrumento esencial á hora de uniformar o pensamento. E é por iso polo que os deseñadores do "proceso de Bolonia" admiran o Grande Irmán da internet.

Por outra banda, a internet, como sinala N. Carr, privilexia a conectividade sobre o fluxo lineal mediante o uso constante de links, cada vez máis breves, máis numerosos, que obrigan a desprazar constantemente a atención e a abandonar a trama narrativa, discursiva ou demostrativa, facendo que o internauta poida perderse polos camiños do bosque. A internet e todas as ferramentas dixitais existentes, cuxo deseño é o froito do traballo, o esforzo e a intelixencia, son iso, ferramentas utilizables para un fin, mellor ou peor, segundo a intelixencia e os coñecementos de quen as utilice. En España, pola contra, e no "proceso de Bolonia" en concreto, a internet é a bandeira baixo a que se está predicando o odio ao pensamento, á intelixencia e ao espírito crítico, e baixo a que se pretenden uniformar e someter as comunidades académicas dentro dun molde común de mediocridade". 

José Carlos Bermejo Barrera, Os Señores da mentira

Libros do Mes

The Japanese Tea Ceremony, Cha-No-Yu, de A.L. Sadler [R]

Cantar de Mio Cid, de anon. [R]

Outono aquí, de Mario Regueira

Textos clásicos de teoría de la literatura, de Mª Luisa Burguera (ed.)

Chado: the Japanese way of tea, de Sen Shoshitsu [R]

Hōgen Monogatari, de Robert Wilson (tr.)

*Hestoria universal de Paniceiros, de Xuan Bello

*Galicia, unha luz no Atlántico, de Victor Freixanes (ed.)

*Estudios sobre el Romancero, de Ramón Menéndez Pidal

Maitreya

Dentro das tradicións do budismo Mahayana, o típico do estremo oriente (Xapón, China, Mongolia, Tíbet) está a crenza nun complexo e numeroso panteón de divinidades protectoras. Fronte á escaseza e modestia do  Buda histórico engadiron unha presada de Budas presentes nos diferentes mundos e universos, e cada un obxecto de cultos particulares: o sandador Bhaisajyaguru, o eterno e supremo Vairocana, o señor da Terra Pura de Occidente Amitābha, Akshobhya 'o inamovíbel', son algúns dos máis importantes. Por debaixo estarían seres coma os 'reises da sabedoría' (vidyarāja) e, sobre todo, os bodhisattvas, pedra angular da teoloxía Mahayana.

En efecto, os bodhisattvas son para estes o obxecto de maior aprezo e devoción. Considéranse como tales aqueles seres iluminados que, malia poderen acadar a iluminación e o estadio de budidade para si, escollen retrasar e transferir os seus méritos para conseguir a salvación de tódolos demais seres vivintes. Esta filosofía do sacrificio heroico oporíase ao ideal clásico do budismo tradicionalista (Theravada) que, fronte ao 'camiño do bodhisattva', propón como vía a seguir e a imitar o  'camiño do arhat' (buscar un mesmo acadar a iluminación e acceder ao Nirvana).

Entre os bodhisattva máis coñecidos están Avalokiteśvara e Mahāsthāmaprāpta (os axudantes do Buda Amida), Mañjuśrī e Samantabhadra (os axudantes do Buda Gautama) ou Ksitigarbha, o salvador dos condenados infernais. Nembargantes, o que agocha maior interese para min é, pola contra, Maitreya. Maitreya é unha figura mesiánica: o Buda que virá. Cando, dentro dunha presada de miles de millóns de anos, as ensinanzas do Buda histórico fiquen esquencidas, el descenderá á terra, e predicará de novo a doutrina budista.  

Na actualidade, Maitreya é aínda un bodhisattva, de nome Nātha ('Protector'), que agarda no Paraíso de Tushita a súa futura reencarnación. Moitos budistas practicantes fan a promesa de renacer na súa seguinte vida en Tushita co gallo de poderen escoitar as súas ensinanzas e de renacer na terra no remoto futuro en que se convirta en Buda.

O culto a Maitreya está bastante extendido entre os budistas de tódalas denominacións, anque xa teña sido máis popular do que é. Conta con representacións no arte greco-bactriano, mais as imaxes que máis me gorentan del son unhas estatuiñas pequenas que nos séculos V-VI de nosa era se popularizaron por Corea e Xapón. Nelas aparece meditativo, coa perna dereita dobrada enriba da esquerda, e transmitindo un engado sobrenatural e filosófico, non tan lonxano da repetida figura do Pensador de Rodin. Cando tiven oportunidade de visitar a sección do museo de Tóquio adicada ao Horyuji, farteime de ver estas figuriñas. Para que vos fagadas unha idea, aquí tedes unha delas:

A fraqueza do bolchevique

Vendo as últimas novas arredor de Bankia e da creba real do sistema financieiro español, non paran de virme á cabeza imaxes sobre como resolvería esta situación o amigo Lenin. Un comisario político, pistola ao cinto, entraría no consello de administración e anunciaría arresto e axustizamento fulminante, procedendo ao pouco tempo a fusilalos a todos, do primeiro ao derradeiro, e continuando coa confiscación dos seus patrimonios e dos das súas familias...

Problemas de educación

Hoxe non predico verbas miñas, senón que vos aconsello pasar un chisco lendo as alleas. Acabo de descubrir unha interesante bitácora dun profesor andaluz que trata de xeito moi instructivo algúns dos problemas da educación no noso estado. O seu punto de vista é bastante liberal (cousa na que discreparíamos), mais topo lugares de encontro na defensa dunha educación mellor e mais esixente para todos. Por de pronto, recoméndovos a súa entrada sobre as novas ratios por aula e o (des)goberno no que parece estar inmerso o ministerio de educación...

Libros do Mes

Los reinos enterrados de China I de Time-Life [R]

Los reinos enterrados de China II de Time-Life [R]

Dawn to the West: Japanese Literature of the Modern Era (poetry, drama, criticism) de Donald Keene

Songs of the South, de Qu Yuan / Hawkes (tr.)

Japón, de Rossella Menegazzo [R]

* The Japanese Tea Ceremony, Cha-No-Yu, de A.L. Sadler [R]

*Textos clásicos de teoría de la literatura, de Mª Luisa Burguera (ed.)

Reseñas - The Songs of the South

The Songs of the South: An Anthology of Ancient Chinese Poems by Qu Yuan and Other Poets

David Hawkes (tradutor e anotador)

2011, Penguin books (reimpresión)

* * * * (bo)

Excelente edición e traducción da segunda antoloxía máis antiga da poesía chinesa clásica.

A tradición literaria chinesa é moi descoñecida no mundo occidental, agás algúns dos poetas máis destacados da dinastía T'ang, coma Li Po ou Tu Fu. Nembargantes, cando estas e outras luminarias fixeron primeiro acto de presenza e de escrita, o chinés literario xa contaba con arredor de dous mil anos de práctica escrita; e as futuras manifestacións, nunha lingua moi semellante, continuarían de xeito ininterrompido ata comezos do século XX.

A primeira antoloxía poética desta língua que se conserva é o Libro das Odas (Shih Ching), do que xa temos falado algo nalgunha ocasión. A segunda máis antiga estivena a ler estes días pasados: é o Ch'u Tz'u (ou na moderna transcripción pidgin, Chu Ci), traducido habitualmente coma 'Poemas do Sur', ou 'Elexías de Chu'.

O reino de Chu (楚國) era un dos 7 grandes estados que se repartían o territorio chinés na época dos Estados Combatentes (475-221 a.C.). Asentado nas ribeiras dos ríos Yangtzé e Huai, presentaba unha cultura con rasgos que o diferenciaban dos demais reinos chineses máis ao norde, nas cuncas do ríos Wei e Amarelo. O chamanismo, por exemplo, era a relixión oficial, e éstes adicábanse á práctica de 'viaxes astrais' e chamamentos das almas fuxitivas como prácticas habituais.

Entre finais do século IV e comezos do III a. C. fai acto de presenza no reino que nos ocupa o nobre, cortesán e poeta Ch'ü Yüan (pidgin, Qu Yuan), que logo de ser desterrado da corte polos marmuradores e por criticar as políticas erradas de el-rei Huai, compón o longo e orixinalismo poema Li Sao ('Atopando tristeza') para logo suicidarse nas augas do Mi-Luo. En Li Sao, o poeta inspirábase na tradición chamánica para recrear as súas desventuras logo de verse desterrado: comeza describindo a súa orixe e as súas virtudes, representadas por unha exótica imaxinería floral, e a mediocridade dos 'aduladores' cortesáns que forzaron o seu desterro; continúa cun catálogo erudito de exempla de bos e malos reis e conselleiros do pasado, e remata cunha viaxe astral nun carro tirado por dragóns e escoltado por varios deuses e constelacións.

Este poema (e as tradicións orais nativas que mesturaban tamén a lírica e o chamanismo) darían lugar nos séculos seguintes a unha tradición poética, alcumada 'sao' que, alén de por formas métricas determinadas, se definía pola temática (o bo ministro desterrado e choroso, as viaxes sobrenaturais e a imaxinería vexetal e animal). Tras varios procesos de recopilación e engadidos, pasando polas mans de alomenos tres editores-poetas (Liu An, Liu Xiang e Wang Yi), a antoloxía adoptaría a súa forma actual e definitiva trala acción do derradeiro destes, a mediados do século II da nosa era, e case 450 anos despois da escrita de Li Sao. Outras pezas destacadas da colección son o Tian Wen ('Preguntas Celestiais'), unha especie de enciclopedia chamánica arredor da mitoloxía chinesa, o Jiu Ge ('Nove Cancións'), invocacións chamánicas a varias divinidades empregando un formato de viaxe-relación amorosa, o Jiu Zhang ('Nove Pezas'), que inclúe un lamento pola caída da capital de Chu a mans inimigas,  ou o Zhao hun ('Invocación da Alma'), no que a voz-poética/shamán realiza un ritual de chamamento á alma fuxitiva do rei para que retorne ao seu corpo, describindo os horrores do mundo exterior e as delicias da vida cortesá.  

