Liberum Donum (2) e Libros do Mes

Eis o epílogo do anterior agasallo: aquí van os dous volumes que Manuel López puxo nas miñas mans aproveitando a nosa paseata cultural de onte. Coñecendo como coñece o meu filosemitismo e gusto pola poesía, o autor de Antítese Nativa forneceume dos versos da poeta israelí Hamutal Bar-Yosef, e dos galaicos de Chus Pato.

Canto aos libros do mes, progreso algo máis lento nas lecturas do que desexaría. Vexamos se aproveito os días que fican da Semana Santa para acelerar un algo...

Los Jardines de Luz de Amin Maalouf

*Piers Plowman de William Langland

*La Divina Commedia – Purgatorio de Dante Alighieri / A.M. Chiavacci

*The Life of Samuel Johnson, LL.D. de James Boswell [E]

Reseñas - Los Jardines de Luz

Los Jardines de Luz

Amin Maalouf

1994, Editorial Círculo de Lectores

* * * * (bo)

Estupenda novela histórica sobre a vida do profeta Mani, fundador do maniqueísmo, e exemplo de sincretismo e de tolerancia.

Os Xardíns de Luz é unha das novelas históricas de Amin Maalouf, escritor libanés en lingua francesa e que amosa particular devoción polo xénero. En galego contamos con algún dos seus títulos, nomeadamente A Viaxe de Baldassare, a cuxa presentación, co autor de corpo presente, asistín uns anos atrás no salón de actos de filoloxía. Porén, o volume que hoxe nos ocupa aínda non foi traducido á língua de Rosalía.

Narra a novela a biografía de Mani, un persa que no século terceiro da nosa era fundou unha nova relixión, síntese do cristianismo, do budismo e do zoroastrismo e que polo nome do seu fundador foi coñecida como a Igrexa Maniquea, tendo singular fortuna durante séculos en oriente e occidente antes da súa desaparición e caída en esquecemento, alá polo século XIII.

Achádegos históricos e arqueolóxicos do século XX permitíronnos saber algo máis desta relixión e do seu fundador en primeira persoa, e non a través das polémicas dos seus adversarios. Precisamente, Maalouf baséase nun destes documentos recuperados, o Codex Manichaicus Coloniensis para esbozar a vida, entre a ficción e a historia, do profeta coxo e artista de renome.

A vida de Mani vaise desnovelando nunha serie de episodios en orde cronolóxica, comezando coa súa vida de neno nun palmeiral cos monxes ascetas da seita dos Elcesaites e continuando coa súa revelación (a través dun seu xemelgo espiritual, o syzygos), prédica inicial en Ctesifonte, capital do imperio Sasánida, viaxe á India, retorno a Ctesifonte e á corte dos Emperadores Sapor e Ormuz, que lle dan apoio e liberdade de predicación, e finalmente, as loitas contra él dos magos da igrexa oficial e o martirio de Mani baixo a éxida do Emperador Bahram.

Máis alá da biografía, mestura de ficción e realidade, do apóstolo parto, e  lendo entre liñas, podemos ver detrás do protagonista e a súa defensa da liberdade e da tolerancia a propia voz de Maalouf, nativo dun país multicultural, auténtica 'Suíza do Oriente Medio' que rematou desgarrada polos confictos étnicos e relixiosos dos diferentes fundamentalismos de turno. Unha voz e un brado que segue tendo a mesma actualidade hoxe que no século III.

Unha última nota para gabar a coidada edición de Círculo de Lectores, que fai que un estupendo contido se vista cun non menos aprezable continente cosido, de tapas duras e bo papel.

Liberum donum

Moi agradecido a Ramón Blanco polo agasallo da Muqaddimah de Ibn Khaldun (مقدّمة ابن خلدون), un libro que dende os anos xa remotos da miña primeira carreira estaba na lista dos 'debe' para mercar...

Samuel Johnson e os sinsabores da docencia

"Este traballo foi moi aborrecido para el en tódolos aspectos, e laiouse enormemente del nas súas cartas ao seu amigo, o señor Hector, que agora exercía de cirurxán en Birmingham. As cartas perdéronse, mais o señor Hector lembra que lle escribira nelas que lle describira a monotonía aburrida da súa existencia coas verbas 'Vitam continet una dies' (un día contén o total da miña vida); que era tan invariable coma o canto do cuco; e que ignoraba se lle resultaba máis desagradable a el o esinar ou aos rapaces aprender as regras da gramática"

James Boswell, The Life of Samuel Johnson, LL.D.