A traducción íntegra desta secuencia é mérito do finado profesor inglés David Hawkes, anque algúns dos mellores versos da antoloxía xa foran obxecto de aparición noutras antoloxías ou de estudo doutras traductores (coma Arthur Waley, o decano e maior luminaria dos estudos siníticos do século XX). A súa edición, longamente descatalogada, retorna afortunadamente ás librerías na edición que nos ocupa. É unha edición anotada coidadosamente, e que contrastada con outras traduccións, amosa unha enorme lucidez estética e poética que acompaña o seu ton académico, e unha grande claridade nas escollas (algo moi complexo ás veces na translatio a linguas occidentais da poesía chinesa clásica, onde polas características da língua, hai frecuente elisión de suxeitos e indeterminación de tempos verbais, pronomes e enunciadores).

Só teño palabras de louvanza para esta magnífica obra, que lle recomendo a tódolos meus lectores. A única eiva é, quizaves, a pobreza do formato da edición (unha edición en tapa branda de Penguin en papel de escasa calidade).

Chuvia

Despois dunha era prolongada de seca, parece que algunhas pingueiras están a caernos enriba e a aliviar a escaseza de auga. Nun ano de tan poucas choivas, a ledicia de ver caer as gotas faime reparar especialmente nun poemiña do xaponés Nishiwaki Junzaburō (alcumado por algúns coma o 'Eliot nipón') e que leva o título do líquido elemento nestes versos do poemario Ambarvalia:

O vento do sul trouxo deusas xentís,
mollou o bronce, mollou as fontes,
mollou as azas dos paíños e as plumas douradas,
mollou a marea, a area, os peixes,
mollou silandeiramente templos, termas, teatros;
esta procesión de deusas xentís e caladas
tamén mollou a miña lingua.

Outra primavera (2)

Libros do Mes

Repensar la educación, de Inger Enkvist [E]

The Flowering Plum and the Palace Lady, de Hans H. Frankel

Pompeya, la ciudad desaparecida I de Time-Life [R]

Pompeya, la ciudad desaparecida II de Time-Life [R]

Rashōmon and Seventeen Other Stories de Akutagawa Ryūnosuke

Tales of Moonlight and Rain, de Ueda Akinari

Aztecas, sangre y esplendor I de Time-Life [R]

Aztecas, sangre y esplendor II de Time-Life [R]

The Cambridge Companion to Greek Tragedy, de P.E. Easterling (ed.) [E]

Sugawara no Michizane and the Early Heian Court, de Robert Borgen

*Dawn to the West: Japanese Literature of the Modern Era (poetry, drama, criticism) de Donald Keene

Reseñas - The Cambridge Companion to Greek Tragedy

The Cambridge Companion to Greek Tragedy

P.E. Easterling (editor)

1997, Cambridge University Press

* * * (regular/ben)

Estudos en monografías algo dispersas (e algo posmodernas) arredor da Traxedia grega.

O formato anglosaxón do 'companion' refírese a unha tipoloxía moi variada de libros, que só teñen como eixo común o da súa presunta función ancilar sobre o tema que tratan. Quérese dicir, a súa vocación é a de ser complementos, anotacións, aclaracións sobre un obxecto de estudo amplo.

Como digo, a súa forma pode ser moi diversa. Así, o Indiana Companion to Classical Chinese Literature, por exemplo, é un diccionario de autores, xéneros, formas e obras das letras chinesas arcaicas. Postmodernism: a reader de Thomas Docherty é unha colectánea de artigos, ensaios e fragmentos das meirandes e máis sobranceiras figuras no eido; E o libro que nos ocupa é unha serie de monografías algo ceives sobre a traxedia grega clásica.

A priori, teño que dicir que o libro que recopila artigos é un formato que cada vez me gusta menos, anque entendo que resulta mais cómodo de levar adiante que un estudo exaustivo por parte dun só investigador arredor dunha area de coñecemento. As monografías están ás veces mal fiadas e mal conectadas, reiteran os mesmos temas ou son dun contido tan académico e especializado que non engaden moito aos lectores que quixeran ter unha visión xeral e un libro de consulta. En parte, este problema aqueixa ao Cambridge Companion. Dividido en tres seccións, os artigos da primeira parte céntranse na traxedia 'histórica'; os da segunda entran algo (anque non moito) a comentar obras concretas e algúns outros aspectos de socioloxía e pensamento; os da terceira reflexionan por extenso sobre a recepción e adaptacións da traxedia en tempos posteriores.

Os estudos son todos de certo interese, anque agás os da primeira parte, o certo é que non axudan a ter unha visión moi detallada da Traxedia ática. As obras non son obxecto de comentario ou estudo minucioso (agás aspectos moi concretos que lle interesan a algún dos autores participantes) e a sección sobre recepción é demasiado extensa para o meu gusto: se leo un libro sobre este tema, o que me interesa de verdade é o espectáculo teatral-literario do século V a. C., e moi pouco as lecturas posteriores e reapropiacións que se fixeron del. Nisto confeso a deformación clasicista que é patrimonio do voso reseñador, e que o me fai moi hostil aos elementos de discurso posmoderno que tamén fan entrada soterrada no libro (relativismo e limitación histórica das interpretacións da traxedia, sobrevaloración dos seus aspectos 'deconstructivos', liminais, etc...).

Con todo, non sería facerlle xustiza ao volume o menosprezar a calidade académica dos seus artigos e o interese puntual de varios destes. Mais globalmente, teño a impresión de que o companion da editorial Blackwell arredor do mesmo tema toca en mais detalle tanto as obras coma unha visión minuciosa de tódolos aspectos da traxedia grega da antigüidade.

Outra primavera

Flor de Palma

Na constante brisa oceánica, estendeu o voluminoso dicionario inglés, e deixoulle á punta do dedo atopar palabras para el.

Talaria: unha sandalia con ás
Tale: un conto
Talipot: unha palmeira de cocos nativa das indias orientais. Tronco de arredor de 50 a 100 pés de altura, as follas empregadas coma parachuvas, abanos, sombreiros, etc. Florece unha vez cada 70 anos...

A súa imaxinación pintoulle un vívido retrato desta flor. Logo esperimentou unha descoñecida sensación a rañarlle na gorxa, e antes de que se decatase, deixara caer unha masa de flema sobor do dicionario. Flema? Mais non era flema. Pensou na brevidade da vida, e máis unha vez imaxinou a flor do cocoteiro, a flor desta palmeira ascendendo ao mais alto lonxe, máis alá do océano.

Akutagawa Ryūnosuke, Rashōmon and Seventeen Other Stories

Libros do Mes

The Columbia History of Chinese Literature, de Victor H. Mair (ed.) [E]

The Columbia Anthology of Traditional Chinese Literature, de Victor H. Mair (ed.)

Wind in the Pines, de Dennis Hirota (ed.)

The Emperor Domitian, de Brian W. Jones [E]

Essays in Indleness, de Yoshida Kenkō

Los Mayas I, de Time-Life [R]

Los Mayas II, de Time-Life [R]

Emperor Yang of the Sui Dynasty de Victor Cunrui Xiong [E]

The Two Gentlemen of Verona, de William Shakespeare [R]

*The Flowering Plum and the Palace Lady, de Hans H. Frankel

*Repensar la educación, de Inger Enkvist [E]

Espingardado

Recados varios leváronme onte na compaña de Ramón Blanco á cidade do Lérez. Nesa mañá fría anque soleada tivemos ocasión ir de librería e topar o tempo dunha breve visita ás ruinas de Santo Domingo. Nelas chamoume especialmente a atención a seguinte inscripción, da que vos adxunto a imaxe e o texto aproximado:

"Aquí está sepultado el noble caballero Tristán de Montenegro, hijo de Álvaro López de Montenegro, y Doña Teresa Sánchez de Reino. Murió de una espingarda cuando se tomó esta villa al conde de Camiña, Don Pedro Álvarez de Sotomayor, en el año de 1464. También yaze aquí don Fernando de Montenegro, del Consejo Real, biznieto de los dichos Tristán y esposa. Murió en el año de 1577"

Chama a atención, alén no nome valleinclanesco e sternián do finado e da claridade da inscripción, a referencia ao famoso Pedro Madruga, e o feito de que o nobre en cuestión sexa, probábelmente, a primeira víctima galega de arma de fogo da que fique constancia...

Revenge of the Nerds

Un dos aspectos nos que máis discrepo con postulados que tradicionalmente soen ascribirse á esquerda é no tocante á política educativa e á mal chamada 'escola comprensiva' (se permitides o intrusismo profesional, unha mellor tradución da 'comprehensive school' anglosaxona sería a 'escola inclusiva'); malia terlle que amosar lip service diante do tribunal correspondente, o certo é que o constructivismo e a pedagoxía resúltanme altamente sospeitosos e (ao meu ver) parcialmente responsábeis do desastre educativo da LOE-LOGSE que estes días andan para reformar. É por iso polo que non me resulta sorpresivo que me descubra concordando bastante cunha persoa nas miñas antípodas ideolóxicas: o ministro de educación José Ignacio Wert nunha entrevista que concede á prensa dominical. Destaco o seguinte fragmento:

-Como vai potenciar na escola aos alumnos sobresaíntes, coma propón?

Temos deixado de lado a cultura da avaliación. A excelencia apenas tiña recompensa simbólica. Non se trata tan só de non facer moitas diferenzas para que os nenos non incurran en prácticas de emulación negativa, senón de todo o contrario. Non pode ser que o chapón sexa considerado un friki.

-Non é doado mudar iso.

Probábelmente. Agora, o que non se pode tolerar é que o propio centro educativo sexa cómplice admitindo determinada teoría pedagóxica segundo a cal recompensar a excelencia crea sentimento de frustración ao que non chega a ela. Pois claro. Pero non recompensala crea unha tendencia cara a mediocridade. A excelencia non é para todos.

A beleza do gastado

Alguén comentou unha vez que a seda delgada non era satisfactoria coma material para envolver rolos de pergamiño porque rachaba con facilidade. Pola contra, o monxe Ton'a respondeu: "É tan só cando o envoltorio de seda esmirfou por enriba e por enbaixo e cando a madrepérola caeu do rolo cando podemos dicir que o pergamiño é fermoso". Esta opinión amosa o excelente gusto deste home. Habitualmente a xente di que unha colección de libros resulta fea se tódolos volumes non son do mesmo formato; mais tiven ocasión de impresionarme coas verbas do abade Kōyū, que dicía: "É típico dunha persoa carente de intelixencia o porfiar en ter coleccións completas de tódalas cousas. Os conxuntos incompletos son mellores."

En tódalas cousas, con indiferencia do que sexan, a uniformidade é indesexábel. Deixar algo incompleto faino interesante, e da a sensación de que aínda fica espazo para o crecemento. Unha vez alguén me dixo que "incluso cando constrúen o pazo imperial, sempre deixan un anaco por rematar". Nas escrituras dos filósofos antigos tanto do Budismo coma do Confucianismo hai tamén sempre moitos capítulos desaparecidos.

Yoshida Kenkō, Tsurezuregusa (Ocorrencias dun ocioso)

Libros do Mes

Fungi from Yuggoth, de H.P. Lovecraft

*Wind in the Pines, de Dennis Hirota (ed.)

*The Columbia Anthology of Traditional Chinese Literature, de Victor H. Mair (ed.)

*The Columbia History of Chinese Literature, de Victor H. Mair (ed.) [E]

Cores Nocturnas

Cando vou e veño do traballo, acompáñanme habitualmente os sons de Radio Clásica - Radio Nacional de España. Digo habitualmente, que non sempre, porque teñen a mala manía de inserir con demasiada frecuencia programas e tipos de música que aborrezo (zarzuela as mañás do luns, música de banda os martes, e esporádicos aturuxos da miña némese, o flamenco). Mais case todo o podo perdoar a cambio do espazo musical que me acompaña nos retornos: Los colores de la noche, de Sergio Pagán (intérprete, musicólogo e responsábel do departamento de música antiga de Radio Clásica).

É que este oasis melómano, que se autodescrebe coma "Espacio abierto a músicas variadas que nos eleven el ánimo y hagan de esa hora un buen momento para terminar el día", fai moito máis levadeiro os meus percorridos en coche (cousa que, coma o flamenco, me gorenta ben pouco. Xa comentáramos nesta mesma bitácora a sensación funeraria que me produce) e permíteme relaxarme cos acordes da música antiga, renacentista, barroca e clásica. De particular engado foi o programa do martes pasado, adicado a Hildegard von Bingen, Buxtehude, madrigais e Schubert. Un programa do que podedes disfrutar eiquí.

Se as súas horas non vos resultan propicias, non deixedes de escoitar os podcasts do programa naqueles intres que necesitedes pracer, descanso e a agradábel sensación de que os cartos públicos tamén se empregan, por veces, en cousas de valor e de interese. Opinión compartida, por certo, por Antonio Muñoz Molina nunha entrada da súa bitácora na que fala deste mesmo programa, entre outras cousas...

Fiat Lux

O maio pasado tiven ocasión de facer unha escapada cultural á Villa y Corte. Malia as miñas reticencias coa arte contemporánea, non me disgustou unha instalación no Reina Sofía da artista xaponesa Yayoi Kusama, e que consistía nunha sala a percorrer, semiescura, e iluminada por múltiples puntos de luz que ían cambiando de cor e que, reflexados en espellos e nun chan de auga, creaban a sensación dun espazo infinito. Eis unha das fotos que lle tirei...

Reseñas - Sunflower Splendor

Sunflower Splendor: Three thousand years of Chinese Poetry

Wu-chi Liu e Irving Yucheng Lo (editores)

1990, Indiana University Press

* * * * * (excelente)

Unha magnífica antoloxía coa que introducirse na poesía chinesa clásica.


O noso canon é, por forza, eurocéntrico. Nesta ocasión non o formulo como crítica, senón como recoñecemento obxectivo de feitos. É unha tendencia que, en contra das apariencias, seguramente seguirá indo a mais, xa que cada vez hai máis textos no mercado e menos tempo para lelos todos. Esta é unha das razóns polas que os lectores europeos agradecemos a existencia de grandes antoloxías que abarquen toda unha tradición literaria e lingüística; malia as innumerábeis limitacións e simplificacións, permítennos contar cunha brúxula de textos traducidos que fan de primeiro chanzo na escalinata ascensional cara outros e lonxanos mundos das artes e das letras.

Sunflower Splendor é unha lectura obrigada dentro destas antoloxías. Ao longo das súas máis de 500 páxinas, o lector en lingua anglosaxona pode familiarizarse cos 3000 anos de tradición ininterrompida da poesía chinesa. O corpus é por necesidade bastante amplo, incluíndo autores de tódalas épocas, e a colaboración conxunta de máis de 50 traductores. Unha labor titánica cuxa lectura nos deixará un esquema co que orientarnos e unha mostra suficiente de textos e estilos diversos a excitar o padal a anos luz daquelas escuálidas antoloxías de poesía da época T'ang que son do pouco que chega ás nosas mans nas librerías destes lares. Descubriremos a poesía antiquísima e paralelística do Libro das Odas, o exotismo chamánico da poesía sao, as baladas e versos cortesáns do periodo da desunión, o bucolismo de T'ao Ch'ien e Hsieh Ling-yün; por suposto, e en extenso, os 'novos poemas' da dinastía T'ang, o verso lírico (tzu) das casas de pracer e que florece na dinastía Song; as arias teatrais (chü) da dominación mongola e os requintados esforzos neoclásicos da escrita poética dos séculos posteriores. É un fresco extenso, rico e variado, onde resulta difícil non atopar cadeas e cadeas de magníficos poemas.

A antoloxía carece de defectos serios dignos de mención. Podería ser máis extensa, atendendo á cantidade de tempo que ocupa e a calidade de autores que produciu o Reino do Medio, mais supoño que os editores xa toparon con ímprobos problemas á hora de convencer á editorial para publicar 500 páxinas de poesía oriental. A participación de tantos traductores xera, tamén, estilos de traducción moi desiguais, e con diferente grado de éxito. Mais é algo inevitábel e doado de perdoar, a teor dos méritos probados da obra global.

Só me fica recomendarvos a obra encarecidamente se queredes ter unha visión algo sólida da poesía chinesa. Seguramente complementan esta obra, se vos metedes máis en labor, The Art of Chinese Poetry, de James J.Y. Liu (estudo teórico sobre as características de escrita chinesa, da língua, da súa poesía, xéneros e reflexións teóricas arredor desta) e a Columbia Anthology of Traditional Chinese Literature de Victor Mair (se queredes, xunto con poemas, ver unha perspectiva da prosa, da ficción e do teatro).

Libros do Mes

Sunflower Splendor, de Wu-chi Liu e Yucheng Lo (eds.)

The Pillow Book, de Sei Shonagon / McKinney (tr.) [R]

La cultura. Todo lo que hay que saber, de Dietrich Schwanitz [E]

Ártico 2.0 de Xavier Queipo

The Two Noble Kinsmen, de William Shakespeare

Gran Enciclopedia Sapiens Temática: Geografía, de Trama Equipo Editorial

*The Columbia Anthology of Traditional Chinese Literature, de Victor H. Mair (ed.)

*The Columbia History of Chinese Literature, de Victor H. Mair (ed.) [E]

Os Traballos e os Días

Últimamente, os dous únicos temas que conseguen arrincarme da preguiza blogueira son, como vedes, soños e libros...

Polo que toca aos primeiros, irá unha semana cando o meu subconsciente, moito máis creativo que a persona que fala e pensa polo día, teceu a seguinte historia: estou a ver un documental en branco e negro sobre Sigmund Freud. Voz en off: "O Dr. Freud foi o primeiro en descubrir o curso subterráneo do subconsciente, que é coma unha serpe ou un dragón agochado". En pantalla vese un dragón retorcido e sinuoso, de clara filiación Fritzlangeá (vid. Die Niebelungen) que da paso, en fundido en negro, a esceas da Primeira Guerra Mundial. A seguinte asociación leva ao plano máis ao leste, á Rusia bolchevique da revolución: a turba (entre a que me inclúo) asalta un castelo; dende as almeas, o físico norteamericano Sheldon Lee Glashow chámanos parvos, e di que os gringos estaban a piques de concedernos o segredo da eterna riqueza e felicidade antes de que atacaramos...

Pola parte da letra impresa, ando estes días a debullar entre outras cousas unha historia e unha antoloxía da literatura chinesa clásica: dous volumes máis grosos que o mantedor e que prometen terme ocupado por moitos dos meses do 2012 que paseniñamente nos vai chegando. De especial interese me resultou contrastar 3 traducións diferentes do mesmo poema: O Séptimo Mes (número 154 na orde do mestre Mao do Clásico das Odas, Shih Ching). É este un auténtico 'Os traballos e os días' chinés, no que se glosan, como na obra de Hesíodo, as diferentes labores de cada estación e cada mes do ano. A evocación ao primeiro poeta de Europa tamén me fixo cavilar en que 'Os traballos e os días' non é mal título para esta bitácora e diario semi-indiscreto que levo xa máis dun lustro compartindo convosco, xa sexa dende as torres de Camelot ou o pazo de Trasalba...