Libros do Mes

Kris, gli Invincibili de Mario e Vanna Ghiringhelli

Richard III de William Shakespeare [R]

*Piers Plowman de William Langland

*La Divina Commedia – Purgatorio de Dante Alighieri / A.M. Chiavacci

*The Life of Samuel Johnson, LL.D. de James Boswell [E]

Economía política feudal

No passus VI do poema medieval inglés Piers Plowman narrase a chegada dunha presada de peregrinos diante de 'Pedro o Labrego', que se ofrece a guialos polo camiño da Verdade unha vez que remate de sachar o medio acre de terras que ten a carón da estrada. Porén, e coma bo texto medieval, a narración artella a continuación unha alegoría sobre o funcionamento da sociedade europea do século XIV e a percepción dos seus grupos e dos deberes e interrelacións destes.

Nefeito, Piers representa a toda a clase labrega que constitúe o soporte material, co seu traballo agrícola e gandeiro, de tódalas demais clases. E mentres os peregrinos agardan que Piers remate de sachar, non poden ficar de mans cruzadas, poñéndose a traballar do xeito que corresponda. Ante a pregunta das donas, Piers recoméndalles que se poñan a reparar sacos e a tecer panos, roupas e decoracións para a igrexa. Segue un cabaleiro, modesto, que se ofrece a aprender a tirar do arado, mais ao que o campesiño excusa de tal traballo: o seu deber, dille, será o de defendelo dos nugalláns e gastóns e das agresións exteriores. Ao tempo, prégalle ao cabaleiro que sexa indulxente coas persoas ao seu cargo, engadindo como acicate que a morte a a outra vida poden alterar os ordeamentos sociais deste noso mundo, facendo do servo señor e do señor, servo.

A referencia ao terceiro orde, oratores (logo dos laboratores e dos bellatores) é algo máis oblicua: no seu testamento deixa sentado Piers que xa que sostivo á igrexa (e indirectamente, ao clero) co dezmo mentres viviu, correspóndelle a esta velar pola súa alma e rezar por el despois de morto. Excusando, pois, aos que recen e aos que loiten, os demais peregrinos deste mundo terán que traballar: algúns nos seus oficios, e outros na labranza. E Piers porase a dirixir as tarefas e a comprobar a dilixencia de todos.

Entra en acción o parasitismo: pois varios dos peregrinos deixan o traballo a media mañá para adicarse ao canto e á preguiza; estes nugalláns néganse a traballar: os menos ousados finxen enfermidades varias, e os máis atrévense a ameazar ao labrego e a facer caso omiso do cabaleiro. Faise necesario un Deus ex machina que resolva o entorto, e aparece na alegoría do terceiro xinete da Apocalipse: a Fame.

Man de santo: atormentados pola fame, os nugalláns están dispostos a comer do peor alimento (nas verbas do poeta, o que comen os porcos, os cabalos e os cans) e a traballar sen descanso de sol a sol. Mais o agradecido labrego coméntalle á Fame que, cando veñan os bos tempos e as boas colleitas, han ter máis demanda os traballadores da súa man de obra e tornarán arrogantes e non tan dispostos a comer as comidas habituais. Como remedio, a Fame recomenda ir mellorando as viandas dos obreiros segundo as merezan. O que non quita a moi cristiá demanda de axudar, de todas maneiras, a aqueles que realmente o merecen e non poidan vivir do seu traballo.

É interesante ler estas visións medievais do mercado laboral en contraste co presente daquela e co de agora: é ben sabido que a mediados do século XIV (época na que William Langland escribiu o Piers Plowman), o continente veuse afectado pola epidemia da Peste Negra, que literamente volatilizou en poucos anos a entre un terzo e a metade da poboación europea. Unha das consecuencias inmediatas (e paradóxicas) da peste sería o de mellorar as condicións de vida das clases baixas que sobreviviran: os señores feudais contaban agora con moitas terras e poucos traballadores, e víanse na obriga de pagar 'altos salarios' aos labregos ou sufrir a súa marcha e conseguinte perda de rendas. A lexislación púxose a andar da mans das reconvencións contra a gula e a preguiza do Piers Plowman: en 1351, el-rei Eduardo III promulga un Estatuto dos Traballadores no que esixe que todos aqueles que estexan libres de compromisos previos teñan que aceptar traballar para o señor que o solicite, e cobrando o mesmo salario que se cobraba unha década atrás. Vamos, o mesmo que hoxe chamaríamos unha devaluación salarial, anque sen a excusa de gañar competividade: a sociedade feudal era máis directa e menos hipócrita nos seus discursos públicos e políticos.