Pastel de Cenoura

Despois dun interregno de mais dun ano, xa que a producción de doces é perigosa para a liña de flotación de calquera, e co gallo do Nadal e dunha chocolatada inminente no traballo, eis un postre sinxelo e rico (o maior traballo dao mesturar as claras a punto de neve e pelar as noces do recheo. Que non todo vai a ser cenouras...).

Libro vs. Televexo

A medida que a televisión ten gañado terreo, os mestres queixanse sempre do mesmo: nos nenos, o nivel de tolerancia fronte á frustración vai diminuíndo, ata o punto de que xa non son quen de soportar a demora que comportan os procesos de formación do senso. É por isto que non son capaces de concebir a clase coma un proceso de aprendizaxe, senón coma un entretemento.

Victimas da ofuscación colectiva, os sucesivos ministros de educación reduciron progresivamente o valor da expresión escrita na escola e na avaliación dos alumnos, primando a expresión oral. Nunha época na que a comunicación oral gaña cada vez máis terreo, descoidan o carácter modélico da comunicación escrita. Deste xeito, foron reducindo o que constitúe a función máis específica da escola fronte á familia. Somentes seguen adquirindo o hábito da lectura e a escrita aqueles nenos en cuxos fogares estas actividades son algo obvio: os nenos das capas cultas da burguesía. Nestes fogares, os pais vixían e limitan o consumo da televisión dos seus fillos, tentando que sexan fundamentalmente os libros os que satisfagan a súa necesidade de fantasía. Os nenos só deberían ver a tele cando a lectura teña deixado de ser para eles unha actividade penosa e se teña convertido nun pracer.

Dietrich Schwanitz, La cultura. Todo lo que hay que saber, páxinas 641-2

Libros do Mes

The Art of Chinese Poetry, de James J.Y. Liu [E]

Hogfather, de Terry Pratchett

China’s Cosmopolitan Empire: The Tang Dynasty, de Mark Edward Lewis [E]

*The Pillow Book, de Sei Shonagon / McKinney (tr.) [R]

*La cultura. Todo lo que hay que saber, de Dietrich Schwanitz [E]

*The Columbia History of Chinese Literature, de Victor H. Mair (ed.) [E]

*Sunflower Splendor, de Wu-chi Liu e Yucheng Lo (eds.)

Cidade-Almofada

Onte e antonte o mantedor paseou os seus pasos pola Cidade Condal, co gallo dun congreso sobre literatura electrónica (Mapping e-lit: Reading and analysis of digital literature) no que tamén fixeron acto de presenza os galegos María Yañez e David Muiño.

A miña parrafada versou sobre Peter Greenaway e a súa adaptación filmica do Libro da Almofada (枕草子, Makura no Sōshi), un clásico da literatura medieval xaponesa a cargo de Sei Shōnagon e que descola polas súas extravagantes e inxeniosas listas.

Por hoxe déixovos cun fotograma e cun título: "Del Libro de Arena al Libro de la Almohada. Las propuestas de cine hipertextual de Peter Greenaway".

Oniromancia revisited

Desta volta, o telón de fondo é un Santiago irreal, no que non era quen de recoñecer os edificios, malia describirlle aos meus acompañantes un templete (barroco de placas) ao fondo; Sentamos uns intres nas laxes dunha praza descoñecida, diante dun longo e antergo edificio de pedras senlleiras e cuberto dun tapiz de verdísima hedra. Dentro do soño, teño a sensación de estar bébedo, sensación confirmada cando ao ollar para a miña esquerda e ver a Fernando Ónega e outros xornalistas, me poño a discutir con eles e con etílica elocuencia arredor das virtudes e defectos de Juan Ramón Jiménez: a segunda Antolojía ben, pero algo cursi e repetitiva; o conto do burro, insufríbel...

Libros do Mes

Handmade Culture: Raku Potters, Patrons and Tea Practitioners in Japan, de Morgan Pitelka

The Indiana Companion to Classical Chinese Literature vol. 2, de William H. Nienhauser (ed.)

An Introduction to Japanese Tea Ritual, de Jennifer L. Anderson [R]

The Early Chinese Empires: Qin and Han, de Mark Edward Lewis [E]

China between Empires: The Northern and Southern Dynasties, de Mark Edward Lewis [E]

El siglo de la decadencia. Los reinados de Felipe III y Felipe IV (tomo 13 da Historia de España, de Lozoya et al.)

*China’s Cosmopolitan Empire: The Tang Dynasty, de Mark Edward Lewis [E]

*Sunflower Splendor, de Wu-chi Liu e Yucheng Lo (eds.)

Libros do Mes (e Nota)

Ben, xa sei que vos teño de todo punto abandonad@s; este mes xuntouse o moito traballo de comezos de curso (este ano, Vilagarcía!) cunha certa atonía persoal pola escrita virtual, unha sorte de andazo que de cando en cando afecta aos que escribimos na blogosfera...

Tentarei compensarvos con varias entradas nos seguintes días; a primeira é a miña xa clásica 'Libros do Mes', que cumpre precisamente un ano, e grazas á cal podo conservar unha memoria virtual das cousas que vou lendo cada 30 (ou 31 días), ao tempo que deixo aberta a oportunidade de reseñas se algún lector as solicita.

Remato, antes de pendurar os volumes engulidos este mes, lembrándolle aos despistados o sentido dos caracteres que acompañan aos libros: asterisco (*) indica lectura en curso, sen rematar; [R] indica relectura; [E], a lectura en soporte electrónico. E tamén cunha recomendación acústica, máis do que libresca: a de que escoitedes a nova radio en galego que puxo en marcha o poeta Manuel Lopes Rodrígues e que tivemos estes días a atronar dende as xanelas de Trasalba: anfiteatroGZradio. Acudide!!

Inside Japanese Ceramics, de Richard L. Wilson

The Art and Architecture of Japan, de Paine e Soper [R]

O Zen na Arte da Cerimônia do Chá de Horst Hammitzsch [E]

The Indiana Companion to Classical Chinese Literature vol. 1, de William H. Nienhauser (ed.)

A Reader’s Guide to Japanese Literature, de J. Thomas Rimer [E]

*Sunflower Splendor, de Wu-chi Liu e Yucheng Lo (eds.)

*The Indiana Companion to Classical Chinese Literature vol. 2, de William H. Nienhauser (ed.)

Libros do Mes

Tales of Samurai Honor, de Ihara Saikaku

Shōmonki, de Judith R. Rabinovitch (ed.)

Arte del Cha, de J.L. Álvarez Taladriz (ed.)

*The Art and Architecture of Japan, de Paine e Soper [R]

*Sunflower Splendor, de Wu-chi Liu e Yucheng Lo (eds.)

*The Indiana Companion to Classical Chinese Literature vol. 1, de William H. Nienhauser (ed.)

Extracción das moas da cordura

Ao retorno do País do Sol Nacente acaban de extraerme non a pedra da tolemia, con resonancias do Bosco, senón as moas do xuízo, que me daban moito a lata. Considerádeo unha excusa axeitada para a preguiza en reanudar as emisións no Pazo de Trasalba, que no mes de setembro (exames mediante) han voltar ao rego, sempre que me fique xuízo suficiente -unha substancia da que sempre andiven escaso...

Libros do Mes

Manual de Teoría de la Literatura, de Fernando Cabo e María do Cebreiro

Behind the Japanese mask, de Jonathan Rice [E]

Tea in Japan: Essays in the History of Chanoyu, de Paul Varley e Kumakura Isao

Chinese Literature, Ancient and Classical, de André Lévy [E][R]

Poetas chinos de la dinastía Tang de C.G. Moral (tr.) [R]

*Sunflower Splendor, de Wu-chi Liu e Yucheng Lo (eds.)

*The Indiana Companion to Classical Chinese Literature vol. 1, de William H. Nienhauser (ed.)

Aviso para navegantes

Aprezados lectores: infórmovos de que o mes de xullo remata cedo no Pazo de Trasalba, xa que o mantedor e a súa dona dan comezo mañá a un periplo de case un mes polo País do Sol Nacente. Polo tanto, non contedes con novas entradas na bitároca ata despois do retorno (arredor do 25 de agosto), cando as ondas virtuais desta praia volten a ser porto e acubillo para cibernautas e outros navegantes.

Un saúdo

FraVernero

Poesía Arcaica

No ronsel das varias lecturas do verán e dos actos de presentación de Antítese Nativa (recentemente en Pontevedra; conto con pendurarvos o video eiquí) andivéronme ás voltas no maxín as sempiternas preguntas arredor da esencia do ser poético. Indubidábelmente, non hai respostas sinxelas, de consenso e universais á pregunta de 'que é a poesía', anque para tratarse dun terreo tan espiñento, eu dende logo teño un concepto bastante claro do que é a poesía para min: unha das diferentes artes que ten como materia e punto de partida a linguaxe (oral e escrita) e que sempre inclúe en alto grado un elemento estético e formalista por oposición aos máis habituais aspectos pragmáticos e comunicativos das línguas, e que pode ocupar un papel maior ou menor, dependendo de tradicións, países, grupos e escritores individuais.

Enfocando o tema dende unha perspectiva máis oblicua, vinme recentemente sorprendido polas grandes semellanzas entre dúas mostras de 'poesía arcaica' que estiven a ler: a poesía galego-portuguesa e os versos do Shih-Ching, unha antoloxía chinesa escrita entre o 1100 e o 500 antes da nosa era. Por suposto, as diferenzas son inmensas (en temática, formas e recursos métricos, importancia da autoría individual, funcións sociais da poesía...), mais chama a atención o intenso emprego nos dous casos do paralelismo entre versos como recurso principal, xunto coa presenza ubicua de imaxinería natural (a natureza como metáfora, símil ou -personificada-, personaxe co que dialoga a voz poética) e da temática amorosa, con frecuente enunciador feminino.