KERIS

Entre as varias manifestacións culturais indonesias que me fascinan (e da man da música gamelan, do teatro de sombras -wayang kulit-, da arquitectura tradicional ou dos tecidos de algodón batik) está o kris, ou keris, un tipo de daga malaia asimétrica que funciona ao mesmo tempo como arma, coma obxeto estético e como artefacto relixioso e simbólico. É por todo isto que o kris está inscrito dende o ano 2008 na listaxe de Patrimonio Inmaterial da Humanidade da UNESCO.

Pasando aos elementos que compoñen estas pezas o primeiro a notar é a empuñadura (hulut), habitualmente de madeira tallada ou de óso.  As formas que adoptan son moi variadas: en Bali é típico que sexan figuras antropormorfas, representando deuses e diaños do panteón hindú; nas zonas musulmanas (Xava, Sumatra), a proibición coránica das imaxes fai que as representacións tornen abstractas, apenas recoñecibles xa como paxaros ou homes, e que predominen as volutas e decoracións florais; na illa de Célebes é típico entre os bugis un mango moi curvado en forma de pistola; en Malasia,  é habitual o mango pekaka (literalmente, 'picapeixe', anque en realidade o seu pico curvado no remate non estexa inpirado no paxaro, senón que sería unha forma estilizada do antergo deus Shiva).

Segue a continuación o mendak, unha peza metálica (en prata, ouro, bronce ou alquime) xeralmente circular e que ás veces inclúe incrustacións de pedras preciosas ou semi-preciosas.

A terceira parte é, por forza, a máis importante: a bilah, ou folla. Esta presenta unha enorme variedade de formas (dapur), anque en xeral non son demasiado longas e presentan unha serie de curvas (luk), sempre en número impar. Típico é tamén que presenten un deseño a dúas cores, froito da mestura na forxa de ferro e níquel, dando lugar a uns deseños que se coñecen coma pamor.

Para rematar, temos a baiña (warangka), onde se garda ao keris. Soen ser de madeiras nobres, anque en parte poden incluír anacos en marfín, é típico decoralas por diante con placas de metal labradas en volutas de flores.

Alén da súa beleza e emprego como símbolos de estatus, os keris son obxetos case relixiosos e sometidos a reverencia: na forxa tradicional, o mestre ferreiro (o empu) sometíase a varias prácticas relixiosas e ascéticas, e dependendo da súa pericia podía saír unha arma 'afortunada' ou 'maldita', axeitada ou non ao carácter do dono, ou dotada de poderes máxicos e mortais.

Se tedes máis interese nestas pezas podedes botarlle un ollo a este documental en inglés, ou se o vezo é máis superficial, tedes estoutro, moito máis pequeno:

Dante nella Domenica (2)

Seis anos atrás xa vos falaba dos praceres de ler ao alíxero Dante os domingos pola mañá. Daquela estaba co Inferno, e estreando a coidada edición de Maria Chiavacci Leonardi que me trouxera dunha estadía en Bologna cos amigos comparatistas. O curioso é que, coma o bo ateo supersticioso que son, deume naqueles días por establecer unha peculiar correlación entre o texto dantesco e a persoal situación laboral na que me atopaba: a dunha persoa con exceso de títulos e escasas posibilidades de rentabilizalos socialmente a través dun traballo apropiado e cunhas condicións dignas. Imaxinei que o remate do Inferno literario iría da man da fin do inferno do paro e das inseguridades anexas que este provocaba, e os desexos fixéronse realidade coa superación das opos do 2010.

Reanudo agora a lectura co tomo do Purgatorio e con outra superstición autoinducida: a de que o remate da súa lectura irá parello ao do fín deste curso e (temporalmente) da docencia en secundaria que tan ingrata se me está amosando na súa primeira experiencia. Porén, desta volta xogo con ventaxa, xa que sei case a ciencia certa (e depende dos destinos que eu mesmo poña no futuro concurso de traslados) cando e a onde me van a enviar cando chegue o próximo setembro. Entrementras, irei cadrando a lectura, ao ritmo dun canto á semana, para que encaixe o seu remate cos primeiros días do outono, e para engadir outra absurda e entretida fabulación persoal e privada ás moitas outras que xa cultivo, e das que vos irei informando en futuras xornadas. 

Libros do Mes

Sandman: País de sueños de Neil Gaiman [R] [K]

Sandman: Estación de nieblas de Neil Gaiman [R] [K]

The First Part of Henry VI de William Shakespeare [R]

*Piers Plowman de William Langland

Exempli gratia

Ando por estes días tentando explicarlle, na medida en que me deixan, aos meus estudantes da ESO os rasgos máis salientábeis da poesía renacentista, e as súas diferenzas con respecto á lírica medieval. Faleilles do renacer da influencia dos clásicos grecolatinos e das referenzas mitolóxicas, do locus amoenus e a feliz arcadia pastoril, do peso do endecasílabo e da importación de influencias italianas (Dante, Petrarca, o soneto). Mais case sen pretendelo, o azar púxome de novo diante dos ollos un dos poemas do Píndaro cordobés, e penso que estes versos de don Luis hanme servir de mellor exemplificación do anterior que todo un feixe de apuntamentos, esquemas e diapositivas.

EN UNA ENFERMEDAD DE DON ANTONIO DE PAZOS, OBISPO DE CÓRDOBA

Deste más que la nieve blanco toro,

robusto honor de la vacada mía,

y destas aves dos, que al nuevo día

saludaban ayer con dulce lloro,

a ti, el más rubio Dios del alto coro,

de sus entrañas hago ofrenda pía

sobre este fuego, que vencido envía

su humo al ámbar y su llama al oro,

porque a tanta salud sea reducido

el nuestro sacro y docto pastor rico,

que aun los que por nacer están le vean,

ya que de tres coronas no ceñido,

al menos mayoral del Tajo, y sean

grana el gabán, armiños el pellico.

U

E falando de frikismo, non está e de máis mencionar que no mercado o curioso lector poderá topar con facilidade varias edicións bilingües de textos en inglés-klingon, entre as cales temos dúas obras de Shakespeare (Hamlet e Much Ado About Nothing), o Dao De Jing e a epopeia de Gilgamesh. Cónstame alomenos unha montaxe da traxedia do Príncipe de Dinamarca nesta língua do espacio, da que podedes aprender máis cousas neste documental.

Porén, a manifestación por excelencia da arte klingon é a súa ópera, e novamente os enxeñosos humanos foron quen de elaborar unha versión da lenda de Kahless o Inesquecíbel baixo o título de 'U'  e que se estreou cinco anos atrás na Haia. Agora de xira por terras americanas, e agardando con impaciencia a súa chegada a terras íberas, eiquí tedes unha pequenísima mostra do espectáculo:

500 - For Hecuba

Se os meus cálculos non me fallan, a entrada de hoxe é a quinxentésima entrada desta bitácora. Se por cada unha delas me dérades un euro, agora podería presumir dun deses billetes púrpura-violáceos de modernista arquitectura e que tan escasos son polos nosos lares, agás nas gavetas de diñeiro negro e contas afincadas en Suíza...

Aproveitando o lecer do nadal estiven a engulir varias das temporadas da serie de ciencia-ficción Deep Space Nine, continuación da franquicia de Star Trek logo da serie orixinal e da súa continuación noventeira 'A Nova Xeración'. Nun primeiro momento só escaneaba capítulos adicados aos klingon, unha etnia futurista que, coma bo friki, constitúe un dos meus hobbyhorses particulares. Porén, cando xe levaría uns doce ou trece episodios, comecei a collerlle vezo á teleserie, e a desexar vela enteira. Tiven tempo para percorrer as dúas últimas temporadas (sexta e séptima) para logo volver á casilla de inicio do taboleiro e comezar por onde se debe. Hoxe comecei a visionar os capítulos da segunda temporada.