Son rasgos que podemos topar en moitos outros exemplos de poesía antiquísima: no Exeter Book e na lírica anglosaxona, na poesía bíblica, nas odas e epopeias gregas, nos papiros exipcios... E non só teñen o seu engado, senón que apuntan a unha época de transición entre a oralidade e a escrita, na que os primeiros elementos do poético nacen (quizaves) como estratexias mnemotécnicas para que os rapsodas arrinquen das súas cabezas toda unha presada de cantos. En definitiva, os Pazos da Memoria da retórica antiga e renacentista

Non prende a isca

Por mor das recentes celebracións epitalámicas, xa conto nas miñas mans, como agasallo, o meu primeiro e-reader: nada menos que o Kindle 3 de Amazon. Como xa tiven ocasión de probalo, anque sexa superficialmente, podo voltar ao rego de entradas anteriores arredor dos libros electrónicos, cunha pequena listaxe empírica de virtudes e defectos do aparello:

No lado positivo, temos o escaso peso da máquina (máis lixeiro que un libro paperback), unha capacidade de almacenamento digna, unha batería duradeira e o emprego dunha tinta electrónica que non cansa para nada á vista.

No lado negativo, nembargantes, temos que o tamaño da pantalla paréceme pequeno (o que trae problemas cos tamaños de letra anque dispoñas o texto en horizontal); a imaxe é en branco e negro (tes que renunciar a comics e a libros de arte); a 'interacción' co aparello é algo ríxida e non táctil (unha ventaxa que ten, pola contra, o i-pad); se non estás lendo un libro do formato 'amazon' (azw), as posibilidades de ampliar a letra, consultar palabras ou de ir a páxinas concretas do libro desaparecen (iso no caso de que poidas abrir o formato, claro está). No caso de documentos en pdf onde unha páxina é o escaneo de dúas dun libro físico, o e-book torna totalmente ilexíbel, dado o tamaño minúsculo dos caracteres: hai un sistema de zoom parcial, mais é tremendamente latoso e fai a lectura nada práctica.

O balance acaba inclinándose do lado negativo, é unha impresión que comparte o compañeiro e blogueiro Manuel Lopes, que estes días andivo probando os papyres da biblioteca Ánxel Casal. Pode que o e-reader sexa o futuro, mais polo momento é un presente pouco satisfactorio. Moito máis no meu caso, en que emprego a maquiniña para ler libros descargados de balde en internet e que soen estar en formatos pdf. Ou sexa que lle poño un 4 ao producto, e que se vaian aplicando para setembro: o kindle (verbo inglés que significa 'prender lume', 'quencer') déixame frío e apagado polo momento, anque penso sacarlle bo uso naqueles libros que mo permitan (conversións mediante de formatos varios). It just doesn't kindle me.

Libros do Mes

The Book of Songs, de Confucio (ed.) e Waley (tr.)

Chado: the Japanese way of tea, de Sen Shoshitsu

Chinese Literature, Ancient and Classical, de André Lévy [E]

Papaventos, de Xavier Queipo

TAZ, de Hakim Bey [R]

*Manual de Teoría de la Literatura, de Fernando Cabo e María do Cebreiro

*Sunflower Splendor, de Wu-chi Liu e Yucheng Lo (eds.)

*The Indiana Companion to Classical Chinese Literature vol. 1, de William H. Nienhauser (ed.)

*Lírica profana galego-portuguesa de VV.AA., tomo 1

Borgiana - dobre B

O soño duns días atrás: Jorge Luis Borges estaba a dar unha entrevista na praza da Quintana. De súpeto, ergue a tapa prateada dunha bandexa, enriba da mesa en que está apoiado, e deixa ao descuberto un botelo con patacas, poñéndose a manxalo ipso facto.

De Deusas e (re)Presentacións

Malia a voráxine dos exames, dou sacado de cando en cando algúns intres para outras actividades algo máis satisfactorias. Entre elas, participar na presentación (o venres pasado) da editorial Axóuxere e dos seus dous primeiros libros: Chamamento (de autoría anónima, anque asociado á revista Tiqqun e ao Comité Invisíbel) e TAZ, de Hakim Bey (este último verquido ao galego por un servidor e Pablo Varela Pet), que vos recomendo encarecidamente.

Noutra orde de cousas, tamén tiven tempo de cazar versos fuxitivos de José Ángel Valente, o rapsoda de Augasquentes; comparto convosco este poema ao que lle teño especial cariño por varios motivos: porque eu tamén percorrín as ruinas dos templos de Paestum, porque eu tamén amo a mitoloxía, e porque (con menos arte) teño escrito un texto moi semellante a este.

Hera

Paestum.

Mil novecientos
setenta y tres
En Paestum puse
la planta oscura
de la profanación
en el umbral secreto de la diosa
y vomité palabras líquidas y negras
en cuanta sombra allí pudiera
guardar la huella de sus pliegues de oro.

De antiguo opté por la lechuza,
no por tus ojos de ternera.
Conserva tú nupcial el lecho
de la persecución y la venganza.

Sobreviven Tiresias,
Semele e Ío.
Tú no, vindicativa.

Ofrecí bilis negra
en el umbral del templo.
Gusté del agrio
sabor de la blasfemia.
Paestum.
También mueren los dioses, venerable.

Panem et Circenses

Pensaba falarvos un chisco de lecturas e reflexións recentes. De Joán Arias, por exemplo, que escribiu unha encantadora cantiga de amigo da que chama a atención a 'chulería' da senhor (en quant' el diz non lhi gradesqu' eu ren, / ca mi sei eu que mi paresco ben); ou dos paralelismos da nosa lírica medieval coa antiquísima poesía chinesa do 'Libro das Odas', Shih Ching (詩經). Nembargantes, os requiebros de Javier Rodríguez 'Panero' arrincáronme do meu soño dogmático o tempo suficiente para que vos recomende o seu artigo de opinión sobre o movemento do 15-M, alén de engadir dúas ou tres notas da miña propia colleita.

Compara Javier, con altas doses de ironía, as sentadas cidadáns co maio do 68. Permítome engadirlle outro simil, como é o do proletariado romano. É que lonxe das grandilocuencias posteriores da terminoloxía, o proletarius da vella capital é o mellor instrumento para reflexar (diremos, coma Joyce: o cristal crebado que lle roubamos á criada) á nosa xuventude revoltada: unha masa conformista de botellón e playstation que soñaba en vivir dos pais mentras non poida vivir dos fillos e gozar paseniñamente dos praceres da sociedade de consumo ata que a Crise veu a petarlles á porta da casa, aducindo suspensión de pagos e próxima supresión do Auxilio Social dos diferentes pais (os biolóxicos e papá Estado).

Un quixera crer o contrario, evidentemente: que o movemento 15-M é o comezo dunha nova era de mobilización crítica, de cuestionamento da realidade, de esforzo e de avance social, mais seguramente os anos me vaian tornando un chisco escéptico e difícil de entusiasmar, agás cos praceres privados e controlábeis. Todo é cuestión, tamén de perspectiva (ou de paralaxe, que diría Zizek). A situación actual píllame dende o mandarinaxe mol, nunha situación na que non me considero dos máis desfavorecidos no marco do realmente existente, e na que fico un chisco canso de loitar as batallas dos outros; de voltaren as agullas do reloxo un ano atrás, no pasado recente en que FraVernero era un parado sobrecualificado de humanidades con moitas papeletas para escapar correndo cara a emigración anglófona, o 15-M podería terme topado nas tendas de campaña. Tal como están as cousas, seguirei contemplando, entre divertido e sardónico, como se desenvolven os sucesos dende as marmóreas e outas gradas do anfiteatro. Se o que nos ocupa amosa ser algo máis que unha bufonada carnavalesca de curta duración e calla nun movemento sólido de loita e de transformación, habémonos ver, compañeiros de viaxe, no camiño. E falaremos dos Espartacos de Kubrick e do presente.

Libros do Mes

Rikyu and the Beginnings of the Japanese Tea Ceremony, de Herbert Plutschow

Laberinto de Fortuna, de Juan de Mena [R]

Poesía última de amor e enfermidade, de Lois Pereiro [R]

Japanese Court Poetry, de Brower e Miner

*The Book of Songs, de Confucio (ed.) e Waley (tr.)

*Lírica profana galego-portuguesa de VV.AA., tomo 1

Camel Pleasures

Faime moita gracia o emprego abundante do camelo na xerga paterna e familiar. Serve tanto de insulto moderado, como expresión de vida epicúrea ('goza coma un camelo'. A verdade é que non sei de onde saca o pracer de imitar aos ungulados artiodácticlos) ou como descripción dunha inxestión copiosa de auga ('bebes coma un camelo'. Isto xa ten unha base empírica máis evidente, xa que as criaturiñas son quen de engulir ata 120 litros dunha sentada).

Homenaxe a Lois Pereiro

Día das Letras Galegas en Madrid. Nun vagón de metro, sobre un telón de fondo de estacións e graffiti, releo a Poesía última de amor e enfermidade mentres uns kinkis, apoiados na miña mesma barra, lian porros e maldín dos gardas de seguridade...

Libros do Mes

The Pillow Book, de Sei Shonagon / McKinney (tr.)

Vida de Santo Domingo de Silos, de Gonzalo de Berceo

Un reino universal: Felipe II y el apogeo del imperio (tomo 12 da Historia de España, de Lozoya et al.)

All Is True, de William Shakespeare

*Japanese Court Poetry, de Brower e Miner

Sei Shōnagon - Cousas Elegantes e Refinadas

Un sobremanto de rapaza de branco sobre branco e sobre gris-violeta pálido. Os ovos da ánade picopinto. Xelo curto con sirope doce servido nun bol metálico novo e brillante. Un rosario de cristal. Flores de wisteria. Neve sobre flores de ameixeira. Un pequeno e adorábel neno comendo amorodos.

Libros do Mes

Japón, de Rossella Menegazzo [R]

Gloriana, de Michael Moorcock [R]

An Introduction to Japanese Tea Ritual, de Jennifer L. Anderson

Arte del siglo XX, de Ruhrberg, Schneckenburger, Fricke & Honnef (tomo 2)

Exploring Kyoto, de Judith Clancy

*The Pillow Book, de Sei Shonagon / McKinney (tr.)

Byzantium Endures

A historia do Imperio Romano de Oriente, alcumado nos nosos lares coma 'Bizantino', sempre exerceu un profundo fascinio sobre a miña psique. Resultaríame imposíbel precisar as causas concretas do engado, anque especulando un chisco, seguramente influiron a historia da arte (a cúpula marabillosa de Santa Sofía; os iconos, arte relixiosa por excelencia; os mosaicos de Ravenna, coa corte de Xustiniano), as cruzadas e un certo toque de exotismo oriental, batallas gloriosas e ruinas maxestuosas. O caso é que os meus primeiros anos universitarios víronse acompañados de varias lecturas bizantinas, como as da 'Historia do Estado Bizantino', de Ostrogorski (que merquei daquela) e as das aulas e textos dunha materia sobre 'Islam Medieval e Bizancio'. Outras ficaron pendentes, coma unha historia do Imperio de Trebisonda, ou as memorias de Anna Commeno, e outras consolidáronse nos últimos anos (o Digenis Akritas e outros textos épicos).

Tamén cavilaba daquela na posíbel escrita dunha obra de teatro co emperador Andrónico I de protagonista. O título sería AIMA (‘sangue’, en grego, amais de ser un acrónimo cos nomes dos emperadores da dinastía Commena: Alexis, Iohannis, Manuel e Andronikos). Canto ao tal Andrónico, é unha personaxe realmente tráxica: nun periodo de decadencia inexorábel do Imperio e de sustitución do vello poder central por un nacente feudalismo, tenta rescatar as bases económicas do estado (os campesiños-soldados libres de Asia Menor) e esmagar sen piedade á aristocracia latifundista e parásita e aos odiados estranxeiros latinos. Un auténtico Lenin do século XII, que se diría. Mais o emperador foi incapaz de poñerlle freo ao reloxo da historia, e as súas reformas e persecucións da nobreza acabaron acelerando a caída do estado, alén de provocar a súa propia, linchado polas masas da capital.

Daqueles tempos fica tan só na escrita un textiño co título emprestado de ‘Bizancio Perdura’, publicado na revista A Caramuxa e ao que malia os seus defectos non deixa un de terlle ese cariño cego que os pais amosan cara os fillos. Noutra entrada bizantinesca é posíbel que volo amose, anque seguramente sairíades gañando cuns versos do Sailing to Byzantium, de Yeats...

天の原

Mentres saio de traballar con lúgubres pensamentos no maxín arredor da catástrofe natural que castigou ao Xapón, vexo que o ceo nocturno imita un lenzo de Rothko, en franxas alternantes de azul intenso e azul máis pálido. A chaira do ceo, ama no hara, que hoxe fundiu coas planicies do mar, aounahara, nun terríbel maremoto, émulo do de Lisboa (1775) e que tamén nos fai meditar tristemente sobre a teodicea e a insignificancia do home fronte ás forzas desatadas da natureza: pingas de orballo tan só.

Constructivismo Polonés (e algo máis)

Varias lecturas recentes volveron a poñerme en contacto coa miña vangarda favorita: o constructivismo. Mais non co seu espazo máis definitorio (a Rusia Soviética), senón na cercana Polonia. É que o Círculo de Belas Artes presentou unha exposición recentemente con fondos do célebre museo museo Sztuki de Lodz. O tal museo foi, no seu tempo, unha magna obra común patrocinada polos constructivistas polacos (nomes coma Wladislaw Stzeminski, Henryk Berlevi ou Katarzyna Kobro) e por figuras europeas de primeira orde. Un modelo, vamos, de anti-Cidade da Cultura, e de todo o que esta podería ser e non é.

Outra inauguración que merece cita e aviso é a da bitácora do compañeiro e poeta Ramón Blanco. Dende comezos desta semana é posíbel disfrutar dunha outra banda dende a que os días idos, as imaxes a as reflexións desta autor enriquecen o noso periplo polas ondas virtuais...

Libros do Mes

Heike Monogatari, de López de la Llave e Tabi Moratalla (tr.) 

The Japanese Tea Ceremony, Cha-No-Yu, de A.L. Sadler

*Japanese Poetic Diaries, de Earl Miner (tr.) (del lin só o Tosa Nikki, de Ki no Tsurayuki)

*Gloriana, de Michael Moorcock [R]

* Japón, de Rossella Menegazzo [R]

Moorcockiana

Malia os gustos en xeral bastante clasicistas de FraVernero, o certo é que tampouco son inmune aos engados da literatura xenérica, especialmente nos terreos da Fantasía e (algo menos) da Ciencia Ficción. Unha das miñas vacas sagradas é o escritor inglés Michael Moorcock, do que hoxe imos a parolar un chisco.

A Moorcock descubrino de xeito indirecto alá polo ano 1996 ou 97, a través dun amigo e da miña primeira partida a un xogo de rol. O tal xogo era 'Stormbringer', e estaba ambientado nun curioso mundo de espada e bruxería onde a figura sobranceira era Elric de Melniboné, antigo emperador, albino enfermizo, feiticeiro de maxia negra, pesimista e dependente dunha espada vampírica, que leva á traxedia e á destrucción de todo o que ama (muller, país e mundo incluídos). Da man do mesmo amigo puiden facerme coa primeira novela que glosaba as fazañas de Elric ('La fortaleza de la Perla', publicada pola editora Martínez-Roca), e que sería o primeiro chanzo cara a adquisición e lectura de tódolos demais volumes desta peculiar e seductora saga fantástica.

Polo camiño, funme familiarizando tamén con outras sagas do autor, cos seus contidos e 'ralladas' filosóficas, e coas características e contextos deste. Por oposición á fantasía máis clásica que coñecía (Tolkien e similares), Moorcock pertencía á chamada 'Nova Onda' (New Wave) que protagonizou un xiro copernicano na fantasía dos anos 60: mesturábanse elementos de ciencia ficción coa espada e bruxería, e o ton das historias voltábase máis psicodélico, rockeiro e contracultural...

Conceptos dos que o xénero é debedor de Moorcock son os do Multiverso, o Campión Eterno ou a dualidade de Lei e Caos. O Multiverso representaría o espazo cosmolóxico dos infinitos universos existentes, e das súas relacións, que nas novelas de Moorcock son posíbeis (viaxes a outros mundos). Cada un dos mundos do Multiverso constaría dunha serie de elementos que se repiten en tódolos demais, anque con variacións: elementos como a loita entre dúas forzas cosmogónicas e teolóxicas, baixo os os nomes de Lei e Caos. O Caos (simbolizado con oito frechas que saen dun punto central) implica as múltiples posibilidades á marxe de toda regra, a maxia; tende a ser fermoso, mais tamén inestábel; a Lei (simbolizada por unha única punta de frecha, triangular) é a orde e a estructura, tamén as levadas ao exceso. O ideal para os humanos maniféstase nun equilibrio: a Balanza Cósmica.

Do mesmo xeito que en tódolos mundos existe este conflicto, en todos eles existe o espazo de Tanelorn e a figura do Campión Eterno. Tanelorn é un remanso de paz, unha cidade idílica que existe en tódolos planos do Multiverso e que fica á marxe do conficto Lei-Caos, e que ofrece refuxio a todos aqueles que están fartos dos dous bandos. Polo que toca ao Campión, este é un heroe que ten a obriga (moitas veces, contra a súa vontade) de loitar polo equilibrio e a balanza. Nos diferentes universos, o Campión maniféstase con moi diversas facetas. Cada Campión protagoniza unha saga de Moorcock (e dalle a ocasión, poñéndonos un pouco cínicos, de recrear a mesma historia con variacións). Quizaves o máis famoso (e o literariamente máis logrado) é o Elric que mencionamos. Outros de interese son Erekosë, Dorian Hawkmoon, o Príncipe Corum, Urich von Beck, etc...

Alén destas series, Moorcock tamén ten feito novelas algo máis convencionais, coma Mother London, ou a tetraloxía do Coronel Pyat. Da súa producción restante agrádame moito Gloriana, un pastiche de forte hálito Spenceriano (The Faerie Queene) e Gormenghastián (é unha homenaxe ao escritor temperán de fantasía Mervyn Peake) que ten lugar nunha realidade alternativa á nosa en que un equivalente da Inglaterra Isabelina conseguiu dominar o globo terrestre, e que estes días estou relendo. Nun futuro próximo agardo ter tempo tamén para atacar algunhas das súas sagas máis heterodoxas, como a de Jerry Cornelius, a de Count Brass ou a da Fin dos Tempos.

Tampouco descarto algún traballo sobre el a longo prazo. Goréntame especialmente, neste londinense de pro o seu amor pola cidade do Támesis, e as recreacións que fai dela (xa sexa en mundos de fantasía, ou no real). Os seus imaxinarios de London de certo que serían un excelente terreo de estudo...

Libros do Mes

World Within Walls: Japanese Literature of the Pre-Modern Era, 1600-1867, de Donald Keene

Concierto Barroco, de Alejo Carpentier

Cara Times Square, de Camilo Gonsar

Kokinshu, de Laurel Rasplica Rodd (tr.)