Todo isto ven a conto dunha teima moi vella mais que nunca deixa de desconcertarme: vendo algún dos mellores capítulos desta serie, e estando xa familiarizado cos seus personaxes, atópome sentindo as emocións de rigor: empatía, ledicia, tristeza, preocupación... Emocións moi reais suscitadas por personaxes que sabemos son nada reais. É a vella teima de Hamlet (él mesmo protagonizando, como as matrioskhas rusas, unha ficción ennovelada noutra interior) logo de escoitar o monólogo do vello actor: "What's Hecuba to him, or he to Hecuba / That he should weep for her?". Hécuba, Hamlet ou Kor, fillo de Rynar, son as metonimias lingüísticas de seres que nunca foron, nen son, nen serán, mais que para o lector/espectador foron, son e serán moito máis vivos, importantes, emotivos e influíntes que un senfín de persoas reais de carne e óso; compañeiros de aventuras, mentores e mestres, espellos en que mirarnos para imitar, para evitar, para admirar de lonxe. Algo lixeiramente desacougante para unha persoa tan obsesionada pola verdade obxectiva como é o mantedor. Mais quizaves as mentiras da ficción, alén de facer a vida máis interesante ou sinxela de sobrelevar, sexan outro camiño cara a avenida do real; como dí Alan Moore: "Artists use lies to tell the truth. Yes, I created a lie. But because you believed it, you found something true about yourself".

Libros do Mes

Feet of Clay de Terry Pratchett [E]

Maskerade de Terry Pratchett [E]

*Postmetropolis de Edward W. Soja

*Piers Plowman de William Langland

Profilaxe

"Adquirir unha educación é un pouco como unha enfermidade de transmisión sexual: faiche inaxeitado  para moito traballos e logo sentes a necesidade de pasarlla a outras persoas".

Terry Pratchett, Hogfather

Arazá Vermello

Eis un dos primeiros froitos que, ás portas do inverno, dou unha das plantas de arazá vermello (psidium cattleianum) que plantei o ano pasado. O froito é realmente curioso: semella unha goiaba pequena (coa que está emparentada) e presenta un sabor complexo de clasificar: non demasiado doce, algo acedo, refrescante, cunha polpa mol entre branca e vermella e unhas pequenas sementes duras. Imaxino que cando as arboriñas dean máis, poden resultar moi útiles para batidos, tartas e (quizaves) xelados.

A especie é ao parecer bastante resistente ao frío, podéndose dar tamén nas Inglaterras. En zonas tropicais, mesmo resulta planta invasora (en Florida ou Hawaii), mais non creo que aquí cheguemos a ter problemas cos meus dous inquilinos. Canto ao seu nome, tomo emprestada a forma portuguesa, xa que non me consta forma galega (en castelán e inglés o seu nome máis habitual é 'goiaba de Cattley' -polo botánico británico que a descubriu- ou 'goiaba amorodo', supoño que máis pola cor que polo sabor -nas fotos que se ven na Rede de Redes, tenden a un vermello intenso algo alonxado deste púrpura de Tiro co que saíron as miñas-).

Victorian Rap

Un vello favorito do mantedor: The Major General's Song, da opereta de Gilbert e Sullivan The Pirates of Penzance...

Libros do Mes

Palazzo Te: Giulio Romano’s Masterwork in Mantua de Ugo Bazzotti

Relación de las cosas del mundo de Zhang Hua

The Simulacra de Philip K. Dick

Soul Music de Terry Pratchett [E]

*Postmetropolis de Edward W. Soja

Manrique xa non lles dí nada aos adolescentes

... por non falar xa do meu adorado Juan de Mena. Do marqués de Santillana só asimilan, cun xesto de desprezo, que as Serranillas son patriarcais e machistas, e incompatíbeis coa sociedade (pos)moderna (e o mantedor pensa "máis que as letras do reguetón?").

Tampouco é cousa de idealizar a nosa propia xuventude (como, a nuestro parecer / cualquier tiempo pasado / fué mejor), mais alomenos no meu caso particular, os temas, ou teimas, da chegada inevitable da morte, do ubi sunt, do homo viator, da vita flumen ou da vanitas vanitatum, todo aderezado coa sinxela linguaxe manriqueña e o ritmo atraínte da copla de pie quebrado, tocaban unha fibra sensible, cunha réplica iconográfica perfecta no cadro O triunfo da morte de Pieter Brueghel o Vello, que sempre me causaba un arreguizo de terror cando o topaba entre as páxinas da Crónica da Humanidade ilustrando a entrada sobre a Peste Negra...

Reseñas - Relación de las cosas del mundo

Relación de las cosas del mundo

Zhang Hua (traducen Yao Ning e Gabriel García-Noblejas)

2001, Trotta - Pliegos de Oriente / UNESCO

* * (regular)

Restos dunha enciclopedia traducidos cun chisco de desleixo. Porén, un clásico chinés necesario para frikies do eido.

É o Bowuzhi (o título orixinal da obra que nos ocupa) unha peza que faría as delicias de Borges, e que tal parece sacada do seu maxín, das súas clasificacións e enciclopedias imaxinarias de estremo oriente.  O texto consiste nos restos fragmentarios (apenas uns 10 capítulos dos 300 orixinais) dunha inmensa enciclopedia na que o polígrafo, poeta e ministro Zhang Hua (232-300), unha das figuras literarias máis senlleiras do periodo Jin Occidental (265-316), facía unha perspectiva detallada de lendas, historias, alquimia, farmacopea, botánica, antropoloxía e xeografía anterga chinesa. 

Por desgracia, e no seu estadio actual de semiruina rescatada penosamente, anaco a anaco, pedra a pedra, doutras enciclopedias e refundicións, a Relación de las cosas del mundo ten un interese relativamente menor, anque ilumina e complemente curiosidades intelectuais nos terreos denantes citados (anque moitas veces con información semellante á que se topa en obras contemporáneas coma o Shang Hai Jing). Podedes imaxinala coma un equivalente asiático das Antigüidades Xudaicas de Xosefo ou dos fragmentos anticuarios de Varrón: unha auténtica e antiga tenda de curiosidades. 

Persoalmente, xa tiven ocasión de ler outros textos do mesmo autor, na forma dun libriño pequeno coa totalidade da súa obra poética conservada e un pequeno perfíl biográfico; coñecemento previo que fixo de catalizador, na ausencia de tradución inglesa accesible deste texto, da súa compra e lectura. Porén, teño que lamentar que a tradución presenta moitos dos típicos erros que nacen da ausencia dunha tradición académica de estudos siníticos na península e que xa teño topado noutras versións españolas de clásicos chineses: as traducións son moitas veces 'indirectas' e a dúas mans (un chinés que coñece a língua clásica e un occidental que 'pule' e refina a primeira versión) e cólanse numerosos erros nas notas, comentarios e mesmo no texto que calquera que coñeza un chisco de cultura chinesa clásica detecta rápidamente máis que dan unha sensación de desleixo. Hai confusións en dinastías e emperadores, confusións en periodos históricos, confusión de títulos dos señores feudais e, aínda máis grave, descoidos co nome da mesma persoa; así, podemos ver nun anaco referencia ao poeta Wang Can e, pouco despois, mención dun tal 'rei Can' (erro básico que parte de que o nome do poeta, Wang, é tamén a forma chinesa de 'rei').

Porén, quixera rematar cunha nota optimista, aplaudindo unha colección como a de 'Pliegos de Oriente' e só desexando que poñan algo máis de esmero no futuro. As traducións moitas veces (e falo por experiencia propia) fanse nuns tempos estresantes e limitados e non sempre por profesionais da especifiquísima materia que trate un texto, mais un chisco máis de tento e revisión serían de agradecer nunha obra que, amais, leva o carimbo da UNESCO.

Moorcock, o carallán

The Dancers at the End of Time

Michael Moorcock

1981, Book Club Associates

* * * * (bo)

Entretida e hilarante exploración dun futuro remoto e hedonista e dos contrastes entre unha sociedade hipermoral (e hipócrita) e unha sociedade amoral (e aburrida).

Como xa sabedes, Michael Moorcock é unha das vacas sagradas do mantedor desta bitácora, un escritor que case sempre consegue entreterme e instruírme a partes iguais (anque tamén é humano, e como vive de vender libros, ten compilacións e relatos escritos co piloto automático de máis ben dubidosa calidade). Moitas das súas novelas, pertencentes ao ciclo do 'Campión Eterno' son, en realidade, variacións sobre un mesmo tema, algunhas máis logradas que outras (o ciclo de Elric, por exemplo, moito mellor que os de Corum ou Dorian Hawkmoon, anque estes tamén teñan os seus encantos e deliciosas peculiaridades).

Porén, e anque The Dancers poida encadrarse de xeito laxo entre as series do Campión Eterno, realmente o que Moorcock fai nas tres novelas que compoñen esta triloxía (An Alien Heat, The Hollow Lands e The End of All Songs) é virar o taboleiro de xadrez e porse a xogar ao backgammon. Expliquémonos.