Poems of the 5 Mountains de Marian Ury (tr.)

*Heike Monogatari, de López de la Llave e Tabi Moratalla (tr.)

*A Practical English Grammar, de A.J. Thomson e A.V. Martinet

Oneiros

Último soño da noite, antes de espertar: unha versión libre de Hamlet, adaptada e dirixida polo meu inconsciente. Eu fago de Príncipe de Dinamarca, e Ramón Blanco de Horacio. Nesta montaxe, Horacio é condeado a morte. Mentres preparan a execución e acordonan a nosa sección do Castelo, Margaret Thatcher produce un discurso hipócrita e lacrimoso de loubanza a deus, patria e rei (neste claso, pra el-rei Claudio), da xustiza da pena de morte e dos gorros que lle debemos á Súa Maxestade. Detrás dela, entre unha pequena morea de xente, Stan Laurel e Oliver Hardy parodian cómicamente as súas verbas, e elaboran un gag pavero no que xogan con chapeus.

Qué pensaría Shakespeare?

Reseñas - Concierto Barroco

Concierto Barroco

Alejo Carpentier

1998, Alianza Editorial

* * * * (bo)

Carpentier a medio gas, pero segue sendo Carpentier, e deleitando ao personal.

Concierto Barroco é unha pequenísima novela de Alejo Carpentier, na liña doutras obras pequenas súas (El reino de este mundo; El arpa y la sombra) e orixinariamente publicada no ano 1974. O seu argumento xira arredor da composición por parte do maestro italiano Antonio Vivaldi da ópera barroca Motezuma, na que se narran as desventuras do emperador azteca. Na ficción narrativa de Carpentier, un protagonista innominado que se fixo rico coa explotación da prata na Nova España virreinal visita (na compaña dun criado negro) a Venecia de comezos do século XVIII, atopándose e facendo amizade cos compositores Vivaldi, Häendel e Domenico Scarlatti no medio das festas do carnaval venecián. O disfraz do indiano e certas conversas inspirarán ao Prete Rosso na súa labor compositiva.

Eis a historia en liñas xerais. Por suposto, contén elementos de sobra para facer unha magnífica obra, e toca case tódalas obsesións carpenteriás, sobre as que por veces meditan en voz alta os personaxes: o Barroco como estilo xenuinamente americano, o real marabilloso, os feitos históricos como interpretación e manipulación (sobretodo mediante a arte), a música (tanto a gran tradición europea como as aportacións afroamericanas), a hibridación e mestura, etc...

Nembargantes, non fico de todo satisfeito con esta volta do autor, e quizaves isto se deba a unha percibida vulneración innecesaria do realismo ficcional. Quero dicir con isto que Carpentier, nesta novela, salta alegremente con calquera mostra de realismo e de unidade temporal: os concertistas barrocos asisten nun pic-nic á tumba de Stravinski e máis adiante ao enterro venecián de Wagner; o criado afroamericano remata por ficar na cidade dos canais para asistir en directo a un concerto de Louis Armstrong... O problema non está tanto na ruptura da convención mimética, senón no gratuito e innecesario desas rupturas, que poderían estar mellor artelladas de xeito que desen impresión de necesidade, e non de xogo.

O dito non quita que, de todas maneiras, Concerto Barroco sexa unha deleitábel peza carpenteriá para pasar a tarde, anque estexa moi lonxe das cotas acadadas por El recurso del método, Los pasos perdidos ou El Siglo de las Luces. Na obra abundan momentos excelentes (coma o improvisado concerto nocturno dos compositores, onde o criado afroamericano impón o ritmo e o son, nunha carnavalesca inversión dos topicos e das hexemonías culturais) e un uso intelixente e deleitábel da linguaxe, con guiños ao Barroco e as súas formas e tropos de escrita. Só un lixeiro amargor fica no pouso da copa de prata ao pensar os mellores resultados que a probada pluma do cubano podería acadar con esta materia de terse molestado un pouquiño máis...

Curso breve de poesía xaponesa

Como xa vos decataríades, este tema voltouse o meu peculiar hobbyhorse dos últimos doce meses. Non me resisto a colar unhas cantas notas que quizaves poidan ser de interese para vós...

Introducción: Poesía Xaponesa. Características Xerais

Malia que consideremos a poesía coma un universal literario, o certo é que as súas características varían moito dependendo das áreas culturais e das características intrínsecas das línguas en que se produce o xénero poético. Eses dous factores, pois (o esóxeno, relacionado coas tradicións e prácticas que un país absorve do seu contorno; e o endóxeno, relacionado coas propiedades das línguas concretas) son o noso punto de partida.

Xapón pertenceu tradicionalmente ao que se chama zona sinocéntrica, ou estremo oriente. Nesta zona, China constituíu de sempre o grande estado e o modelo ideal; un espello no que as demais nacións do contorno quixeron verse reflexados, e do que colleron moitísimos elementos: artísticos, relixiosos, político-administrativos, económicos, técnicos, lingüísticos, etc... Ata non fai tanto, o chinés clásico era o equivalente do noso latín en países coma Vietnam, as dúas Coreas, Mongolia, etc...

Cando a literatura xaponesa se pon a andar, a comezos do século VIII da era común, as élites nacionais xa estaban máis que acostumadas a ler (e incluso a escribir) textos literarios na língua do Imperio Medio. Os seus moldes, polo tanto, tiveron por forza que dirixir os primeiros esforzos creativos dos nipóns, fixando unha serie de formas literarias, de temáticas, de recursos, de contidos e de xustificacións teóricas e filosóficas da arte.

Polo que toca aos elementos do xaponés, esta língua presenta unha serie de peculiaridades que afectarán á súa producción poética. Para comezar, é unha língua polisilábica (ao contrario que o chinés, monosilábica), o que obrigará a topar solucións complexas para a súa escrita nun sistema de escritura que toman emprestado e onde cada caracter representa unha palabra plena. 5 ou 7 caracteres nun poema chinés representan unha frase enteira. Na adaptación fonética destes ao xaponés, cada caracter representará unha sílaba, e unha liña de 5 ou 7 caracteres, unha única palabra.

A frecuencia de terminacións vogálicas (con 5 vogais) e a ausencia de grupos consonánticos fai que a rima resulte demasiado sinxela en xaponés, o que a descarta rápidamente como elemento de demarcación poética (como acontece nas línguas romances, onde é un dos mecanismos principais). Do mesmo xeito, o xaponés é unha língua sen apenas peso acentual, o que obriga a descartar un modelo poético baseado nas sílabas acentuadas (coma no ruso ou no inglés). Por último, tampouco presenta (alomenos, o xaponés antigo) unha alternacia de sílabas longas e breves que puidese definir os metros poéticos (como sucedía no latín e no grego).

É por todo iso que a marca de poeticidade dun texto xaponés virá dada pola 'extensión do verso': os poemas caracterizaránse por alternar liñas de 5 ou de 7 sílabas respectivamente. A orixe desta escolla seguramente tome prestadas formas de versos chineses, anque coas consecuencias diferenciais que xa mencionamos: 5 sílabas (caracteres kanji) dun poema chinés representan unha frase completa (cfs., este verso de Bai Juyi: Hong ní xiǎo huǒ lú > arde un pequeno forno de arxila vermella), mentres que 5 sílabas (caracteres kana) dun poemás xaponés representan unha palabra (ho-to-to-gi-su > reiseñor).

Os primeiros poemas en xaponés son, como dicimos, do século VIII, e do periodo Nara: ao longo deste século os xaponeses procuran absorver e imitar a cultura chinesa, e aparecen os primeiros textos escritos, case todos en chinés, anque con versos intercalados nun emprego proto-silábico e fonético dos caracteres chineses. Os poemas aparecen en 'gacetillas' provinciais (as fudoki), textos relixiosos e inscripcións, crónicas históricas (coma o Kojiki ou o Nihon Shoki), etc...

Os primeiros versos aínda presentan unhas formas vacilantes, toscas e tentativas: xa amosan a alternancia de 5 e 7 sílabas, anque presenten con frecuencia irregularidades; presumíbelmente, moitos son extraídos de tradicións orais e de cancións populares.

Libros do Mes (e dúas notas)

Chego a esta noite de San Silvestre, última do ano, nas gadoupas dunha gripe inplacábel que me atormenta con febres e suores fríos. Quizaves é un xeito de compensación metafísica para enturbiar o ano 2010, annus horribilis para moitos, anque bastante bo para min...

Entre os obxectivos para o 2012 bótolle o ollo a dúas recentes traduccións da literatura clásica chinesa ao español: o 'Soño do Pavillón Vermello', de Cao Xueqin (en Galaxia Gutemberg/ Círculo de Lectores) e o 'Jin Ping Mei', de Lanling Xiaoxiao Sheng (en Atalanta, por Alicia Relinque Eleta. No 2010 saiu o primeiro volume, e o seguinte sairá nun futuro próximo. Hai outra traducción, na editorial Destino, mais non dende a obra orixinal).

Polo que toca ás lecturas consumadas deste mes, son as seguintes:

Sonetos Completos, de Luis de Góngora

La decadencia de Occidente, tomo 1, de Oswald Spengler

The Greatest Show on Earth, de Richard Dawkins

Japón, de Rossella Menegazzo

*Kokinshu, de Laurel Rasplica Rodd (tr.)


Feliz 2011!!

Teletenda Socialista

Spengler e a Arte

Toda arte é unha linguaxe expresiva. Nos seus rudimentos máis primitivos, que arrincan do mundo animal mesmo, é a arte a linguaxe dun ser capaz de movementos; mais unha linguaxe que só se dirixe a quen fala. Non se pensa en testemuñas, e nembargantes, se non as houbera, o instinto expresivo enmudecería por si mesmo. En estadios moi posteriores acontece aínda a miúdo que non hai por unha parte artistas e pola outra espectadores, senón só unha multitude de creadores artísticos. Todos cantan, fan mímica, bailan; e o "coro" coma conxunto de tódolos presentes non desapareceu nunca por completo da historia da arte. Só a arte superior é xa decididamente unha "arte perante testemuñas"; por riba de todo -como xa observara Nietzsche- perante a testemuña suprema: Deus.

Un soneto gongorino

DE UNA DAMA QUE, QUITÁNDOSE UNA SORTIJA, SE PICÓ CON UN ALFILER

Prisión del nácar era articulado
de mi firmeza un émulo luciente,
un dïamante, ingeniosamente
en oro también el aprisionado.

Clori, pues, que su dedo apremïado
de metal aun precioso no consiente,
gallarda un día, sobre impaciente,
le redimió del vínculo dorado.

Mas ay, que insidïoso latón breve
en los cristales de su bella mano
sacrílego divina sangre bebe:

púrpura ilustró menos indïano
marfíl; invïdiosa, sobre nieve
claveles desojó la Aurora en vano.

Libros do Mes

300, de Frank Miller e Lynn Varley [K]

Metamorphoses of Science Fiction, de Darko Suvin

A Esmorga, de Eduardo Blanco Amor [R]

Dos mundos frente a frente: la conquista de América (tomo 11 da Historia de España, de Lozoya et al.)

*How to Teach English, de Jeremy Harmer

*Sonetos Completos, de Luis de Góngora

*Kokinshu, de Laurel Rasplica Rodd (tr.)

Dous paxaros

Ando estes días con lecturas esporádicas do Kokinshu, auténtico canon do clasicismo polo que toca á poesía xaponesa antiga (waka), anque como son un lector moi lento de poesía, adianto moi paseniñamente...

Malia topar algúns antecedentes no Man'yōshū, o certo é que non será ata a aparición desta 'Selección de poemas xaponeses antigos e modernos' cando se convirta en regular o emprego de palabras ou frases que directamente evocan as estacións: os kigo (季語), máis coñecidos para nós a través dos haikus de Matsuo Bashō e de Masaoka Shiki. Alomenos dous deses kigo fan referencencia a dous paxaros, transmutados en heraldos das súas respectivas estacións: o uguisu (鶯) e o hototogisu (杜鵑).

O uguisu (Cettia diphone) é un paxariño minúsculo, máis doado de escoitar que de ver, e que comeza o seu canto nos inicios da primavera, coa que vai asociado. Entre os seus alcumes están o de 'paxaro da primavera', 'paxaro contempla-flores' e 'paxaro de poemas' (pola frecuencia con que aparece neles). O seu son, transcrito en xaponés coma 'Hō-hoke-kyo', conecta con outro alcume: o de 'paxaro lector de sutras' (Hō-hoke-kyo é unha frase presente na Sutra do Loto).

O hototogisu é criatura da familia dos cucos (Cuculus poliocephalus), e fai do verán nipón a súa época de concerto e de exhibición. Os traductores soen chamalo o 'rousinol xaponés'. Podédelo escoitar eiquí.

Recortes

En vista de que ás medidas que aprobou o goberno para o ano en curso no que toca a recortar soldos funcionariais (media do 5% aprobada en maio -e maior para os funcionarios máis calificados, do grupo A- e ata un 46% da paga extraordinaria de decembro) váiselle engadir un novo 7,8% (recorte, por certo, do que os medios e os sindicatos non están a falar en absoluto) e os recentes orneos do vicepresidente Chaves arredor da produtividade, creo que vou a comezar aplicando a translatio correspondente, recortando en entradas blogueiras e en actividade laboral. Tamén me aplicarei a fondo cos gastos correntes, e anque só sexa por amolar e arruinar a recaudación de impostos, penso esforzarme cunha folga de consumo brutal da que só salvo a gasolina do coche, algúns libros e o mínimo para seguir respirando. E iso porque non me deixan levar adiante os recortes onde querería, a saber, nos pescozos dos ministros e dos banqueiros. Eses deberan ser drásticos e moi sangrantes, que o espectáculo do axustizamento público compensa tódalas fames imaxinábeis. Guillotina no Obradoiro xa!!

Reseñas - Metamorphoses of Science Fiction

Metamorphoses of Science Fiction

Darko Suvin

1979, Yale University Press

* * * * (bo)

Unha orixinal (e marxistizante) reflexión e formulación teórica arredor da Ciencia Ficción, e unha sintética perspectiva histórica do xénero.

Ao libro de Darko Suvin cheguei indirectamente, a partir da súa citación noutro exemplar máis directamente relacionado coas miñas pescudas académicas. No tal volume mencionábase que Suvin formulara unha teoría propia, formalizante e marxista, do xénero da Ciencia Ficción. En vista de tales credenciais, e de que Metamorphoses of Science Fiction estaba presente no fondo de filoloxía da USC, decidín probar sorte, e pódese dicir que se cumpriron de cheo as espectativas que tiña nel.

Metamorphoses é un proxecto común de 'Poética' e de 'Historia'. Quérese dicir que unha parte do libro (os 4 primeiros capítulos) céntrase en formular un esquema teórico do que pode ser a 'Ciencia Ficción' (de agora en diante, SF, Science Fiction). O autor rexeita moitas das definicións ao uso (robots, narracións sobre o futuro, etc...) porque as considera demasiado centradas na SF máis recente: aquela que xurde nos EEUU nos anos 20-30, e ligada á producción de masas e a estereotipos ideolóxicos e culturais moi concretos. Pola contra, el establece unha filiación máis antiga, que conectaría coa literatura clásica (Luciano de Samosata, Platón), medieval (as viaxes a illas imaxinarias), renacentista (as obras de Rabelais, Utopía de Moro, Cidade do Sol, de Campanella) e contemporánea, absorvendo no seu seo a xéneros como o da 'literatura utópica', o Staatsroman ou a novela planetaria.

O elemento clave para trazar esta constelación é a súa definición de SF: este sería o xénero literario do estrañamento cognitivo, un estrañamento artellado a través da aparición/reflexión dunha novidade estraña, o novum, que na obra de SF pode estar representada polo escenario, as personaxes, ou ámbolos dous. Unido a isto, soe haber un afán crítico soterrado da sociedade realmente existente, contrastada coas posibilidades do novum.

A qué se refire o autor con iso do estrañamento cognitivo? Este é un concepto que xurde nel polo influxo de Brecht e dos Formalistas Rusos. O estrañamento estaría no 'desprazamento' de mirada, perspectiva e pensamento que producen as obras de SF, onde se representa unha realidade ao mesmo tempo familiar e non familiar (os mundos SF cambian algunha cousa ou cousas, pero polo demais, son coma o noso). Xunto ao estrañamento (presente en tódolos xéneros de literatura non miméticos, coma o mito ou o conto de fadas) a SF presente unha visión 'cognitiva', pola que o autor entende unha atitude 'realista', 'científica' e crítica coas realidades ficcionais (e non ficcionais, coma as clases sociais, a organización económica...) coas que traballa. Os mundos da SF serían 'outros' e 'estraños', pero non como os da fantasía, porque estarían marcados pola súa racionalidade, posibilidade (nun espazo ou tempo outros) e factibilidade: todo o que acontece con eles, incluídas as novidades e innovacións ficcionalizadas (o novum), é percibido como 'posíbel' e 'deste mundo' (non require elementos máxicos ou sobrenaturais) dentro da cosmovisión que do mundo teñan os autores das obras de SF.

A partir deste marco, o autor va desnovelando taxonomías e oposicións varias, alén de sacando consecuencias. Así, e dentro dun molde de pensamento marxista, defende que 'esta SF' que el define ten sido un xénero 'popular' e de resistencia, reflexando os soños e as protestas dos grupos subalternos contra a sociedade realmente existente (ten sido un xénero por definición, utópico), e que só temporalmente abrolla á superficie da 'alta cultura', normalmente en periodos de efervescencia revolucionaria e de cambio social. Do mesmo xeito, establece unha cesura entre a SF de antes da Ilustración, centrada nos 'espazos outros' (illas, vales encantados e utopías onde os usos son diferentes aos propios, con abundancia e xustiza) e a SF de despois da Ilustración, influínda polo auxe do capitalismo, e que se centrou nos 'tempos outros' (o futuro como o 'novo lugar' onde xurden escenarios diferentes de abundancia e xustiza; ou tamén, nas distopías, de escasez e inxustiza).

Nas seguintes dúas partes do libro, o autor adícase a analizar e aplicar a teoría a algúns momentos e obras da SF. Nos capítulos 5 a 8 céntrase na 'Ciencia Ficción máis vella', parolando do Romanticismo, as illas alternativas e as ficcións de comezos do século XIX. Nos capítulos 9 a 12 fala da 'Ciencia Ficción máis recente', anque entenda por tal a H.G. Wells (do que fala longamente), ás tradicións rusas de SF e a Karel Čapek, autor checo do periodo de entreguerras.

Para rematar, teño que dicir que o libro me resultou moi suxestivo, e as súas teses moi aceptábeis, anque con certa matización (aliás, dubido de que se o autor segue vivo, siga a pensar no mesmo que a finais dos 70). Ás veces fai correlacións entre xénero e clase social un pouco dogmáticas e difíciles de soster après le déluge do socialismo. Bótase en falla que o libro non entre a analizar máis en profundidade a SF máis recente e máis mainstream, mais dado o tamaño do volume que nos ocupa e as súas ambicións de xuntar nel teoría e historia, tampouco é que poidamos queixarnos, e fica tan só mencionalo con sobresaínte nun catálogo de lecturas recomendadas.