A premisa e o elemento sustentante que está por detrás de The Dancers é o que, un pouco informalmente, poderíamos definir, no mellor sentido do termo, como unha carallada: Moorcock decide confrontar a través de dous personaxes e o seu (posible) amorío a dúas sociedades nos estremos máis radicais posíbeis da moralidade: dun lado temos a Jherek Carnelian, habitante da 'Fin dos Tempos', un periodo no que os escasos humanos que fican son decadentes inmortais adicados aos praceres e a xogos de omnipotencia facilitados por aneis de poder creados polos seus ancestros millóns de anos antes; podendo resucitar a vontade e alterar o mundo físico que os rodea cun mero chiscar dos dedos, as súas vidas indolentes só afrontan o obstáculo do aburrimento e as visitas ocasionais de viaxeiros do tempo e do espacio, moitos dos cales pasan a engrosar as coleccións e os 'zoos' privados desta sociedade.  Coma tódolos seus contemporáneos, Jherek é un ser totalmente amoral, coas peculiaridades propias de ser o último home nacido "ao xeito tradicional" e de posuír unha curiosidade arqueolóxica no século XIX da historia humana, que se dedica a recrear con cómida torpeza e confusión. Toda a trama da novela comeza co seu intento por comprender o concepto de "moralidade" que aparece nalgúns dos rexistros documentais do pasado que chegan ás súas mans.

E eiquí é onde entra en escea a outra personaxe principal, que ao contrario que Jherek, que non sabía nada de moralidade, sabe todo o que hai que saber dela: a señora Amelia Underwood, unha matrona victoriana arrastrada de xeito pouco claro ao futuro "dexenerado" da Fín dos Tempos e que rápidamente interesa a Jherek como fonte de coñecementos e coma obxectivo amoroso (o amor tamén está medio esquencido na hedonista sociedade da Fín dos Tempos, ao contrario que tódalas formas imaxinables de sexualidade, incluídos incestos gráficamente descritos e presentados coa naturalidade con que se practican no seu tempo).

Con tales mimbres, podedes imaxinar o cesto que forxa o escritor londinense: a historia é unha humorada onde rir a cachón coas torpezas e anacronismos de Jherek na súa reconstrucción do século XIX, da súa lenta "educación sentimental e moral" e dos agudos contrastes e malentendidos que provocan os subseguintes viaxes no tempo (incluída á Inglaterra Victoriana) nos que Jherek pescuda á súa desaparecida e amada Amelia no seu Bromley natal, un aburrido e monótono suburbio do Londres decimonómico nas antípodas da exhuberancia futurista e decadente da que provén o protagonista. Polo medio aparecen interesantes esceas e personaxes secundarias, como H.G. Wells (co que Jherek discute nunha viaxe en tren sobre viaxes no tempo), a Orquídea de Ferro, nai do protagonista ou o maquiavélico e misterioso Lord Jagged de Canaria.

En conclusión, Moorcock creou unha obra cómica e deliciosa case como unha desas "morality tales" do teatro medieval inglés, obra que se le con regusto e na que se ven con moita claridade algunhas das paixóns do seu narrador: a Inglaterra Victoriana, o decadentismo fin-de-siècle e unha certa cosmovisión hippie e decadentista (como sería unha sociedade amoral e omnipotente) unida ao concepto de que o 'equilibrio' ideal para os seres humanos está entre un caos de ausencia de normas e infinitas posibilidades (que estanca na repetición aburrida e vangardista do perpetuum mobile) e unha lei de normas lóxicas, inmutables e claras (que estanca na idolización e fosilización dunha orde que non será sempre valida e correcta, e que esclerotiza a libertade e a creatividade humanas).

Libros do Mes

Time out of Joint de Philip K. Dick

City of Quartz de Mike Davis

Ratzinger’s Faith: The Theology of Pope Benedict XVI de Tracey Rowland [E]

*Palazzo Te: Giulio Romano’s Masterwork in Mantua de Ugo Bazzotti

*Como sobrevivir a la ESO y ser feliz de Eduardo López Prieto [E] [R]

Efecto Bolboreta

Nun artigo moi interesante, os investigadores Paul A. Kirschner e Jeroen J. G. van Merriënboer adícanse a desmontar algunhas das lendas urbanas que circulan arredor da educación e que conforman a praxe e unhas direccións educativas ás que os sufridos docentes nos vemos obrigados a someternos. Unhas desas lendas é que as novas xeracións son "nativos dixitais", cun coñecemento e dominio case intuitivo dos computadores e similares e que en consecuencia, aprenderían "doutra maneira" (interconectada, multitarefa, intertextual). Mais o certo é que as investigacións empíricas parecen amosar o contrario: o coñecemento das tecnoloxías por parte dos mozos é moi básico e limitado a destrezas básicas (emprego de correo e redes sociais e de mensaxería) e amósanse incapaces, sen axeitada formación, de aproveitar de xeito creativo as posibilidades educativas das novas tecnoloxías. Aínda peor: son vítimas do "efecto bolboreta":

"O que realmente estamos a observar é a unha xeración onde os aprendices diante dos computadores compórtanse coma bolboretas deslizándose arredor da información das pantallas, tocando ou non tocando pezas de información (os hipervínculos) e voando rápidamente á seguinte peza de información sen tomar conciencia do seu valor e sen nengún plan (...). Os estudantes son seducidos para que clikeen nos links, habitualmente esquecéndose do que estaban a pescudar. Este 'deslizarse' leva, no mellor dos casos, a unha moi fráxil rede de coñecementos. Moitas pescudas rematan nunha poza estanca de quizaves interesantes mais irrelevantes anacos de información".

Hoax

Alédame sobremaneira descubrir que o arresto de Banksy foi un engano, xa que é un dos pouquísimos artistas contemporáneos (meus) cuxas obras aprezo e admiro a partes iguais tanto no estético coma no conceptual. E por moitos anos, agardemos (e a proseguir discusións arredor do graffiti como unha das belas artes)...

Cidade-Cárcere

En última instancia, os obxetivos da arquitectura contemporánea e da policía converxen de xeito chocante arredor do problema do control das masas. Como temos visto, os deseñadores de centros comerciais e de espazos pseudo-públicos atacan á multitude a través da súa homoxeneización. Constrúen barreiras arquitectónicas e semióticas para filtrar aos "indesexables". Pechan á masa que fica, dirixindo a súa circulación cunha ferocidade behaviorista. Esta vese estimulada polos estímulos visuais, abotargada polo muzak, algunhas veces incluso perfumada con ambientadores invisibles. Esta orquestación Skinneriana, cando está ben artellada, produce unha evidente sinfonía comercial dunha marabunta de mónadas consumidoras movéndose dunha caixa rexistradora a outra.

Mike Davis, City of Quartz

Rule, Britannia

A vila natal da miña dona, Shimonoseki, conta con algunhas edificacións curiosas. Unha delas é o santuario de Akama, adicado á memoria do neno emperador Antoku e os seus parentes do clan Taira, afogados perto do templo trala batalla naval de Dannoura que se descrebe de xeito emotivo e maxistral no Heike Monogatari. Outra, pertencente case a outra galaxia ou universo cultural, é o antigo edificio do consulado británico, construído en 1906: unha arquitectura tan anglosaxona e fora de lugar na súa contorna que tal parece que aquel tornado do Wizard of Oz decidiu ignorar a Dorothy desta volta e levar consigo de vacacións a Xapón unha desas casiñas tradicionais de tixolo e mármore que tanto abundan nos cascos vellos e entre a burguesía acomodada das inglaterras.

Este mesmo ano completouse a renovación e restauración do edificio, que agora funciona coma museo, tenda e restaurante de comida inglesa de calidade. Nesta última faceta puiden disfrutalo nos días do verán pasado, cando alén de para praceres gastronómicos, o ex-consulado serviume de ancoraxe nostálxica e culturalmente próxima nun océano de exotismos e de sensacións de "non é aquí o noso sitio".

A infancia de Antonio Machado, se lembrades, eran lembranzas "de un patio de Sevilla / y un huerto claro donde madura el limonero". A miña é un chisco máis cosmopolita, e inclúe sobretodo esceas da miña vila natal, con longos paseos escoltados por piñeiros monumentais, sólidos e sensatos edificios victorianos de tixolo vermello e estilos eclécticos, rampas en zig-zag en outeiros de arenisca que descenden ata longas praias e peiraos inzados de restaurantes, atraccións e penny arcades, ou grandes parques onde os esquíos baixan a comer froitos secos á túa man e que de noite se enchen de frascos de coloreado cristal con velas dentro, formando unha cromática sinfonía nocturna...

O consulado foi, porén, unha pequena máquina do tempo e do espacio para mín, tal a TARDIS do tamén britaniquísimo doutor Who, e un recordatorio de que, alomenos no meu caso particular, os  restos culturais ingleses non son tan só testemuño de barbarie, imperialismo e dominio, senón (para min) de nostalxia, de amor e de pertenza.